Cảng Goa-đa - "viên ngọc" trong chiến lược "Chuỗi ngọc trai" của Trung Quốc. Ảnh: Internet

Thời gian qua, việc Trung Quốc tìm cách tăng cường ảnh hưởng, nhằm thống trị khu vực Biển Đông và biển Hoa Đông ngày càng thu hút chú ý của dư luận, nhưng còn có một cuộc đấu tranh âm thầm khác để giành ảnh hưởng ở khu vực Ấn Độ Dương cũng được các nước trong khu vực và nhất là Nhật Bản, Mỹ theo dõi chặt chẽ.

Trên thực tế, các tàu chở dầu đi qua Ấn Độ Dương có đến 80% là của Trung Quốc, 65% của Ấn Độ, 60% của Nhật Bản khiến cho vùng biển này trở thành tuyến hàng hải quan trọng đối với 3 cường quốc ở châu Á. Bất kỳ sự cố nào trong tuyến đường vận chuyển dầu như bế tắc ngoại giao, cướp biển, chiến tranh... đều có thể làm tê liệt các nước này.

Việc Trung Quốc mở rộng ảnh hưởng ra khắp khu vực là điều khá rõ ràng khi xem xét chiến lược mà nước này theo đuổi trong những năm qua. Ngoài việc xây dựng một loạt cảng biển ở vành đai Ấn Độ Dương, tạo dựng liên minh tập hợp các quốc gia ven biển từ Mi-an-ma đến Pa-ki-xtan còn có sáng kiến gần đây nhất của Trung Quốc là "Con đường tơ lụa trên biển".

Trung Quốc quảng cáo "Con đường tơ lụa trên biển" là tầm nhìn về hợp tác quốc tế, nhưng giới chức Ấn Độ lại đánh giá đây là mưu kế "con ngựa thành Tơ-roa" và là khúc dạo đầu để tăng cường vị thế địa chính trị của Trung Quốc ở Ấn Độ Dương.

Trước chuyến thăm Ấn Độ hồi tháng 9-2014, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đã có chuyến công du tới hai nước đồng minh là Man-đi-vơ và Xri Lan-ca. Tại Man-đi-vơ, ảnh hưởng của Trung Quốc tăng mạnh trong những năm qua, nhờ các khoản đầu tư ồ ạt từ Bắc Kinh - một phần trong chiến lược "Chuỗi ngọc trai" của Trung Quốc.

Tương tự với Xri Lan-ca, Trung Quốc đã xây dựng một cảng biển lớn ở thị trấn Ham-ban-tô-ta và cũng đang xây dựng cảng biển nước sâu ở Goa-đa ở Pa-ki-xtan nhìn ra eo biển Hoóc-mút, một vị trí rất quan trọng đối với việc chuyên chở hàng hóa xuất khẩu của Ấn Độ. Rõ ràng, Trung Quốc đang xây dựng tiền đồn ở Ấn Độ Dương để kiềm chế ảnh hưởng của Ấn Độ và Mỹ ở khu vực này.

Chiến lược của Trung Quốc, ngoài việc mở rộng ảnh hưởng, còn nhằm đa dạng hóa các tuyến đường vận chuyển thương mại, đặc biệt là dầu mỏ. Trung Quốc phụ thuộc rất lớn vào các nguồn tài nguyên thiên nhiên từ Trung Đông, châu Phi, do đó nước này rất dễ bị tổn thương khi nguồn cung bị gián đoạn do bất ổn chính trị ở những nước cung cấp tài nguyên, hoặc những sự cố trên đường vận chuyển như nạn cướp biển, phong tỏa tại những eo biển hẹp như vùng vịnh Péc-xích, eo biển Ma-lắc-ca, Biển Đông hoặc eo biển Đài Loan.

Thông qua việc xây dựng cảng biển tại những khu vực chiến lược, Trung Quốc về cơ bản đảm bảo tuyến đường năng lượng của họ, đồng thời mở rộng quan hệ ngoại giao thương mại bằng cách thúc đẩy liên minh kinh tế chiến lược.

Để đối trọng cân bằng với hành động của Trung Quốc, Ấn Độ cũng xây dựng một cảng biển tương tự ở I-ran nhằm củng cố cho vị thế của nước này ở eo biển Hoóc-mút. Bên cạnh đó, Niu Đê-li đang giám sát chặt chẽ hoạt động quân sự của Trung Quốc ở khu vực và tăng cường quan hệ với các nước châu Á khác.

Cuối năm ngoái, Thủ tướng Ấn Độ Na-ren-đra Mô-đi đã thực hiện chuyến thăm thành công đến Nhật Bản nhằm củng cố quan hệ quốc phòng và kinh tế. Việc nảy nở các mối quan hệ giữa hai quốc gia châu Á này một phần xuất phát từ nhu cầu tương trợ lẫn nhau để làm đối trọng với Trung Quốc, một đối thủ mà cả hai nước đều có tranh chấp lãnh thổ.

Bên cạnh đó, cũng có dấu hiệu cho thấy Ấn Độ đang toan tính kéo dài chiến lược "Thống trị hàng hải" đến tận Biển Đông. Ấn Độ không đưa ra tuyên bố chủ quyền ở khu vực này, nhưng một quan chức Ấn Độ gần đây tuyên bố Biển Đông có thể được xem như "khu vực tiền sảnh của Ấn Độ Dương" dựa trên lưu lượng giao thông hàng hải.

Để hiểu rõ thêm mức độ cạnh tranh ảnh hưởng quyền lực khốc liệt Trung - Ấn, cần phải xem xét số tiền bỏ ra để phát triển và mở rộng lực lượng hải quân. Ấn Độ dự kiến dành 45 tỷ USD trong vòng 20 năm để mua, đóng mới 103 tàu chiến, trong đó có tàu khu trục và tàu ngầm hạt nhân. Trung Quốc cũng đầu tư khoảng 25 tỷ USD cho 135 tàu chiến. Chỉ riêng khoản chi phí khổng lồ này đã cho thấy hai đối thủ cạnh tranh hiểu rõ vị thế và tiềm lực của nhau ở Ấn Độ Dương.

Dù rằng không nói ra, nhưng Ấn Độ chắc chắn lo ngại về những động thái mở rộng ảnh hưởng của Trung Quốc ở Ấn Độ Dương, nơi vai trò của Niu Đê-li đang liên tục bị thách thức bởi hàng tỷ USD viện trợ cùng với các dự án xây dựng khổng lồ của Bắc Kinh. Một cuộc chạy đua thầm lặng nhằm nâng cấp tiềm lực và sức mạnh hải quân đang diễn ra ở Ấn Độ Dương. Nếu vậy, Ấn Độ Dương sẽ trở thành một điểm nóng mới giữa Trung Quốc và Ấn Độ.