Tại các tỉnh miền Trung, việc hướng dẫn, quản lý, xử lý các tàu đánh cá vi phạm IUU (khai thác hải sản bất hợp pháp, không khai báo và không theo quy định) được triển khai quyết liệt, riêng UBND tỉnh Bình Định đã ban hành hơn 50 văn bản chỉ đạo liên quan tới vi phạm IUU. Các tỉnh Phú Yên, Quảng Ngãi, Quảng Nam đều thiết lập cơ chế một cửa, phối hợp để quản lý chặt tàu cá theo công nghệ 4.0, góp phần gỡ “thẻ vàng” cho ngành thủy sản Việt Nam.
“Chuyến đi biển bây giờ là phiên biển đôi” - các ngư dân ở cảng cá Đông Tác, thành phố Tuy Hòa, tỉnh Phú Yên cười và cho biết. Phiên đôi là tàu ra khơi và ở lại tới 2 tháng ngoài biển. Và đó cũng là cách thức ứng phó hiệu quả với cơn tăng phi mã của dầu. 369 tàu cá công suất lớn của Phú Yên vẫn đang bám biển Hoàng Sa, Trường Sa để phát triển kinh tế, gắn với việc hiện diện trên biển để bảo vệ chủ quyền Tổ quốc.
14 năm trước, trong một buổi chiều mưa đổ, tôi đã dừng chân bên cửa sổ căn nhà ở làng chài xã Nghĩa An, thành phố Quảng Ngãi để lắng nghe tiếng một người phụ nữ thông báo tình hình bão trên máy Icom. Sau nhiều năm gặp lại, chị Trần Thị Ẩm vẫn làm công việc này và giờ có thêm người chồng từng là thuyền trưởng ngang dọc biển khơi, đã nghỉ biển, ở nhà cùng vợ hỗ trợ thông tin liên lạc cho các ngư dân đánh bắt xa bờ.
Ngày 20-12-2021, không khí mát lành đã trở lại với làng chài xã Nghĩa An, thành phố Quảng Ngãi - địa phương có 13 tàu cá chạy tránh siêu bão Rai trên biển. Thời điểm đó, Ban Chỉ huy phòng, chống lụt bão tỉnh Quảng Ngãi thông tin về việc các tàu cá này đã an toàn và di chuyển xuống hướng Nam. Ngày bình yên, các ngư dân lão luyện đều nhắc đến việc, nhờ thả dù nổi nên cả trăm ngư dân đã được bảo toàn tính mạng.
Việt Nam là một quốc gia biển. Trong những năm qua, nhiều cơn bão mạnh càn quét qua miền Trung, nếu theo sát tình hình, sẽ nhận thấy rằng, có rất nhiều ngư dân dày dạn kinh nghiệm biển cả, chấp nhận sống chung với thiên tai, bão lụt… Người trong đất liền chỉ nghe qua thấy rợn người lo sợ nhưng với người lính Biên phòng ở các vùng biển họ thấu hiểu những gian nan của người dân biển, để tìm cách sẻ chia, hỗ trợ nhân dân bằng “mệnh lệnh trái tim”.
Hàng chục năm trước, ngư dân sử dụng chiếc đèn măng xông để thu hút cá vào lưới, sau đó, ánh sáng được tăng dần lên từ chiếc đèn, đến chùm đèn và giờ đây là những ngọn đèn pha cực mạnh. Tôi xuôi ngược trên biển với ngư dân thì thường nghe thuyền trưởng nói “đèn nào sáng hơn thì nơi đó cá mới tới gần tàu”.
Ba cha con, ba thuyền trưởng của ba con tàu “khủng”, nhưng đều có một điểm chung là trước sau như một, gắn bó với ngư trường Hoàng Sa. Đối với ba cha con ông Nguyễn Văn Hoàng (phường Nại Hiên Đông, quận Sơn Trà, thành phố Đà Nẵng), việc bám biển vươn khơi vừa là mưu sinh, vừa cùng với BĐBP bảo vệ chủ quyền biển, đảo của Tổ quốc.
