Tại một cửa khẩu thuộc khu vực Na-va giữa E-xtô-ni-a và Nga. Ảnh: news.ERr.ee

"Bức rèm sắt" vây quanh nước Nga

Ngày 25-8, Kênh truyền hình công E-xtô-ni-a (ERR) đưa tin, Ủy ban bảo vệ biên giới và cảnh sát (PPA) của nước này có ý định xây dựng hàng tường rào cao 2,5m với chiều dài tổng cộng khoảng 108km trên tuyến biên giới phía Đông giáp với Nga. Theo nguồn tin trên, dự án này sẽ được khởi công vào năm 2018 và tiêu tốn 71 triệu ơ-rô (tương đương 81,18 triệu USD). Hoạt động canh phòng sẽ có sự hỗ trợ của camera và các thiết bị bay không người lái. Tuy nhiên, tường rào trên sẽ không bao toàn bộ đường biên giới giữa E-xtô-ni-a và Nga vì sông Na-rơ-va và hồ Pây-pút là đường biên giới tự nhiên của hai bên. Ngoài ra, cũng sẽ không có tường rào trên các đầm lầy mà chỉ có các trạm kiểm soát.

Giải thích lý do xây dựng cơ sở hạ tầng trên biên giới với Nga, người phát ngôn Bộ Nội vụ E-xtô-ni-a Tô-mát Vích-xơ khẳng định, mục đích của việc này là để thiết lập hệ thống giám sát kỹ thuật cả ngày lẫn đêm, tạo ra những điều kiện lý tưởng nhằm bảo vệ khu vực biên giới và đảm bảo an ninh cho E-xtô-ni-a cũng như các nước thuộc hiệp ước Schengen (Hiệp ước về tự do đi lại giữa một số nước châu Âu). Theo ông Vích-xơ, những thông tin thu thập được từ các hệ thống giám sát có thể được sử dụng để điều tra các trường hợp vượt biên bất hợp pháp, buôn lậu và buôn bán người.

Sáng kiến trên nhận được sự ủng hộ của Lát-vi-a khi Bộ trưởng Nội vụ nước này, ông Ri-hác Cô-dơ-lốp-xki, lặp lại nhiều lần về những kế hoạch tương tự. Trước đó, chính quyền Lát-vi-a đang xem xét xây dựng một hàng rào dọc theo biên giới với Nga với cùng lý do tương tự. Theo ông Cô-dơ-lốp-xki, cho dù Lát-vi-a có bảo vệ đường biên giới 24/24 giờ thì cũng không thể ngăn chặn được tình trạng nhập cư trái phép từ Nga sang. Vì vậy, một hàng rào trên biên giới rộng 12m phải được lập ra để "lực lượng Biên phòng có thể sử dụng xe 4 bánh thay vì phải băng qua rừng" nhằm ngăn chặn những vụ vượt biên trái phép. Do người vượt biên trái phép có thể trèo qua hàng rào, vì vậy lực lượng Biên phòng Lát-vi-a cần có một hàng rào biên giới rộng hơn và lắp đặt các thiết bị hỗ trợ.

Không chỉ E-xtô-ni-a, Lát-vi-a, hồi đầu tháng 4-2015, Ba Lan cũng đã quyết định tăng cường ngăn chặn và theo dõi đường biên giới giữa nước này và tỉnh Ca-li-nin-grát của Nga. Đây là tỉnh ngoại biên của Nga, nằm lọt giữa Bê-la-rút và một số quốc gia NATO như Ba Lan, Lát-vi-a… Ba Lan dự định sẽ tăng cường quan sát và khống chế khu vực biên giới giáp với Ca-li-nin-grát, bằng cách xây những tháp quan sát cao 35 và 50m dọc theo toàn tuyến biên giới, lắp đặt các thiết bị quan sát để kiểm soát biên giới suốt ngày đêm.

Theo con số thống kê của lực lượng Biên phòng Ba Lan, để xây dựng hàng trăm tháp canh có chiều cao tương đương các tòa nhà từ 11 đến 15 tầng này, bao trọn toàn bộ 200km biên giới giữa Nga và Ba Lan, ngân sách của Nhà nước Ba Lan sẽ tốn khoảng 4 triệu USD.

