Nhà thơ Phạm Thị Vân Anh (trái) cùng các đồng nghiệp quốc tế tại lễ nhận giải thưởng báo chí "Trao quyền cho phụ nữ" được tổ chức tại Hồng Công. (Ảnh do đồng nghiệp cung cấp)

-  Được sở hữu một giải thưởng báo chí có tầm quốc tế mà Ban tổ chức dành tặng cho những cá nhân thể hiện được phẩm chất nghề nghiệp, hỏi thật, chị có nghĩ là mình đoạt giải khi nộp tác phẩm dự thi không?

- Như mọi người dự thi khác, tôi cũng mong muốn mình chiến thắng. Nhưng tôi nghĩ mình là người may mắn trong cuộc thi này. Trong lĩnh vực báo chí - truyền hình, mỗi tác phẩm đều có cái hay, cái tinh thần riêng mà nó chuyển tải tới công chúng, nhưng giải thưởng này khiến tôi ấn tượng vì tính chuyên nghiệp, vấn đề mà cuộc thi phản ánh cũng như những giá trị đầy nhân văn mà Tập đoàn Diageo đã mang lại cho phụ nữ khu vực châu Á Thái Bình Dương.

Tôi gửi tác phẩm với mong muốn giới thiệu cho bạn bè quốc tế hiểu thêm về phụ nữ Việt Nam cũng như những nỗ lực thúc đẩy bình đẳng giới của nước ta. Và tôi thực sự cảm thấy tự hào khi nghe nhà báo Jenny Brown đến từ Ô-xtrây-li-a chia sẻ: “Tôi đã xem phóng sự của bạn và cảm thấy vô cùng ngạc nhiên khi chứng kiến phụ nữ Việt Nam đi biển. Trong chiến tranh, phụ nữ Việt Nam anh hùng, trong hiện tại, phụ nữ Việt Nam can đảm, bất khuất. Phóng sự của bạn giúp chúng tôi hiểu rằng, không có điều gì mà phụ nữ Việt Nam không làm được” (cười).

- Chị có thể chia sẻ những "bí mật" trong quá trình tác nghiệp để "tạo" ra phóng sự "Đội quân tóc dài trên biển Tây" phát sóng trên kênh truyền hình ANTV?

- Không có gì là bí mật cả! Thực hiện phóng sự này, tôi đã chọn cách không đi sâu vào thân phận của từng nhân vật, hay nói cách khác, các nhân vật xuất hiện trong phóng sự theo từng trường đoạn chỉ để phụ họa cho thông điệp chính: Cần trao quyền cho phụ nữ.

- Với riêng bản thân, chị có suy nghĩ - một cách rất đời thường - về các nhân vật trong phóng sự của mình như thế nào?

- Tôi vô cùng khâm phục các "nhân vật sống" của tôi - những nữ ngư phủ ở thị trấn Sông Đốc, huyện Trần Văn Thời, tỉnh Cà Mau, đặc biệt là nữ tài công Tôn Thị Lan. Chính họ đã truyền lửa cho đội nữ ngư phủ theo nghề đánh bắt và thu mua cá trên biển. Không chỉ vậy, với  nghị lực vượt khó để khẳng định bản thân cùng với lòng yêu biển, họ đã giúp cho những ghe thuyền đánh cá trên biển có thêm cơ hội đánh bắt, tránh được hư hao, lãng phí không cần thiết khi phải về bến giữa hành trình.

Ngoài ra, họ còn nhiều lần cứu hộ cứu nạn thành công các vụ tai nạn trên biển và đặc biệt là đã phối hợp tốt với BĐBP trong việc bảo vệ chủ quyền an ninh biển đảo của Tổ quốc.

- Lý do chị mạnh dạn chọn đề tài về cuộc sống phụ nữ ở vùng biển đảo - một đề tài đã bị phủ bởi những cái bóng quá lớn của các đạo diễn truyền hình nổi tiếng trong nước cũng như quốc tế?

