Phẫu thuật cứu một "bệnh nhân khỉ" bị thợ săn làm bị thương.

Những ca cấp cứu đặc biệt

Cô gái trẻ Nguyễn Thị Lê, nhân viên của Trung tâm Cứu hộ, bảo tồn và phát triển sinh vật Vườn quốc gia Phong Nha-Kẻ Bàng vừa dành trọn một tuần để khám sức khỏe đặc biệt và đỡ đẻ, sau đó chăm sóc cho một "sản phụ khỉ". Con khỉ cái này đã bị một nhóm người địa phương bắt và đem bán cho một nhà hàng. May mắn cho nó, một trạm phúc kiểm lâm sản của lực lượng Kiểm lâm Quảng Bình phát hiện, thu giữ và chuyển cho Trung tâm.

Chị Nguyễn Thị Lê kể với chúng tôi về "lý lịch" của hai mẹ con nhà khỉ bằng chất giọng Quảng Bình đặc trưng, đại ý rằng, hôm ấy, đã cuối giờ chiều, cán bộ, công nhân viên vừa chuẩn bị kết thúc một ngày làm việc thì nghe thấy tiếng con khỉ mẹ, lúc này đang "tạm trú" tại một lồng sắt rú rít với những âm thanh rất lạ. Mọi người đổ xô đến thì thấy "cô nàng" hết lăn lộn ôm bụng dưới sàn chuồng, lại cào cấu vào lưới thép. "Suỵt! Nó chuẩn bị đẻ rồi đó. Im lặng nhé! Chuẩn bị ngay một đống củi để đốt lửa sưởi ấm cho hai mẹ con nhà nó. À, cần thêm mấy hộp sữa tươi..." - Tiếng ai đó cất lên. Điều lo lắng nhất của mọi người lúc này là thể trạng khỉ mẹ rất yếu, vì bị dính bẫy của thợ săn. Nhưng rồi, sau mấy giờ đồng hồ chuẩn bị "vượt cạn" vất vả và đau đớn, khỉ mẹ cũng cho ra đời một chú khỉ con bé xíu. "Khỉ là loài linh trưởng không quá xa xôi lắm với loài người theo phả hệ, nên việc chăm sóc hai mẹ con "sản phụ" đặc biệt này cũng không quá khó khăn, nhất là đối với các nhân viên nữ ở trung tâm. Chúng tôi đang chờ mong khỉ con đến tuổi trưởng thành để trả cả hai mẹ con về rừng..." - Chị Lê giải thích.

Ca đỡ đẻ cho "sản phụ khỉ" này chỉ là một trong hàng trăm công việc thường ngày, nhưng khá đặc biệt so với các ngành nghề khác trong xã hội ở Trung tâm Cứu hộ, bảo tồn và phát triển sinh vật Vườn quốc gia Phong Nha-Kẻ Bàng. Các cán bộ, công nhân viên ở đây còn nhớ như in vụ đi cấp cứu một con beo lửa cỡ đại bị thương nặng do trúng bẫy của lâm tặc, được Kiểm lâm tỉnh Quảng Bình phát hiện, thu giữ cách đây chưa lâu. Để tranh thủ thời gian, ngay sau khi nhận được tin báo qua điện thoại, đoàn cứu hộ lập tức lên đường. 7 giờ tối ngày hôm đó, "bệnh nhân" đã được chuyển gấp về trung tâm sau khi được băng bó, sơ cứu ban đầu và ổn định chỗ nghỉ ngơi trong một chiếc chuồng đặc biệt bao bọc bằng lưới thép mắt cáo. Phải đến 10 giờ đêm, công việc phẫu thuật tháo khớp chân cho con beo lửa mới hoàn tất. Tiếp theo đó là một chuỗi ngày dài chăm sóc, bồi dưỡng với một chế độ ăn đặc biệt, đến khi "bệnh nhân" đã hoàn toàn bình phục, Giám đốc trung tâm ra quyết định thả nó vào rừng. "Hầu hết các động vật rừng các trạm phúc kiểm lâm sản các tỉnh miền Trung bắt được, chúng tôi đều phải đến tận nơi tiếp nhận, điều trị vết thương nếu có, chăm sóc cho đến khi khỏe mạnh rồi mới đưa về đúng với vùng sinh thái của chúng..."- Anh Lê Thúc Định, Phó Giám đốc Trung tâm cho biết như vậy.