Còn chính quyền Ki-ép vào tháng 9-2014 đã khởi công xây dựng một công trình siêu lớn là hệ thống hàng rào, hào chống tăng, ngăn cách biên giới U-crai-na với Nga. Công trình này được triển khai với kế hoạch tạo ra hai tuyến phòng thủ, nằm trong khuôn khổ "Kế hoạch tái thiết đất nước". Khối lượng công việc gồm khoảng 500km giao thông hào, các tháp canh cao 17m, hơn 8.000 hố dành cho phương tiện quân sự, hơn 4.000 hầm và khoảng 60km hào chống tăng. Phần đất biên giới về phía U-crai-na sẽ xây dựng hào rộng 4m và sâu 2m, nhằm chống sự xâm nhập của xe tăng, thiết giáp và các thiết bị tự hành hay xe kéo khác, hàng rào và các biển báo cũng sẽ được trang bị hệ thống giám sát quang điện tử, các tháp canh và các kết cấu giám sát khác.

Gia tăng căng thẳng

Việc lập hàng rào bao quanh biên giới Nga diễn ra trong bối cảnh những căng thẳng giữa Mát-xcơ-va và phương Tây đang leo thang căng thẳng liên quan đến cuộc xung đột ở U-crai-na. Tuy nhiên, việc các nước trên tăng cường an ninh biên giới với Nga chưa chắc đã được các nước Tây Âu ủng hộ. Trong bối cảnh các nước thành viên Liên minh châu Âu (EU) bị ảnh hưởng nặng nề sau các đòn trả đũa của Nga khi bị phương Tây cấm vận kinh tế Mát-xcơ-va, đồng thời, châu Âu đang vật lộn với làn sóng người nhập cư tràn từ Trung Đông và Bắc Phi vào, vì vậy, việc gây căng thẳng với Nga lúc này là điều EU không hề mong muốn. Ngay cả Thủ tướng Đức An-giê-la Méc-ken, trong Hội nghị ở Mu-ních hồi tháng 2-2015, cũng từng nhấn mạnh rằng, châu Âu có ý định xây dựng an ninh cùng với Nga chứ không phải chống lại nước này.

Hơn nữa, mong muốn trên của E-xtô-ni-a và Lát-vi-a có khả năng bị cản trở bởi một vấn đề thực tế hơn: Thiếu kinh phí. Theo lời của Tư lệnh Cảnh sát Biên phòng Lát-vi-a Noóc-mun Gác-ba, năm nay, khoảng một nửa triệu ơ-rô đã được phân bổ cho việc phân định biên giới với Nga, nhưng tình hình tài chính năm 2016 vẫn còn chưa chắc chắn.

Trước động thái của các nước láng giềng, đặc biệt một số nước thành viên NATO đẩy mạnh các hoạt động quân sự của mình tại sát biên giới với Nga, chắc chắn Mát-xcơ-va không thể ngồi yên. Phản ứng trước động thái xây dựng "bức rào sắt" của các nước Đông Âu, các nhà ngoại giao Nga đã mô tả sáng kiến này là "chính trị hóa thầm lặng", đồng thời nhấn mạnh rằng Mát-xcơ-va coi "bất kỳ hành động đơn phương nào nhằm xây dựng các cơ sở nổi trên biên giới với Nga" là hành động bất hợp pháp, bởi vì Hiệp ước biên giới giữa Nga và E-xtô-ni-a vẫn chưa hết hiệu lực. Ngoài ra, đại diện Chính phủ Nga nói rằng việc xây dựng hàng rào là trực tiếp nhằm hạn chế người Nga trong khu vực.

Trong một động thái "ngầm" nhằm đáp trả các hành động được cho là "thái quá" của các nước láng giềng, Nga đã bắt đầu xây dựng một căn cứ quân sự quy mô lớn với các kho đạn dược và doanh trại cho hàng nghìn binh sỹ ở khu vực gần biên giới U-crai-na. Theo các văn bản được công bố trên trang web của Chính phủ Nga zakupki.gov.ru, Bộ Quốc phòng nước này đang xây dựng một căn cứ quân sự trên khu vực rộng 300ha gần Va-luy-ki, một thị trấn nhỏ cách làng Xô-lô-ti không xa. Bộ Quốc phòng Nga dự kiến xây dựng 9 doanh trại cho 3.500 binh sĩ, nhà kho chứa rốc-két, pháo và các loại đạn dược khác trong khu vực rộng 6.000m2, một thao trường cỡ lớn và một bệnh xá với 50 giường bệnh. Khi hoàn thành, căn cứ quân sự trên sẽ có cả bể bơi, sân trượt băng... phục vụ các binh sĩ

Tuy nhiên, những hành động "hòn bấc ném qua, hòn chì ném lại" chỉ càng khiến quan hệ Nga và phương Tây thêm căng thẳng. Do đó, hành động khôn ngoan là các bên cần kiềm chế và có những động thái hài hòa, nhằm đảm bảo ổn định an ninh trong khu vực.