Chuyện chưa kể về…  "cây du lịch"

 Rong ruổi trên Quốc lộ 4C với chiếc xe máy để có thể trải tầm mắt ra những ruộng hoa tam giác mạch tím ngắt bên những phiến đá tai mèo, chúng tôi đang "mắt chữ A, mồm chữ 0", ngẩn ngơ vì vẻ đẹp của hoa tam giác mạch, thì mấy cô gái người Mông qua đường cười khúc khích. Sau vài câu chuyện, các cô gái thật thà nói "loài hoa trồng để nuôi lợn thôi mà, mùa không có gì cho lợn ăn thì trồng cây "chez" này thôi"."Chez" tiếng Mông chính là tên gọi của cây tam giác mạch. Và trồng chỉ để nuôi gia súc là chính. Theo đó, sau mùa thu hoạch lúa nương hoặc ngô vào tháng 7, tháng 8, thay vì đợi đến mùa gieo trồng năm sau, đồng bào trên cao nguyên đá trồng tam giác mạch để lấy rau chăn nuôi. Thời gian trồng tam giác mạch chính là thời kỳ "đất rỗi".

Có lẽ, cây tam giác mạch sẽ vẫn chỉ là loài cây cho gia súc ăn và có chăng chỉ tỏa sáng vài phút ngắn ngủi trước những kẻ lãng du, nếu không có việc bỗng một ngày, những bạn trẻ ưa trải nghiệm đã tình cờ nhận ra vẻ đẹp vừa mộc mạc, vừa quyến rũ của những cánh đồng hoa đẹp mắt ở cực Bắc của Tổ quốc. Rồi sau này chính sức mạnh của mạng xã hội, truyền thông đã "thổi" loài hoa này thành một biểu tượng của miền sơn cước, được khao khát, săn lùng trên các điễn đàn mạng xã hội. Bỗng một ngày đẹp trời, cây tam giác mạch từ một loài cây giản dị, lặng lẽ đã vươn mình trở thành "cây du lịch". Thậm chí được đưa vào cả Nghị quyết về phát triển du lịch của tỉnh Hà Giang.

 Theo thống kê của Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Hà Giang, chỉ trong tháng 10, đầu tháng 11-2015, Hà Giang đã đón trên 60 nghìn lượt du khách. Chính cơn sốt mang tên hoa tam giác mạch đã tạo nên câu chuyện tắc đường nơi biên ải, chuyện chưa từng có tiền lệ xảy ra tại Hà Giang trong thời điểm đó. Thậm chí vào thời điểm diễn ra lễ hội hoa tam giác mạch, Ban tổ chức đã phải bố trí thêm cả lều trú tạm vì người lên ngắm hoa quá đông.

 Khi loài hoa này bắt đầu nổi tiếng trên các diễn đàn mạng xã hội, người ta lại khoác thêm cho nó những câu chuyện đầy chất thơ mộng gắn với các nàng tiên gạo, nàng tiên ngô mang lại no ấm cho bản làng... Từ câu chuyện trên, tỉnh Hà Giang tổ chức hẳn một lễ hội riêng biệt nâng tầm thương hiệu du lịch của vùng cao nguyên đá. Và có lẽ cũng không ở đâu trên mảnh đất hình chữ S này có lễ hội chỉ dành cho một loài hoa có tiểu sử của một "nàng lọ lem" mang tên tam giác mạch.

Sinh kế mới từ những mùa hoa           

Trên đường vào cột cờ Lũng Cú, chúng tôi dừng chân tại vườn hoa tam giác mạch của chị Và Thị Mai, một người trồng hoa tại xã Ma Lé, huyện Đồng Văn.  Khi được hỏi đến vấn đề thu nhập từ loại cây này, chị tươi cười cho biết, với giá 10.000 đồng 1 người vào thăm vườn hoa, đến thời điểm này, chị cũng kiếm được 10 triệu đồng nhờ việc trồng hoa cho du khách chụp ảnh.

Chia sẻ thêm về vấn đề này, bà Triệu Thị Tình, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Hà Giang cho biết: Hoa tam giác mạch đang trở thành cây trồng thế mạnh trong chiến lược phát triển du lịch của tỉnh và mang lại nguồn thu nhập khá lớn cho người dân địa phương. Năm 2015, thực hiện chủ trương của tỉnh, các cấp chính quyền đã vận động bà con gieo trồng cây hoa tam giác mạch để làm cảnh quan du lịch và được hỗ trợ về giống, phân bón. Trước đây, diện tích đất canh tác của đồng bào 4 huyện vùng cao nguyên đá chủ yếu để trồng ngô 1 hoặc 2 vụ trong năm, năng suất đạt bình quân từ 4 - 5 tấn/ha, thu nhập từ 18 - 22 triệu đồng/ha, trừ chi phí còn lãi 8 - 10 triệu, thì năm nay với chủ trương trồng hoa của tỉnh, các hộ trồng tam giác mạch trên cao nguyên có khả năng tăng thêm thu nhập từ 10 đến 15 triệu đồng, tùy hộ.

 Nhắc đến câu chuyện tam giác mạch, ông Lương Đình Nhất, Trưởng phòng Văn hóa và Thông tin huyện Đồng Văn hồ hởi chia sẻ: "Ở huyện mình, để vận động đồng bào, huyện đã cam kết đảm bảo sau khi thu hoạch sẽ thu mua hết sản lượng hạt tam giác mạch của bà con với giá ít nhất 20.000 - 22.000 đồng/kg. Còn trong thời gian trồng hoa, bà con có quyền cho du khách vào ruộng hoa nhà mình chụp ảnh để thu tiền. Chưa hết, để bà con an tâm hơn, huyện quyết định hỗ trợ bà con mỗi héc-ta 3 triệu đồng để mua giống, chăm sóc hoa. Chính vì vậy, chỉ riêng 11 xã được chỉ đạo trồng, diện tích ban đầu dự kiến 300ha thì nay bà con trồng lên tới 325ha".

Ông Lương Đình Nhất cho biết thêm, mỗi vụ tam giác mạch chỉ cần thời gian hai tháng rưỡi và quan trọng là thời gian trồng tam giác mạch chính là thời kỳ "đất rỗi", lâu nay bà con chỉ trồng để lấy hạt chăn nuôi gia súc, thì nay đã có đầu ra, hạt bán cho người thu mua về làm bánh, thân cây làm rau ăn, du khách đến tham quan, chụp ảnh cũng đem lại chút thu nhập cho người dân. Đây chính là lợi ích rõ rệt nhất của việc phát triển loài cây này.

 Trước đây, nếu nhắc đến Hà Giang, người ta thường nghĩ ngay đến những công trình mang đầy tính biểu tượng như cột cờ Lũng Cú nơi địa đầu Tổ quốc, hay con đường Hạnh Phúc - con đường mà hàng vạn đồng bào các dân tộc dân tộc đã treo mình trên đá gần 8 năm trời để xây dựng với khát vọng thoát khỏi đói nghèo. Còn hôm nay, những gì loài cây tam giác mạch đã và đang mang lại cuộc sống vui tươi cho đồng bào các dân tộc nơi đây khiến nó trở thành một biểu tượng mới trên mảnh đất này.

Thực tế đã chứng minh việc phát triển loài cây này chính là con đường cải thiện thu nhập cho đồng bào và góp phần phát triển kinh tế để đưa Hà Giang đi lên, xứng đáng là mảnh đất địa đầu của Tổ quốc. Con đường phát triển ấy thật thi vị biết bao, khi nó lại bắt đầu từ những mùa hoa tam giác mạch!

Bình Minh