Bài 1: Rừng tan hoang theo bước chân người di cư

Rừng tan hoang với tốc độ chóng mặt

Huyện Mường Nhé có hơn 71.000ha rừng, trên tổng diện tích tự nhiên là 250.790ha, là địa phương có tỷ lệ che phủ rừng lớn nhất toàn tỉnh Điện Biên. Toàn bộ rừng của huyện vùng cao này đều thuộc rừng phòng hộ xung yếu cần được bảo vệ nghiêm ngặt. Tuy nhiên, trong những năm gần đây, dân di cư tự do, chủ yếu là đồng bào dân tộc Mông vào Mường Nhé gia tăng đã dẫn đến tình trạng phá rừng ồ ạt làm nương. Chỉ tính riêng 3 tháng đầu năm 2017, cơ quan chức năng phát hiện 31 hộ, 109 khẩu mới di cư vào địa bàn.

 Theo ông Lù Văn Thanh, Chủ tịch UBND huyện Mường Nhé, có thời điểm hàng trăm người dân cùng phá rừng trước sự bất lực của chủ rừng và người dân địa phương. Hậu quả là quy hoạch dân cư huyện Mường Nhé bị phá vỡ, hàng nghìn héc ta rừng phòng hộ, đặc dụng bị đốn hạ. Tình trạng tranh chấp đất đai giữa người dân sở tại và dân di cư tự do phức tạp; an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội mất ổn định.

Số liệu thống kê của ngành Kiểm lâm cho biết, từ năm 2013 đến nay, trên địa bàn huyện Mường Nhé đã có trên 500ha rừng bị chặt hạ. Theo khảo sát của Công an huyện Mường Nhé thì con số này còn lớn hơn nhiều. Chỉ trong khoảng thời gian từ tháng 10-2015 đến tháng 12-2016, lực lượng chức năng đã phát hiện trên 400 vụ phá rừng, gây thiệt hại 375ha rừng phòng hộ và rừng sản xuất.

Tại xã Leng Su Sìn, điểm nóng về tình trạng phá rừng ở Mường Nhé, chúng tôi xót xa khi chứng kiến những cánh rừng 3 năm trước xanh tốt giờ đã thành đồi trọc, thay vào đó là nương lúa, nương ngô mới trồng và những ngôi nhà tạm bợ của dân di cư tự do thản nhiên mọc lên. Rừng hai bên Quốc lộ 4H từ xã Chung Chải (huyện Mường Nhé) đến địa bàn giáp ranh với tỉnh Lai Châu đang biến mất theo tiếng cưa máy rầm rì suốt ngày đêm và bước chân của những người di cư tự do. Người dân ở bản Phứ Ma, xã Leng Su Sìn cho biết: Trước năm 2000, bản Phứ Ma quản lý gần 1.000ha rừng, cộng đồng bản cùng nhau bảo vệ và hưởng lợi từ rừng. Song khoảng 5 năm gần đây, người dân di cư tự do vào xã Leng Su Sìn ồ ạt, phá rừng, chiếm đất làm nương.

Cộng đồng bản Phứ Ma bất lực và hoang mang trước sự hung hãn của những kẻ phá rừng, tấn công lại lực lượng Kiểm lâm và chủ rừng, nên họ không dám đi tuần tra, bảo vệ rừng. Bản Cà Là Pá kế bên cũng rơi vào tình trạng khủng hoảng, khi từ năm 2011 đến nay, có trên 400 hộ dân di cư vào đây, phá đi hàng chục héc ta rừng để làm nương, bất chấp sự ngăn chặn của chính quyền địa phương.

Xã Mường Nhé trở thành địa bàn trọng điểm của tình trạng phá rừng cũng bởi trong vòng 1 năm qua, hơn 25 hộ dân mới di cư vào bản Nà Pán đã triệt hạ trên 200ha rừng để làm nương. Nhiều cánh rừng hôm qua còn xanh tốt, nhưng chỉ qua một đêm người dân sao nhãng đã bị chặt hạ hoang tàn.

