Lực lượng cứu hộ Hy Lạp giúp người di cư sau vụ đắm tàu chở người di cư ở gần đảo Rốt, ngày 7-7. Ảnh: Reuters

Còn hơn cả thiên đường?

Một bức tường dây thép gai được dựng lên tại biên giới giữa Hung-ga-ri và Xéc-bi-a, khiến hàng nghìn người di cư từ khắp nơi trên thế giới, đông nhất là khu vực Trung Đông và châu Phi, dồn ứ, chen chúc nhau tại Lăm-pê-đu-xa (I-ta-li-a) và Le-xbốt (Hy Lạp) để tìm cơ hội đặt chân vào châu Âu. Với họ, châu Âu là cửa ngõ mở ra những cơ hội mới và con đường tới tự do, vì một khi đặt chân vào được một nước thuộc Liên minh châu Âu (EU), họ có thể tự do đi lại trong toàn khối Schengen.

Khối Schengen ra đời năm 1985, ban đầu có 5 thành viên gồm Pháp, Bỉ, Hà Lan, Lúc-xăm-bua và Đức. Đến nay có tổng cộng 26 quốc gia ký Hiệp ước Schengen, gồm 22 nước thuộc EU cùng với Ai-xơ-len, Na Uy, Thụy Sĩ và Lích-ten-xtên. Khu vực Schengen giờ đây bằng 1/3 diện tích nước Mỹ và chỉ với một thị thực duy nhất là thị thực Schengen, công dân châu Âu và nước ngoài có thể tự do đi lại từ E-xtô-ni-a ở phía Bắc đến Bồ Đào Nha ở phía Nam, hay sang tận phía Đông là Hung-ga-ri. Vì thế, nhiều người tin rằng châu Âu đồng nghĩa với tự do và bằng mọi giá, họ quyết đến được miền đất hứa ấy.

Những tuần qua, làn sóng người nhập cư ồ ạt đổ về cảng Ca-le ở miền Bắc nước Pháp, điểm đến trước khi vào Anh, bằng tuyến đường hầm qua eo biển Măng-sơ. Lúc cao điểm có tới 2.000 người tìm cách chạy sang Anh chỉ trong một đêm. Nhiều người bất chấp cả tính mạng, đối đầu với lực lượng an ninh tại đường hầm.

Từ tháng 6 đến nay, ở khu vực đường hầm xuyên biển Măng-sơ đã có ít nhất 10 người thiệt mạng khi tìm cách trốn lên tàu hỏa hoặc xe tải để sang Anh. Hiện có khoảng 3.000 người di cư, chủ yếu đến từ các nước đang có xung đột và đói nghèo như Xy-ri, Ê-ri-tơ-ri-a, Xu-đăng, I-ran và I-rắc… đang tập trung tại thành phố cảng Ca-le chờ cơ hội vào Anh một cách trái phép.

Đau đầu với bài toán Schengen

I-ta-li-a và Hy Lạp là hai nước "tiền tuyến" của EU, khi vị trí địa lý gần châu Phi, khiến họ phải tiếp nhận hơn 150.000 người di cư gốc Bắc Phi, Trung Đông, xuất phát chủ yếu từ các cảng ở Li-bi và Thổ Nhĩ Kỳ. Kể từ đầu năm đến nay, hơn 90.000 người nhập cư, chủ yếu từ các nước vùng sừng châu Phi và Trung Đông chạy trốn chiến tranh và bất ổn chính trị, đã đổ tới I-ta-li-a bằng đường biển, trong bối cảnh các trại tiếp nhận người di cư tạm thời của nước này đã quá tải. Mới đây, các lực lượng cứu hộ I-ta-li-a đã cứu gần 1.700 người di cư lênh đênh trên các con thuyền cũ nát trên biển Địa Trung Hải và hướng về phía I-ta-li-a.

Trong một nỗ lực nhằm đối phó với làn sóng người di cư từ châu Phi và Trung Đông vào châu Âu tăng mạnh, Anh cho biết, sẽ tăng cường phạt nặng (có thể lên tới 20.000 bảng) đối với các chủ lao động bị phát hiện tuyển dụng lao động là người nhập cư trái phép. Các lực lượng thực thi bảo vệ biên giới sẽ tăng cường kiểm tra tại các cơ sở lao động và hợp tác với các cơ quan như Sở Thuế vụ và Hải quan, Cơ quan cấp phép lao động trong các ngành nông-ngư nghiệp...

Chính phủ Anh lập luận rằng việc tuyển dụng người nhập cư bất hợp pháp sẽ cướp mất việc làm của công dân Anh cũng như những người nhập cư hợp pháp, khiến mức lương của người lao động giảm. Do vậy, Chính phủ sẽ sử dụng mọi công cụ để xóa bỏ lợi thế không công bằng mà các doanh nghiệp thuê mướn người nhập cư bất hợp pháp đang được hưởng.

Hung-ga-ri có cách tiếp cận vô cùng cứng rắn với vấn đề người nhập cư. Thủ tướng Hung-ga-ri, ông Vích-to Ô-ban mới đây tuyên bố, người nhập cư trái phép là mối đe dọa đối với Hung-ga-ri và châu Âu. Theo ông Vích-to Ô-ban, nhập cư bất hợp pháp dính líu đến khủng bố và làm gia tăng hành động tội ác, phạm pháp và thất nghiệp.

Vì lý do đó, Hung-ga-ri đã triển khai "bức màn sắt" giữa lòng châu Âu (sẽ hoàn tất trong tháng này) để ngăn chặn dòng người di cư và xin tị nạn đến từ I-rắc, Áp-ga-ni-xtan, Xy-ri và châu Phi qua biên giới Xéc-bi-a. Quốc hội Hung-ga-ri cũng đề xuất những quy định ngặt nghèo hơn về quy chế tị nạn, đồng thời cho phép chính quyền giam giữ người nhập cư trong các trại tạm giam.

Biểu tình tại thành phố cảng Ca-le (Pháp), ngày 8-8, tưởng niệm những người di cư thiệt mạng trong khi cố vượt đường hầm eo biển Măng-sơ vào Anh. Ảnh: Le Figaro

Còn tại I-ta-li-a, các cuộc thăm dò dư luận cho thấy, vì lý do tài chính, 40% người I-ta-li-a phản đối Chính phủ nước này cứu vớt người di cư trên Địa Trung Hải. Một số khu vực ở I-ta-li-a đã gia tăng tình trạng bài ngoại dẫn đến biểu tình và xô xát….

Trước thực trạng người di cư bất hợp pháp ngày càng gia tăng, ý tưởng xem xét lại vấn đề biên giới và quyền tự do đi lại trong khối Schengen lại trở thành vấn đề thời sự. Lợi dụng chủ nghĩa dân túy đang trỗi dậy tại châu Âu cả trong cánh tả và cánh hữu, nhiều chính trị gia cực hữu như Chủ tịch đảng Mặt trận dân tộc Pháp Ma-rin Lơ Pen, Thủ tướng Hung-ga-ri Vích-to Ô-ban, Thủ tướng Hà Lan Ghéc Uyn-đơ hay Tổng thống Cộng hòa Séc Va-xơ-láp Clau-xơ, ủng hộ việc xem xét lại các nguyên tắc chính của Hiệp ước Schengen.

Tất nhiên, việc này không đơn giản bởi việc lập lại đường biên giới giữa các quốc gia Schengen, chắc chắn sẽ gây ra những xáo trộn lớn trong đời sống kinh tế-xã hội châu Âu. Xem ra lục địa già vẫn phải đối mặt với nhiều đêm mất ngủ vì bài toán người di cư bất hợp pháp.