- Đúng là đã có nhiều phim tài liệu và phóng sự truyền hình rất hay và nổi tiếng trong nước và quốc tế về biển đảo Việt Nam nói chung, về cuộc sống của người phụ nữ tại khu vực này nói riêng. Bản thân tôi rất ngưỡng mộ những tác phẩm này. Tuy nhiên, tôi làm "Đội quân tóc dài trên biển Tây" không có chủ ý là "thi đua" với phim này, phim kia mà chỉ làm theo cảm xúc của mình. Theo tôi, đề tài về biển đảo không mới, nhưng không bao giờ cũ, cứ miễn có góc nhìn và có cảm xúc thì nó sẽ bám lấy bất kỳ ai.

- Với tác phẩm được Ban tổ chức đánh giá rất cao, vượt qua hàng trăm tác phẩm báo chí của các tác giả thuộc 19 nước và vùng lãnh thổ, chị và các cộng sự đã phải thực hiện như thế nào trong cả một quá trình để đi đến đích cuối cùng?

- Phóng sự này được thực hiện đợt 1 từ năm 2009, tiếp đó năm 2014, ê kíp làm phim có tôi là biên kịch kiêm đạo diễn và Đại úy Lê Khoa - cán bộ Phòng Chính trị BĐBP Cà Mau đảm nhiệm vai trò quay phim tiếp tục theo hải trình thu mua hải sản của nữ tài công Tôn Thị Lan. Phải nói rằng, tôi đã nhận được sự trợ giúp rất lớn của Đại úy Lê Khoa, từ quay phim đến hỗ trợ phỏng vấn.

Trong quá trình tác nghiệp, chúng tôi luôn bám sát theo mọi hoạt động đội tàu để ghi lại những hình ảnh sinh động, chân thực nhất về công tác thu mua cá biển, cứu hộ cứu nạn và bảo vệ an ninh biển... Nhân đây, tôi cũng gửi lời cảm ơn đến các đồng nghiệp đã giúp đỡ tôi để hoàn thành phóng sự này.

- Chị đã từng nhận rất nhiều giải thưởng truyền hình, chẳng hạn như 2 Huy chương Bạc Liên hoan truyền hình toàn quốc cho tác phẩm “Vẫn còn có ngày mai” và “Tà đạo Hà Mòn và những hệ lụy” các năm 2009, 2014; giải C Giải báo chí “Vì sự nghiệp đại đoàn kết dân tộc" của Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam các năm 2012, 2014 cho các tác phẩm "Họ mang dòng máu Việt", "Về với buôn làng". Mới đây, chị cũng đã được nhận Bằng khen tại Liên hoan truyền hình Việt Nam năm 2014 với tác phẩm "Biên cương thắm tình hữu nghị". Có vẻ như Phạm Thị Vân Anh vẫn dành nhiều đam mê cho điện ảnh, truyền hình, mặc dù chị là một nhà báo và còn là một nhà thơ nữa?

- Với tôi, mỗi giải thưởng là một sự động viên, còn khi bắt tay làm một tác phẩm nào, bất kể điện ảnh, truyền hình hay báo in hoặc tác phẩm văn chương, tôi cũng luôn hết mình vì nó. Ở góc độ nghề nghiệp, tôi cho rằng, thể loại phim phóng sự truyền hình vẫn được coi là một thể loại có sức nặng. Nhiều đạo diễn trẻ đã thành công khi chỉ cần một máy quay và một góc nhìn.

- Trở lại phóng sự "Đội quân tóc dài trên biển Tây", dưới góc độ cá nhân, chị có ý kiến như thế nào với sự đánh giá của bà Tôn Nữ Thị Ninh, nguyên Phó Chủ nhiệm Ủy ban đối ngoại Quốc hội, Phó Trưởng ban giám khảo, rằng: "Bà Tôn Thị Lan đã cho thấy quyền năng của phụ nữ bằng cách chứng tỏ năng lực của mình và giúp những phụ nữ khác thể hiện tinh thần lao động hăng say trong lĩnh vực mà lâu nay chỉ dành cho nam giới - đi biển"?

