Trụ sở LHQ tại Niu Yoóc (Mỹ) với biểu tượng 70 năm LHQ phủ màu xanh truyền thống của tổ chức này.  Ảnh: UN

Chỗ dựa không thể thay thế

LHQ được thành lập ngày 24-10-1945, sau khi Chiến tranh thế giới thứ hai kết thúc, với nhiệm vụ gìn giữ hòa bình thế giới, ngăn chặn một cuộc chiến tranh thế giới lần thứ ba. LHQ giờ đây đã trở thành một tổ chức lớn với 193 thành viên, gấp gần 4 lần so với số 51 thành viên thời kỳ đầu thành lập. Đánh dấu tuổi 70, LHQ đã tự hào khép lại 15 năm triển khai Chương trình Mục tiêu Phát triển Thiên niên kỷ (MDG) cùng với nhiều thành tựu khác.

Nghiên cứu hoạt động của LHQ suốt 7 thập kỷ qua, các chuyên gia quốc tế cho rằng, LHQ đã giúp đảm bảo sự ổn định về chính trị quốc tế, là lực lượng xử lý các xung đột quốc tế quan trọng. Có thể so sánh một cách rõ ràng rằng: Nếu trong 50 năm đầu của thế kỷ XX đã có hai cuộc chiến tranh thế giới nổ ra, thì suốt 70 năm qua, thế giới đã tránh được nguy cơ này. LHQ tích cực đóng vai trò trung gian hòa giải trong nhiều cuộc khủng hoảng quốc tế thông qua thương lượng, đưa ra các sáng kiến hòa bình cho hàng trăm cuộc xung đột ở các khu vực.

70 năm qua, LHQ cũng như các cơ quan và chương trình của tổ chức này đã mang lại thay đổi đáng kể cho cuộc sống của người dân trên khắp thế giới. LHQ đã hỗ trợ, thúc đẩy mạnh mẽ các quốc gia trong công cuộc xóa đói nghèo, nâng cao chất lượng phát triển của mỗi nước, thể hiện qua các MDG mà LHQ đã đề ra trong giai đoạn 2000 - 2015. Đây được xem là nỗ lực giảm đói nghèo toàn cầu lớn nhất, dài hơi nhất và hiệu quả nhất từng được triển khai.

MDG đã mang tới những thành tựu quan trọng trong nỗ lực giảm đói nghèo, giảm tỷ lệ trẻ sơ sinh tử vong, nâng cao sức khỏe cộng đồng, tăng tỷ lệ phổ cập giáo dục, tăng cường bình đẳng giới và nhiều lĩnh vực khác. Kể từ năm 1990 - năm tham chiếu của MDG, tỷ lệ nghèo đói toàn cầu đã giảm hơn một nửa, vượt qua mục tiêu đầu tiên và quan trọng nhất của MDG.

Từ thành công của MDG, trong phiên họp Đại hội đồng LHQ ngày 27-9 vừa qua, các quốc gia thành viên đã thông qua Mục tiêu Phát triển Bền vững (SDG) nhằm xóa bỏ đói nghèo dưới mọi hình thức trên toàn thế giới, thu hẹp bất công bằng xã hội và đảm bảo môi trường bền vững vào năm 2030.

LHQ cũng đóng vai trò rất lớn trong việc giải quyết các cuộc khủng hoảng nhân đạo, dịch bệnh ở nhiều nơi trên thế giới, nổi bật nhất là việc xóa bệnh đậu mùa năm 1980, các chiến dịch phòng, chống HIV/AIDS hay gần đây nhất là dịch bệnh Ê-bô-la ở châu Phi… 

Những thành tựu mà LHQ đạt được trong suốt 70 năm qua đã chứng minh cho lời của cựu Tổng Thư ký LHQ Đác Ham-ma-xcôi: "LHQ được thành lập không phải để đưa con người lên thiên đường, mà để cứu nhân loại khỏi địa ngục".

Tổ chức này đã, đang và tiếp tục đưa ra cách giải quyết tốt nhất cho các vấn đề toàn cầu, song vẫn cần có sự hỗ trợ của các nước thành viên, các tổ chức phi Chính phủ, các tập đoàn công ty và cả người dân trên toàn thế giới. Sự ủng hộ của các nước thành viên là chìa khóa để LHQ có thể đạt được những khát vọng của mình.

Cải cách để thích ứngvới thời đại

Trong bối cảnh thế giới đang thay đổi nhanh chóng như hiện nay, đòi hỏi sự hợp tác toàn cầu ngày càng tăng, LHQ đã bộc lộ những hạn chế và đối mặt với nhiều thách thức. Thách thức thứ nhất là yêu cầu cải tổ. Đây là một quá trình lâu dài, vì LHQ là một tổ chức đa phương, phi tập trung và rất phức tạp, chịu nhiều ảnh hưởng của các nước lớn đóng góp nguồn lực tài chính cho hoạt động của mình. Những khó khăn trong cải tổ LHQ cũng phản ánh bất đồng về chính trị giữa các nước trong quan hệ quốc tế, khoảng cách giữa các quốc gia phát triển và đang phát triển, những khác biệt về ý thức hệ, về chủ quyền quốc gia...

Thực tế 70 năm qua đã chứng minh thế giới cần LHQ, nhưng tổ chức này cũng cần được làm mới để thích ứng với một kỷ nguyên đầy thách thức mới, đòi hỏi các thành viên cam kết nhiều hơn cả về tiền bạc lẫn chính trị, dám thực hiện các cải cách mà thời đại đòi hỏi.

Thứ hai là, những hạn chế đối với Hội đồng Bảo an (HĐBA) LHQ - cơ quan nắm quyền lực cao nhất trong các vấn đề liên quan đến hòa bình, an ninh quốc tế và là cơ quan duy nhất có quyền áp dụng các biện pháp chế tài để thực thi chức năng, tham gia giải quyết xung đột.

Tuy nhiên, sẽ là một thách thức lớn đối với LHQ khi xuất hiện xung đột lợi ích giữa các thành viên thường trực HĐBA, dẫn tới bế tắc trong hoạt động của tổ chức này. Vì thế, vấn đề cải tổ và mở rộng HĐBA đang ngày càng trở nên cấp thiết.

Một vấn đề khác là LHQ hoạt động nhờ khoản đóng góp của các quốc gia thành viên, do đó rất nhiều quyết định của LHQ chịu sự chi phối từ những quốc gia có mức đóng góp cao nhất dù đã có một mức "trần", quy định khoản tiền tối đa một nước có thể đóng góp cho ngân sách của LHQ. Ngoài ra, LHQ cũng đang bị đánh giá hoạt động thiếu hiệu quả và lãng phí vì bộ máy cồng kềnh, quan liêu.