Giữa trưa, từng đoàn xe điện vẫn nối đuôi nhau chở du khách tấp nập đổ về những eo biển của xã Nhơn Lý, thành phố Quy Nhơn, tỉnh Bình Định. Cái độc đáo ở vùng biển này là dù hoang sơ, dân dã nhưng vẫn thu hút du khách bởi khung cảnh tuyệt đẹp của một vùng biên ải. Bí thư Đảng ủy xã Nhơn Lý, ông Nguyễn Văn Long phấn khởi cho biết: “Bộ mặt vùng biên thực sự khởi sắc khoảng 5-6 năm nay. BĐBP đứng chân trên địa bàn luôn đồng hành với chính quyền địa phương và bà con nhân dân trên con đường đưa Nhơn
Trong vụ tàu cá QNg91426TS do ông Trần Văn Công (48 tuổi, ở xã Tịnh Kỳ, thành phố Quảng Ngãi, tỉnh Quảng Ngãi) làm chủ kiêm thuyền trưởng, bị tàu vận tải đâm chìm tại vùng biển Quảng Nam vào rạng sáng 6/6/2022, có 4 ngư dân nằm ở hầm giáp buồng máy thì 3 người chết, chỉ có ông Đinh Thành Trinh (64 tuổi) may mắn sống sót, được ngư dân vớt được, sau đó, được BĐBP Quảng Nam hỗ trợ.
14 năm trước, trong một buổi chiều mưa đổ, tôi đã dừng chân bên cửa sổ căn nhà ở làng chài xã Nghĩa An, thành phố Quảng Ngãi để lắng nghe tiếng một người phụ nữ thông báo tình hình bão trên máy Icom. Sau nhiều năm gặp lại, chị Trần Thị Ẩm vẫn làm công việc này và giờ có thêm người chồng từng là thuyền trưởng ngang dọc biển khơi, đã nghỉ biển, ở nhà cùng vợ hỗ trợ thông tin liên lạc cho các ngư dân đánh bắt xa bờ.
Làng chài nhỏ trên lòng hồ thủy điện Sê San 4 với những hộ dân phiêu dạt từ nhiều miền quê về lập nghiệp từ bao năm qua. Ước mơ được lên bờ và cải thiện cuộc sống của những người ngụ cư tưởng chừng như quá xa vời, nhưng tất cả đã được đền đáp.
Năm 2013, nhiều người dân làng chài ở miền Trung đã bỏ chạy khi nghe tin siêu bão Haiyang sức gió lên tới 230km/giờ đổ bộ vào Biển Đông sau khi tàn phá Philippines khiến 6.300 người chết. Tuy nhiên, trước thời điểm bão vào đất liền, người dân ở nhiều làng chài vẫn trụ lại, đào hầm để tránh bão. Mô hình nhà boong ke, hầm mu rùa tránh bão tới nay đã trở nên phổ biến. Khi siêu bão Rai (năm 2021) đe dọa miền Trung, thì người dân lại kích hoạt các mô hình như vậy.
Việt Nam là một quốc gia biển. Trong những năm qua, nhiều cơn bão mạnh càn quét qua miền Trung, nếu theo sát tình hình, sẽ nhận thấy rằng, có rất nhiều ngư dân dày dạn kinh nghiệm biển cả, chấp nhận sống chung với thiên tai, bão lụt… Người trong đất liền chỉ nghe qua thấy rợn người lo sợ nhưng với người lính Biên phòng ở các vùng biển họ thấu hiểu những gian nan của người dân biển, để tìm cách sẻ chia, hỗ trợ nhân dân bằng “mệnh lệnh trái tim”.