Trăn trở sau một cuộc "phóng sinh"

Vượt qua cánh rừng thưa bóng nắng lọt qua tán cây rập rờn như những cánh bướm, chúng tôi đi vào cánh rừng ẩm ướt mọc đầy một thứ cây sa nhân um tùm. Bỗng chiếc xe U oát đặc chủng lắc mạnh, rồi sa vào một vũng bùn nhão nhoét, rú lên bất lực. Mất một giờ đồng hồ, chiếc xe mới thoát khỏi cái vũng bùn ấy, rồi đi vào một cánh rừng nguyên sinh ở Vườn quốc gia Phong Nha-Kẻ Bàng, mặt đất mọc đầy một thứ cỏ voi rậm rạp. Xe dừng lại, chỗ thả rùa thích hợp đây rồi. Không giống những cảnh thả động vật hoang dã ồn ào náo nhiệt thường thấy trên ti vi, 2 nhân viên của Trung tâm Cứu hộ, bảo tồn và phát triển sinh vật Vườn quốc gia Phong Nha-Kẻ Bàng lặng lẽ đưa ra 5 con rùa, rồi vạch những đám cỏ rậm rạp nhất thả từng con vào đám lá mục ẩm ướt. Thả xong, mọi người chui ra khỏi bụi rậm và giúp nhau bắt vắt. Vắt nhiều khủng khiếp. Sau đó, mọi người lại lên xe đến điểm thả rùa tiếp theo. Chị Trần Thị Vương giải thích việc làm dường như có vẻ "nhiêu khê" ấy: "Không thể đơn giản thả cả loạt ở một nơi được. Chúng cần được phân tán tại những địa điểm phù hợp để không làm xáo trộn sinh cảnh và đảm bảo chúng không bị bắt lại...".

Hai trong nhiều cá thể gà lôi được trả về môi trường thiên nhiên.

Qua câu chuyện với các "bác sĩ của rừng xanh", chúng tôi được biết, lợi nhuận kếch xù đã kích thích các đường dây buôn bán động vật rừng hoang dã. Có những ngày, Trung tâm Cứu hộ, bảo tồn và phát triển sinh vật Vườn quốc gia Phong Nha-Kẻ Bàng tiếp nhận một lúc hàng chục cá thể động vật hoang dã, trong đó có cả những loài quý hiếm có tên trong Sách đỏ Việt Nam. Chính thức đi vào hoạt động từ tháng 2-2006, gần 8 năm qua, trung tâm đã tiếp nhận, cứu hộ gần 900 cá thể động vật hoang dã thuộc 46 loài, trong đó có 20 loài trong Sách đỏ Việt Nam, 25 loài trong danh mục Nghị định 32/NĐ-CP như rùa hộp trán vàng, voọc, cầy vằn bắc, chim công, gấu ngựa... Rõ ràng, những nỗ lực của các cán bộ, công nhân viên Trung tâm Cứu hộ, bảo tồn và phát triển sinh vật Vườn quốc gia Phong Nha-Kẻ Bàng thật đáng quý. Vậy mà, khi có mặt tại các nhà hàng đặc sản thịt thú rừng ở thành phố, chúng tôi có cảm giác như đó là "muối bỏ bể" và nỗ lực của họ có vẻ như đáng "buồn cười" làm sao! Còn nhớ, trước chuyến đi tìm hiểu về công việc của những người ngày đêm hết mình vì sự sống của động vật rừng ở Vườn quốc gia Phong Nha-Kẻ Bàng, trong vai những thực khách "sành điệu" đi săn hàng "tăng cường sinh lực", tại một nhà hàng trên phố Thi Sách (Hà Nội), chúng tôi đã được giới thiệu đủ loại đặc sản, nào là cầy hương, nhím rừng, chồn, gà lôi. Và hằng ngày, trên các phương tiện thông tin đại chúng, cũng có đầy rẫy những thông tin phản ánh thực trạng xuất lậu rùa sang Trung Quốc.

Theo một điều tra của một chuyên gia CITES của Quỹ động vật hoang dã WWF, chỉ một số rất ít trong tổng cộng những con rùa bị săn bắt trái phép được tiêu thụ tại địa phương, còn hầu hết bị dân buôn lậu đưa sang Trung Quốc. Nghe nói, tại Quảng Đông, Hồng Kông có những chợ dành hẳn một khu buôn bán rùa với giá cực đắt để làm dược liệu, thực phẩm và làm cảnh... Nạn "chảy máu rùa" nói riêng, động vật rừng hoang dã nói chung  hoàn toàn trái ngược với cảnh cán bộ, công nhân viên Trung tâm Cứu hộ, bảo tồn và phát triển sinh vật Vườn quốc gia Phong Nha-Kẻ Bàng hằng ngày phải lo lắng, tất bật chăm sóc những con thú rừng yếu thế và đáng thương...