Đạo diễn Vũ Ngọc Khôi (đứng sau) chỉ đạo cảnh quay tại khu vực biên giới Lạng Sơn.

PV: Thưa đạo diễn Phan Tô Hoài, quá trình làm phim kéo dài trong thời gian hơn một năm, phạm vi phản ánh, ghi hình trải rộng trên tất cả 43 tỉnh, thành có đường biên giới, bờ biển trong cả nước, vậy công tác chuẩn bị của đoàn làm phim như thế nào?

Đạo diễn Phan Tô Hoài:  Theo thỏa thuận hợp tác giữa Bộ Tư lệnh BĐBP và Đài Truyền hình TP Hồ Chí Minh (HTV) thì HTV giao cho Hãng phim Truyền hình TP Hồ Chí Minh thành lập một đoàn làm phim gồm hai ê-kíp với tinh thần "sẵn sàng chiến đấu cao", lên đường, lên biên giới bất cứ lúc nào có lệnh điều động, kể cả vào những thời điểm khó khăn về thời tiết như bão, lũ, sạt lở, gián đoạn giao thông. Công tác điều phối, tổ chức sản xuất phim được Bộ Tư lệnh BĐBP giao cho báo Biên phòng. Mọi công tác chuẩn bị về phương tiện đi lại, nơi ăn chốn ở và tổ chức các cảnh quay tại các đồn và địa bàn biên phòng được anh chị em báo Biên phòng thực hiện rất chu đáo trong toàn bộ quá trình thực địa của đoàn làm phim. Đặc biệt là cán bộ, chiến sỹ BĐBP ở 43 Bộ Chỉ huy BĐBP tỉnh và 153 đồn biên phòng mà đoàn làm phim có dịp ghé qua đều rất nhiệt tình và trách nhiệm trong việc hỗ trợ đoàn làm phim hoàn thành nhiệm vụ của mình.

PV: Vậy trong quá trình tác nghiệp, đoàn đã gặp những thuận lợi, khó khăn gì?

Đạo diễn Phan Tô Hoài: Thuận lợi lớn nhất đối với đoàn làm phim, như đã nói ở trên chính là sự thống nhất cao của toàn lực lượng, dành mọi sự giúp đỡ tốt nhất, tạo điều kiện cho đoàn làm phim thực hiện công việc của mình. Khó khăn khá thường xuyên là những cung đường miền núi vô cùng hiểm trở ở các địa bàn biên phòng, đặc biệt là vùng núi rừng tuyến biên giới Việt - Trung, Việt - Lào. Nhưng các anh em lái xe của BĐBP, nhất là Thiếu tá Nguyễn Hữu Chỉnh, người đã đi cùng chúng tôi qua hầu hết những chặng đường gian nan này, đã đưa đoàn làm phim đi về an toàn trong suốt cuộc hành trình dài.

Khó khăn nữa là thời tiết. Đoàn làm phim tác nghiệp trong khoảng thời gian từ tháng 5 đến tháng 10, là mùa mưa bão. Có đợt chúng tôi đã đi xuyên qua 3-4 cơn bão lớn của miền Trung. Tình trạng lũ lớn, sạt núi, lở đường thường xuyên xảy ra, rất nguy hiểm. Nhưng chúng tôi tâm niệm: Có vượt qua những khó khăn đó mới hiểu được sư gian lao, vất vả của anh em cán bộ, chiến sỹ BĐBP, mới ghi lại được những thước phim, phản ánh phần nào sự hy sinh, dũng cảm của anh em trên vị trí chiến đấu của mình.

PV: Những kỉ niệm nào trong quá trình làm phim khiến các anh ấn tượng về con người, cảnh vật nơi biên giới?

Đạo diễn Phan Tô Hoài: Kỷ niệm và ấn tượng sâu sắc trong toàn bộ chuyến hành trình về con người và cảnh vật nơi biên cương thì rất nhiều. Nhưng có lẽ ấn tượng nhất là chuyến đi Leng Su Sìn, A Pa Chải thuộc tỉnh Điện Biên. Đó là vào khoảng cuối tháng 8-2013. Sáng 24-8, đoàn làm phim quay các cảnh giúp dân ở Đồn BP Pa Thơm. Cơm trưa vội vàng, chúng tôi rời TP Điện Biên Phủ đi Mường Lay. Mãi đến tối mịt đoàn mới tới được Đồn BP Si Pa Phìn. Đường đi không chỉ hiểm trở, mà còn rất xấu. Hầu hết, xe chỉ có thể "bò" với tốc độ 10 - 20km/giờ. Tờ mờ sáng hôm sau, chúng tôi tiếp tục hành trình đến Đồn BP Leng Su Sìn, nơi ghi dấu chiến công của Anh hùng Liệt sỹ Trần Văn Thọ. Từ đây lên đến Đồn BP A Pa Chải còn khoảng 30km nữa, Đoàn chia thành 2 kíp, một kíp ở lại tác nghiệp tại Leng Su Sìn, kíp khác sử dụng xe máy di chuyển lên A Pa Chải. Đến Đồn A Pa Chải khoảng 10 giờ sáng, Thượng tá Giáp, Đồn trưởng đang họp dưới Bộ Chỉ huy BĐBP tỉnh chưa về kịp, tiếp chúng tôi là Thiếu tá Sơn, Đồn phó. Khi nghe chúng tôi trình bày yêu cầu được quay cảnh tuần tra cột mốc ba biên giới ở A Pa Chải, Thiếu tá Sơn nhìn đồng hồ rồi nhìn chúng tôi với vẻ ái ngại. Anh nói: "Có lẽ các bác nên chờ đến sáng mai, chuẩn bị kỹ hơn và có thể xuất phát từ sớm". Khi chúng tôi cho biết là không có thời gian chờ đợi và tỏ quyết tâm muốn lên đường ngay, anh đã nhượng bộ và cho thành lập tổ tuần tra đi cùng chúng tôi.