Tiến sĩ Nguyễn Đăng Vũ, nguyên Giám đốc Sở Văn hóa - Thể thao và Du lịch tỉnh Quảng Ngãi, Hiệu trưởng Trường Đại học Phạm Văn Đồng là người dành nhiều năm đến các dòng tộc, nhà thờ họ trên tuyến biển, đảo tỉnh Quảng Ngãi để tìm lại các sắc phong và nghiên cứu cách bảo tồn các sắc phong, văn bản Hán Nôm đã xuống cấp. Có nhiều văn bản mà ông dịch và giải nghĩa có nguồn gốc từ vùng biên hải Lý Sơn, Hoàng Sa…
Đối với ngư dân các làng chài dọc theo bờ biển thành phố Đà Nẵng, thờ cúng cá Ông (cá voi) là tín ngưỡng được hình thành từ những câu chuyện có phần mang màu sắc thần bí. Tuy nhiên, trong thực tế, thờ cá Ông không chỉ là nét văn hóa độc đáo, mà còn có tác dụng không nhỏ trong việc động viên ngư dân vững tâm hơn khi vươn khơi, bám biển, bảo vệ ngư trường.
Những ngày đầu năm Nhâm Dần 2022, tiếng búa, tiếng đe đã vang lên ở làng rèn Minh Thành, xã Tịnh Minh, huyện Sơn Tịnh, tỉnh Quảng Ngãi. Làng rèn hơn 300 năm này cũng là quê hương của cố Trung tướng Phạm Kiệt, nguyên Thứ trưởng Bộ Công an, Tư lệnh kiêm Chính ủy Công an nhân dân vũ trang (nay là BĐBP). Ngày đầu Xuân, chúng tôi về thăm làng rèn, nghe người dân kể và tự hào về người con làng rèn.
Giáo sư Hoàng Chương cho biết các lễ hội được truyền từ đời này sang đời khác và được tổ chức chủ yếu ở cấp làng, xã, người dân tổ chức lễ hội để tưởng nhớ những anh hùng, những người có công với dân.
Ngày Xuân ở vùng biển miền Trung, mỗi nơi một phong tục khác nhau trong lễ hội mở biển. Có nơi, sau khi làm lễ nhúng nước lưới đầu năm, tàu cá mới được xuất hành đi đánh bắt, nhưng cũng có nơi, bà con ngư dân xuyên Tết trên những con tàu, gửi niềm khát khao mẻ lưới ngày Xuân sẽ đong đầy lộc biển, là điềm hên cho làng chài trong mùa biển mới.
Trạm Kiểm soát Biên phòng Tam Quan, Đồn Biên phòng Tam Quan Nam, BĐBP Bình Định là đơn vị lưu rất nhiều bản cam kết của ngư dân về chống khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (gọi tắt là IUU). Các ngư dân ở địa phương khi nhắc về chồng giấy cam kết cao ngất ngưởng đang lưu tại Trạm Kiểm soát Biên phòng thì cười và nói rằng, “nhờ viết cam kết nên bà con thuộc nằm lòng một số điều luật về khai thác thủy sản, cung cấp thông tin cho BĐBP”.
Không chỉ bám biển, giỏi làm ăn, nhiều lão ngư ở vùng biển Hoài Nhơn, tỉnh Bình Định còn can trường, dũng cảm, luôn nêu cao ý thức bảo vệ chủ quyền vùng biển đảo của Tổ quốc, được người dân địa phương ví như những “cột mốc sống” ngoài biển khơi.
Tại đài canh cộng đồng đặt tại nhà của ông Trần Tổng (thôn Tân Thạnh, xã Nghĩa An, thành phố Quảng Ngãi, tỉnh Quảng Ngãi), tiếng các ngư dân từ ngoài khơi điện vào cho biết: “Còn 4 ngày nữa thì bão mới đi qua vùng này, nhưng bây giờ thì gió lớn, nước chảy, không vào kịp nữa rồi”.
Tổng cộng 9 con tàu chở cổ vật chìm đắm ở vùng biển Việt Nam từ nhiều thế kỷ và cổ vật đều được đưa về một bảo tàng tư nhân ở tỉnh Quảng Ngãi. Xung quanh việc phát hiện, trục vớt cổ vật gắn với bao câu chuyện của giới săn lùng cổ vật độc bản suốt hàng chục năm qua.
