Liên minh quốc tế vùng Vịnh không kích nhóm phiến quân Hu-thi ở Y-ê-men. Ảnh: AFP

Tại Hội nghị thượng đỉnh AL diễn ra cuối tháng Ba vừa qua ở thành phố Sam En Sếch bên bờ Biển Đỏ (Ai Cập), lãnh đạo các quốc gia A-rập đã nhất trí với đề xuất thành lập một Lực lượng quân sự liên A-rập để đối phó với những mối đe dọa về an ninh đang ngày càng tăng trong khu vực. Trước đó, Ả-rập Xê-út đã thành lập một liên quân A-rập mà không cần sự cho phép của AL hay Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc, để thực hiện các cuộc không kích chống lại nhóm phiến quân Hu-thi người Hồi giáo dòng Si-ai ở Y-ê-men.

Ý tưởng vẫn nằm trên giấy

Đề xuất thành lập liên minh quân sự A-rập không mới bởi nó đã từng được nêu ra nhưng chưa bao giờ thành hiện thực. Cách đây 70 năm, theo đề xuất của Thủ tướng Mu-xta-pha An Na-hát, Ai Cập đã mời các nước A-rập tới thành phố A-lếch-xan-đri-a để tìm kiếm một liên bang A-rập. Các nhà lãnh đạo Xy-ri, Li-băng, Pa-le-xtin, A-rập Xê-út và Bắc Y-ê-men... đã thỏa thuận thành lập một tổ chức gồm các nước A-rập - tức AL ngày nay.

Sự hợp tác đa dạng trên mọi lĩnh vực, kể cả quân sự, luôn là mục tiêu chung của AL nhằm chấm dứt những tham vọng thực dân của châu Âu và sau này là của I-xra-en tại khu vực.

Bất chấp những bất đồng dai dẳng, đan xen trong khu vực, AL dần mở rộng cửa cho phần còn lại của thế giới A-rập. Cũng vì thế, AL luôn khó tìm được sự nhất trí về các chiến lược chung của khối. Khá nhiều vấn đề không được thông qua do các nước thành viên bất đồng quan điểm, và thậm chí, có không ít thỏa thuận dù đã được tất cả các nước phê chuẩn vẫn không được triển khai.

Giờ đây, trong bối cảnh liên quân A-rập tiến hành cuộc tấn công nhằm vào phiến quân Hu-thi ở Y-ê-men, đề xuất thành lập lực lượng quân sự liên A-rập lại một lần nữa được nhắc đến. Đề xuất này dựa trên ý tưởng của Tổng thống Ai Cập A.F An Xi-xi về một lực lượng đa quốc gia nhằm đối phó với các thách thức chung đang đe dọa an ninh của các nước Arập. Qua đó có thể thấy tác động lớn của cuộc chiến tại Xy-ri và Y-ê-men đến lợi ích an ninh-địa chính trị khu vực.

Chưa thể thoát Mỹ

Suốt nhiều thập kỷ qua, do yếu kém về kinh tế và quân sự, các quốc gia A-rập đã luôn phải phục tùng những chính sách do Mỹ và phương Tây đề ra. Nhưng giờ đây, ý tưởng thành lập một quân đội chung A-rập, với sự hưởng ứng hăng hái của Ai Cập và A-rập Xê-út (hai đồng minh lâu đời của Mỹ ở Trung Đông), sẽ làm thay đổi các quy tắc của trò chơi chính trị và làm đảo lộn những kế hoạch mở rộng ảnh hưởng của phương Tây tại thế giới A-rập.

Theo giới phân tích, có một thực tế là các cường quốc phương Tây luôn muốn kiểm soát mỏ dầu A-rập và duy trì an ninh tại I-xra-en. Sau khi Chiến tranh Lạnh kết thúc, Mỹ luôn chọn giải pháp quân sự như lá bài tốt nhất để trở thành cường quốc có ảnh hưởng lớn nhất tại Trung Đông. Suốt hai thập kỷ qua, Mỹ và phương Tây đã can thiệp cả về chính trị và quân sự vào nhiều quốc gia A-rập nhằm mở rộng ảnh hưởng trong khu vực.

Mặc dù vậy, các chuyên gia vẫn cho rằng bất chấp sự hình thành một liên minh quân sự A-rập, vai trò của (quân đội) Mỹ trong khu vực sẽ không bị suy yếu một cách nhanh chóng vì nhiều lý do. Trên thực tế, AL và nhiều nơi khác trên thế giới đã không ít lần thất bại với ý tưởng lập quân đội chung. Ngay như EU vốn có tiềm lực mạnh và tính gắn kết tương đối cũng chưa thực hiện được. Với AL việc này càng khó.

Có một thực tế là mối lo ngại của các nước A-rập hiện nay dường như đã chuyển từ sự chiếm đóng của I-xra-en sang sự lớn mạnh của các nhóm khủng bố và sự sụp đổ của một loạt quốc gia A-rập do hậu quả của cuộc cách mạng “Mùa xuân A-rập”. Từ đó đến nay, trải dài từ Li-bi đến I-rắc qua Y-ê-men hay Xy-ri và ngay cả Ai Cập, các cuộc xung đột nội bộ, căng thẳng phe phái, mâu thuẫn tôn giáo và tính bấp bênh của các chế độ đã đặt thế giới A-rập vào một trong những cuộc khủng hoảng nghiêm trọng nhất.

Những bất đồng liên A-rập không chỉ là ngấm ngầm nữa mà đã thể hiện công khai tại diễn đàn Sam En Sếch vừa qua. Các nước thành viên AL đã không có được quan điểm chung về vấn đề Xy-ri, Li-bi... Quy chế về tổ chức Anh em Hồi giáo, một tổ chức tồn tại ở phần lớn các nước thành viên AL, cũng là chủ đề gây tranh cãi trong AL.

Do đó, lập lực lượng quân đội liên A-rập không có nghĩa là đảm bảo cho AL giải quyết những vấn đề chính trị-an ninh đặt ra. Đồng thuận trên bàn hội nghị sẽ sớm nhường chỗ cho những bất đồng dai dẳng, cố hữu giữa các nước A-rập.