- Tôi nhất trí cao với ý kiến đánh giá đó. Ở Việt Nam trước đây, chỉ cần đọc những dòng thơ của nữ sĩ Hồ Xuân Hương, chúng ta đã hiểu được khát khao mong muốn của phụ nữ - những người phải chịu bao thua thiệt vì gánh thiên chức làm vợ, làm mẹ. Tôi cho rằng, trong thời đại mới, không thể vin vào những tập quán cổ hủ để tiếp tục coi phụ nữ là "cái sân sau" hay "cái bóng" của người đàn ông, là người "nâng khăn sửa túi" cho chồng với những quan niệm như "xuất giá tòng phu, phu tử tòng tử".

Đành rằng, phụ nữ có 24 tiếng như đàn ông, nhưng sức lực, cơ bắp thì không bằng. Hơn thế, họ phải dành thời gian cho việc sinh đẻ, nuôi con nên thường "chậm chân" hơn đàn ông. Đặc biệt, tại những khu vực miền núi, nông thôn, ven biển, phụ nữ chưa được đảm bảo quyền lợi và còn gặp nhiều khó khăn trong cuộc sống.

Theo tôi, việc trao quyền cho phụ nữ, nhất là đối với phụ nữ thuộc các đối tượng như tôi vừa đề cập, giúp họ vượt lên số phận, nắm bắt mọi cơ hội, không ngừng phấn đấu trong học tập, trong công việc cũng như trong đời sống là việc làm cấp thiết. Và đó cũng là tư tưởng xuyên suốt của phóng sự "Đội quân tóc dài trên biển Tây".

- Nếu được đề nghị nói về bình đẳng giới, câu chuyện mang tính "đại diện" của chị sẽ là gì?

- Tôi đã được đọc ở đâu đó một câu chuyện rất thú vị nói về việc cựu Tổng thống Mỹ Bu-sơ và tỷ phú Bin Gết thường rửa bát cho vợ sau bữa ăn tối. Thoạt đầu, như nhiều người, tôi đã không tin, đơn giản vì họ không đủ thời gian. Nhưng không, dù phải đối mặt với áp lực công việc rất lớn, họ vẫn chọn cách tự tay rửa bát và rất tự hào về điều đó. Họ tự hào không phải vì họ đã giúp được vợ mình mà là vì đó là một thói quen tốt.

- Được biết, giải thưởng báo chí "Trao quyền cho phụ nữ" là một phần trong chiến dịch phát triển cộng đồng mà Tập đoàn Diageo giúp phụ nữ chứng minh bản thân, tạo dựng chỗ đứng trong xã hội thông qua việc trân quý bản thân, phát triển sự nghiệp và cân bằng giữa công việc và gia đình. Chị rút ra điều gì khi được tiếp xúc, trao đổi với đồng nghiệp quốc tế trong những ngày ở Hồng Công? 

- Thực tế cho thấy, các quốc gia có mức độ bình đẳng giới cao nhìn chung có nền kinh tế cạnh tranh hơn và tăng trưởng nhanh hơn, ngược lại, ở những nơi phụ nữ không được tham gia đầy đủ vào đời sống kinh tế và chính trị thì sự phát triển không thực sự bền vững. Tổng Thư ký Liên hợp quốc Ban Ki-mun từng nói: "Năng lượng, tài năng và sức mạnh của phụ nữ, của trẻ em gái chính là nguồn tài nguyên chưa được khai thác của nhân loại…". Tôi rất thích phát biểu của một chính khách mà tôi không nhớ tên, rằng, tăng trưởng bền vững chỉ có thể đạt được nếu có bình đẳng giới. Đấu tranh cho bình đẳng giới là cuộc đấu tranh giải phóng một nửa loài người…

- Xin cảm ơn chị đã dành cho chúng tôi cuộc trò chuyện thú vị này!