Một kế hoạch được đồng thuận cao

Trao đổi với chúng tôi, ông Nguyễn Duy Chinh, Phó Chi cục trưởng Chi cục Kiểm lâm tỉnh Điện Biên trăn trở: Việc phá rừng đã diễn ra trong một thời gian dài, nhưng chính quyền một số địa phương trong huyện Mường Nhé vẫn coi việc giữ rừng là của lực lượng Kiểm lâm và chủ rừng. Trên thực tế, công tác bảo vệ rừng đã trở nên quá sức đối với lực lượng Kiểm lâm cũng như chủ rừng, khi lượng người di cư tự do ồ ạt kéo đến và phá rừng trên một địa bàn rộng trải khắp 11 xã trong huyện, nhất là các xã: Leng Su Sìn, Chung Chải, Mường Nhé…

Thế nên, Kế hoạch 420, ngày 22-2-2017 của UBND tỉnh Điện Biên được các lực lượng chức năng và cấp ủy, chính quyền địa phương đón nhận với kỳ vọng sẽ giải quyết dứt điểm tình trạng di cư tự do và phá rừng, ổn định cuộc sống người dân trên địa bàn. Mục tiêu hàng đầu của kế hoạch này là kiên quyết không để rừng tiếp tục bị phá và dân di cư mới vào địa bàn; huy động sự vào cuộc quyết liệt của các ban, ngành chức năng phối hợp với huyện Mường Nhé giải quyết tình trạng phá rừng, di cư tự do và không tạo ra "điểm nóng" và khiếu kiện đông người.

Ngay khi Kế hoạch 420 được ban hành, từ ngày 1-3, 7 Tổ công tác liên ngành của UBND tỉnh gồm 432 cán bộ, công chức, viên chức các sở, ngành, lực lượng vũ trang đã tỏa về làm nhiệm vụ tại các điểm nóng phá rừng của huyện Mường Nhé. 5 đồn Biên phòng đứng chân trên địa bàn huyện Mường Nhé gồm: A Pa Chải, Sen Thượng, Leng Su Sìn, Mường Nhé và Nậm Kè giữ vai trò nòng cốt, phối hợp đồng bộ, chặt chẽ với các Tổ công tác liên ngành trong phát hiện, điều tra các đối tượng xâm nhập trái phép vào các xã địa bàn biên giới, tìm cách phá rừng. Các đơn vị Biên phòng đã tăng cường cán bộ trinh sát, vận động quần chúng bám địa bàn, nắm chắc tình hình, kịp thời tham mưu cho cấp ủy, chính quyền địa phương huy động sức mạnh toàn dân trong đấu tranh, phòng chống phá rừng, di cư tự do. Một tháng qua, các Tổ công tác liên ngành đã tổ chức 118 cuộc họp dân với gần 4.500 người tham gia; phát hơn 2.700 tờ rơi tuyên truyền và tổ chức cho hơn 4.300 hộ ký cam kết không di cư tự do, không phá rừng trái phép, đồng thời vận động đưa về nơi cư trú cũ 25 hộ mới di cư tự do vào địa bàn.

Nhờ sự vào cuộc quyết liệt, đồng bộ của các cấp, các ngành, các lực lượng, đến thời điểm này, Kế hoạch 420 đã bước đầu đạt được mục tiêu đề ra. 100% hộ dân sinh sống trong khu vực có rừng đều đồng thuận ủng hộ kế hoạch giải quyết tình trạng dân di cư và phá rừng của tỉnh. Người dân trên địa bàn đã ký cam kết không bao che, không bán, chuyển nhượng đất trái pháp luật cho người dân di cư, kiên quyết không phá rừng, tiếp tay cho phá rừng và sẵn sàng tham gia cùng các tổ công tác để chấm dứt hoàn toàn tình trạng phá rừng và di cư tự do vào huyện Mường Nhé trong năm 2017.

Hồ hởi sau buổi họp bản triển khai Kế hoạch 420 và tổ chức cho người dân ký cam kết không phá rừng, Trưởng bản Phứ Ma - ông Sừng Gò Lồng cho biết: Trước đây rất khó ngăn chặn nạn phá rừng do dân di cư thường tập trung đông người cùng phá rừng, chủ rừng không thể ngăn cản. Trong khi đó, sự phối hợp giữa chủ rừng là cộng đồng bản với chính quyền xã, Kiểm lâm địa bàn và các lực lượng còn hạn chế, dẫn đến thiếu trách nhiệm trong bảo vệ rừng. "Sau khi nghe quán triệt Kế hoạch 420, tôi về phổ biến lại cho dân bản, bà con rất đồng tình ủng hộ và sẵn sàng phối hợp, giúp đỡ các Tổ công tác liên ngành thực hiện nhiệm vụ, giải quyết dứt điểm tình trạng dân di cư tự do phá rừng" - Trưởng bản Lồng phấn khởi cho biết.

Bài 2: Khi toàn dân quyết tâm giữ rừng

Thảo Lâm