13 tàu cá Quảng Ngãi chạy tránh siêu bão Rai ở giữa Biển Đông, họ vừa trở về đất liền an toàn với cá đầy khoang. Thay vì uống mừng chuyến đi thắng lợi, tôi lại nhìn thấy Thuyền trưởng Nguyễn Thanh Vũ chui dưới khoang máy của con tàu lấm lem dầu mỡ. Tôi đặt câu hỏi: “Bí quyết nào để đoàn tàu chịu sóng gió cấp 9, cấp 10 suốt 3 ngày đêm?”, ông Vũ cười và chỉ vào chiếc máy thủy được “mặc” áo mưa.
Thời gian qua, BĐBP Quảng Nam cùng các ngành chức năng của địa phương đã đẩy mạnh công tác tuyên truyền, quản lý tàu cá hoạt động trên biển, kiên quyết xử lý nghiêm các trường hợp khai thác hải sản bất hợp pháp, không khai báo và không theo quy định (IUU). Nhờ kiên trì, quyết liệt thực hiện đồng bộ các biện pháp của BĐBP Quảng Nam và các ngành chức năng của tỉnh, tình trạng tàu cá của địa phương vi phạm vùng biển nước ngoài khai thác hải sản đã từng bước được đẩy lùi.
Giàn lưới dài 18km vừa rút lên tàu, thuyền trưởng Ngô Minh Ân (xã Nghĩa An, thành phố Quảng Ngãi) đã vội vã quay bánh lái rời khu vực đảo Bom Bay, quần đảo Hoàng Sa trở về quê nhà. Ông Ân cho biết: “Phiên biển đã qua 20 ngày, tính lương 300.000 đồng/người/ngày, nếu chậm một ngày là thêm tổn phí”. Trả lương theo ngày là cách làm khá mới mẻ với ngư dân hiện nay.
Màn hình máy định vị đặt trên ca bin của tàu cá QNa 94252 TS hiện lên hàng chục biểu tượng đang trôi nhẹ theo hướng gió của Biển Đông. Thỉnh thoảng, ngư dân dưới thúng (được ví như tàu “con”) và thuyền trưởng trên tàu “mẹ” lại “a lô” cho nhau vài câu như hình thức điểm danh để xác định tàu “con” còn “thức” hay “ngủ quên”. Ngư dân hiện nay đã áp dụng công nghệ 4.0 để kiểm soát, ngăn ngừa hiểm họa. Viện Nghiên cứu hải sản, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn thống kê, từ năm 1990 - 2007, có tới
Khoảng 15 năm về trước, khi ra đảo Lý Sơn, tỉnh Quảng Ngãi và đặt chân tới Âm linh tự và mộ lính Hoàng Sa; hoặc các điểm là nhà thờ các cai đội, chánh đội trưởng thủy quân Hoàng Sa thì được gặp các bậc cao niên ngồi kể chuyện về những hùng binh Hoàng Sa thuở trước. Còn giờ đây, những nơi này vắng dần các cây đại thụ.
Thông qua hệ thống Icom, các phương tiện truyền thông, ngành chức năng đã thông báo đến các tàu trên về thông tin hướng di chuyển của áp thấp nhiệt đới và các tàu này đang tìm nơi trú ẩn an toàn.
“Đẩy ga, đi tới lẹ... không, dừng lại, chạy chậm”, đó là những cuộc trao đổi của ngư dân khi hành trình trên biển gặp một chiếc tàu vận tải cắt ngang mũi tàu cá vào thời điểm vài năm về trước. Rất khó có thể ước lượng bằng mắt thường để 2 tàu tránh nhau. Nhưng hiện nay đã có thiết bị phát sóng AIS với âm thanh tút tút, có khi là tiếng kêu cảnh báo “chú ý, có tàu...!”, đã giúp con tàu đi theo vạch an toàn.
Cách đây khoảng 3-4 năm về trước, tình trạng tàu đánh cá của ngư dân đi hành nghề bị tàu vận tải đâm va luôn là nỗi lo đối với các bạn chài. Ngư dân bắt đầu chú ý đến công nghệ 4.0, sau khi tàu cá BĐ95207TS của ông Phạm Tiết ở huyện Hoài Nhơn, tỉnh Bình Định bị đâm chìm và vị thuyền trưởng này cố đọc dãy số IMO trên màn hình, trong lúc tàu sắp chìm đắm.
