Lực lượng Phòng vệ Nhật Bản.

Dự luật gây tranh cãi

Ngày 16-7, Hạ viện Nhật Bản đã thông qua gói Dự luật an ninh sửa đổi, cho phép "hiểu theo một cách khác" bản Hiến pháp năm 1947 liên quan đến việc thực thi quyền phòng vệ tập thể, theo đó, chấm dứt lệnh cấm Quân đội Nhật Bản tham chiến ở nước ngoài kể từ sau Chiến tranh thế giới thứ hai. Nói tóm lại, Lực lượng Phòng vệ Nhật Bản (SDF - tên gọi chính thức của Quân đội Nhật Bản) giờ đây có thể triển khai ở bên ngoài lãnh thổ nhằm hỗ trợ các đồng minh của Tô-ki-ô, trong trường hợp "những lợi ích sống còn của Nhật Bản bị đe dọa".

Sự kiện Dự luật an ninh Nhật Bản được Hạ viện thông qua (và hầu như chắc chắn cũng sẽ được Thượng viện thông qua) không gây bất ngờ khi mà đảng Dân chủ Tự do (LDP) của Thủ tướng Sin-dô A-bê và đảng Công minh Mới (NKP) - đối tác trong liên minh cầm quyền - chiếm 2/3 số ghế tại Hạ viện, Thế nhưng, điều đó không có nghĩa dự luật này không gặp bất cứ trở ngại nào.

Trên thực tế, các nghị sĩ đối lập chính đã rời khỏi phòng họp trước khi cuộc bỏ phiếu diễn ra để thể hiện sự phản đối. Họ chỉ trích mạnh mẽ dự luật này, cho rằng đó là "sự phản bội lại chủ nghĩa hòa bình ghi trong Hiến pháp". Thêm vào đó, họ lo ngại một khi dự luật được thông qua, ảnh hưởng và áp lực của Mỹ đối với Nhật Bản sẽ càng gia tăng.

Những thay đổi trong chính sách an ninh cũng không được người dân Nhật Bản đón nhận một cách tích cực. Hàng chục nghìn người đã biểu tình bên ngoài tòa nhà Quốc hội ở Thủ đô Tô-ki-ô để phản đối thông qua dự luật. Ở những thành phố khác của Nhật Bản cũng diễn ra các "cuộc cách mạng nhỏ" tương tự. Kết quả các cuộc thăm dò dư luận gần đây cho thấy, hơn 80% người dân Nhật Bản phản đối dự luật do Chính phủ đề xuất, trong khi chỉ có 14% ủng hộ.

Những người phản đối cho rằng, dự luật này vi phạm Điều 9 Hiến pháp và có nguy cơ đẩy nước này dính líu vào các cuộc xung đột do Mỹ đứng đầu trong tương lai. Có thể nói, những quy định tại Điều 9 Hiến pháp đã góp phần làm cho Nhật Bản trở thành một cường quốc kinh tế do không phải đầu tư cho phát triển quân sự và mang lại hòa bình cho nước này trong một thời gian dài. Nhiều ý kiến cho rằng, việc thông qua dự luật trên có thể đặt an ninh quốc gia trước mối đe dọa nguy hiểm.

Thủ tướng A-bê đã phải quyết định kéo dài kỳ họp Quốc hội (theo kế hoạch kết thúc từ ngày 24-6 vừa qua) thêm 95 ngày đến ngày 27-9 tới, để có thêm thời gian thuyết phục các nghị sĩ đối lập.

Cuộc cách mạng an ninh quốc phòng

Cách đây một năm, Nội các của Thủ tướng A-bê đã thông qua một nghị quyết nhằm diễn giải lại bản Hiến pháp Hòa bình, theo đó, dỡ bỏ lệnh cấm Nhật Bản thực thi quyền phòng vệ tập thể để hỗ trợ một nước đồng minh khi bị tấn công vũ trang. Ông A-bê đã đánh giá sự kiện này "sánh ngang với cải cách Minh Trị", cuộc cải cách khai sinh ra đất nước Nhật Bản hiện đại ngày nay.

Và khi Dự luật an ninh mới của Nhật Bản được Hạ viện thông qua, báo chí quốc tế bình luận đây là một cú chấn động mạnh đối với địa chính trị và quân sự ở khu vực châu Á-Thái Bình Dương, khi một cường quốc kinh tế lớn thứ 3 thế giới tham gia trực tiếp vào bàn cờ chiến lược Tây Thái Bình Dương. Tờ "Le Monde" (Pháp) nhận định, Thủ tướng Nhật Bản "không hề nhầm" khi đánh giá bối cảnh, môi trường an ninh trong khu vực đã thay đổi, với những nguy cơ có thể dẫn tới xung đột ở Biển Đông cũng như biển Hoa Đông.

Người dân Nhật Bản biểu tình phản đối dự luật an ninh mới. Ảnh: AFP

Những thay đổi trong dự luật một lần nữa thể hiện rõ chính sách quốc phòng mới mà Nhật Bản vừa đạt được với Mỹ ngay trước thềm chuyến công du Oa-sinh-tơn của Thủ tướng A-bê hồi tháng 4 vừa qua. Theo đó, Mỹ sẽ ủng hộ mạnh mẽ Nhật Bản đóng vai trò lớn hơn trong việc củng cố liên minh Mỹ - Nhật đối phó với các thách thức an ninh khu vực.

Theo kế hoạch, Dự luật an ninh (bao gồm một dự luật về hỗ trợ hòa bình quốc tế và một dự luật có những sửa đổi đối với 10 đạo luật liên quan đến lĩnh vực an ninh hiện hành) sẽ được đưa ra bỏ phiếu tại Thượng viện và nếu được Quốc hội phê chuẩn, dự luật sẽ chính thức có hiệu lực từ ngày 27-9, thời điểm kết thúc kỳ họp Quốc hội kéo dài.

Với quyết tâm và những nỗ lực của chính quyền A-bê suốt hơn một năm qua, giới quan sát cho rằng, Dự luật an ninh mới gần như chắc chắn sẽ được thông qua và đó sẽ là một dấu ấn lớn, nếu không nói là một cuộc cách mạng, đối với chính sách an ninh-quốc phòng của Nhật Bản. Nhiều chuyên gia phân tích cho rằng những thách thức an ninh khu vực cũng như trên thế giới ngày một lớn khiến Nhật Bản phải thay đổi để phù hợp với tình hình thực tế và sớm hay muộn vai trò của Quân đội Nhật Bản cũng sẽ có những thay đổi mạnh mẽ để đáp ứng tình hình mới.

Theo Dự luật an ninh sửa đổi, Nhật Bản được phép huy động lực lượng phòng vệ của nước này triển khai lực lượng bên ngoài lãnh thổ ở mức thấp nhất nếu cần thiết, trong trường hợp một quốc gia có quan hệ đồng minh hoặc bạn bè với Tô-ki-ô bị tấn công, hoặc cuộc tấn công đó đe dọa lợi ích sống còn của đất nước và người dân Nhật Bản. Dự luật mới cũng cho phép Quân đội Nhật Bản cung cấp hỗ trợ hậu cần cho các quân đội nước ngoài trong các hoạt động gìn giữ hòa bình quốc tế phù hợp với Hiến chương Liên hợp quốc; xóa bỏ những hạn chế về địa lý đối với hoạt động hỗ trợ quốc phòng của Nhật Bản dành cho quân đội Mỹ và các lực lượng vũ trang nước ngoài khác (vốn trước đây chỉ giới hạn đối với tình huống xảy ra những sự kiện bất ngờ trên bán đảo Triều Tiên).