Tổ tuần tra 5 người do Đại úy Lâm chỉ huy, cùng với 4 anh em của đoàn làm phim và Thiếu tá Lò Văn Viên, cán bộ Phòng Chính trị, Bộ Chỉ huy BĐBP Điện Biên khởi hành lên đỉnh A Pa Chải. Từ đồn, chúng tôi đi tới trạm cửa khẩu và bắt đầu leo dốc bằng xe máy. Đoạn đường dốc đứng, cheo leo, đang thi công, lổn nhổn đá hộc, đá tảng. Nhưng cũng chỉ được một đoạn, chúng tôi phải bỏ xe lại và bắt đầu cuốc bộ. Leo qua được 2 - 3 con dốc, đám "lính đồng bằng" vốn quen di chuyển bằng cơ giới chúng tôi đã bắt đầu thở hổn hển. Hạ sỹ Lò Văn  Quang chỉ lên phía đỉnh núi chìm trong mây nói: "Mình còn phải qua 5 ngọn núi nữa thì mới tới được cột mốc số 0". Cả đoàn làm phim không ai nói tiếng nào, song trong lòng mọi người đều thấy bải hoải. Nhưng làm gì có đường lùi. Vẫn phải tiến lên thôi. Qua được thêm 2 đỉnh núi nữa thì Lê Nhân, anh chàng phụ quay trẻ trai, to khỏe nhất đoàn bắt đầu hụt hơi, mặt mũi tái mét, xin phép bỏ cuộc. Anh em trong tổ tuần tra thay nhau vác chân máy quay cho nhóm làm phim.

Đường lên đỉnh A Pa Chải càng lúc càng khó. Con đường mòn trơn trượt xuyên qua những bụi cây rừng và dây leo rậm rạp chỉ đủ đặt bàn chân. Có những đoạn vượt qua suối, những tảng đá đầy rêu, buộc chúng tôi gần như phải bò qua. Gần tới đỉnh, một cánh rừng sa mu hiện ra tuyệt đẹp với làn sương nhẹ lãng đãng quanh những tàn lá. Hoa phong lan rợp quanh lối đi hẹp. Và cuối cùng thì sau 4 giờ đồng hồ leo trèo vất vả, chúng tôi cũng lên được đến cột mốc số 0. Đây là cột mốc nằm ở chính ngã ba biên giới Viêt - Lào - Trung. Lúc này đã là 2 giờ chiều. Bữa trưa dã chiến muộn màng với cơm vắt chấm muối vừng và lương khô bộ đội trên đỉnh cột mốc ngon hơn bất cứ sơn hào hải vị nào mà chúng tôi từng nếm qua. Lúc này thì phụ quay Lê Nhân cũng đã cố leo lên để kịp nhập đoàn. Sau bữa trưa vội vàng, chúng tôi đã nhanh chóng triển khai cảnh quay BĐBP tuần tra cột mốc để còn kịp xuống chân núi trước khi trời tối.

Ê kíp làm phim tác nghiệp tại vùng biển Quảng Ninh. Ảnh: Hương Mai

PV: Xin hỏi, những thước phim, tập phim nào mà các anh chị tâm đắc nhất trong loạt phim này?

Đạo diễn Phan Tô Hoài: Tuy là trong thời bình, nhưng các hoạt động của lực lượng BĐBP vẫn rất phong phú, đa dạng, ngoài các cảnh tuần tra, kiểm soát trên bộ, trên sông, trên biển, chúng tôi còn quay nhiều hoạt động giúp đỡ nhân dân xóa đói, giảm nghèo, cứu hộ cứu nạn, phòng chống thiên tai, bão lụt... Nhưng vì đây là bộ phim tài liệu sử thi về cả quá trình hình thành, xây dựng và trưởng thành của một lực lượng, đoàn làm phim luôn xác định rằng, mỗi một thước phim đều lưu dấu một phần lịch sử nên các sự kiện, nhân vật, nhân chứng lịch sử đối với chúng tôi đều hết sức quan trọng. Từ Nam ra Bắc, chúng tôi đã gặp gỡ rất nhiều nhân vật tiêu biểu trong nhiều thời kỳ của lực lượng như :Thiếu tướng Đinh Hồng Đe ở Kon Tum,  Đại tá Nguyễn Thanh Hà ở Quảng Trị, Đại tá Phạm Bá Hạt ở Quảng Bình, Đại tá Nông Văn Pheo ở Lạng Sơn...

Nhưng có lẽ cảm động nhất là cảnh đạo diễn Vũ Ngọc Khôi gặp lại đồng đội và đồng bào tại Đồn BP Nậm Cắn, Nghệ An. Đạo diễn Vũ Ngọc Khôi là thành viên của đoàn làm phim "Những trang sử biên thùy". Ông vốn là sỹ quan biên phòng, tốt nghiệp khóa 1, trường Sỹ quan Công an nhân dân vũ trang năm 1963. Sau khi ra trường, ông được điều về Đồn BP Nậm Cắn và có thời gian gắn bó với địa bàn này. Trong đợt làm phim làm này, với vai trò là một tác giả, ông trở lại chiến trường xưa và cuộc hội ngộ sau 50 năm của cố tri là những khoảnh khắc vô cùng cảm động.

PV: Xin trân trọng cảm ơn đạo diễn và chúc cho loạt phim tài liệu "Những trang sử biên thùy" thành công tốt đẹp!