Ông Hoan luôn xem việc gỡ rối về pháp luật cho người dân là niềm vui. Ảnh: Tây Long

Giúp dân "xóa nghèo" pháp luật

Cách đây 5 năm, chúng tôi gặp ông Võ Công Hoan trong buổi lễ tuyên dương "Gương sáng Tư pháp" toàn quốc. Bấy giờ, mái tóc ông đã trắng như cước. Trong lễ tuyên dương, nhiều đại biểu của các tỉnh, thành nói vui bảo ông Hoan là người "chở luật" đến bạc đầu. Từ tâm, họ đều ghi nhận những đóng góp của ông đối với ngành Tư pháp.

Anh em trong nghề vốn nể phục biệt tài cuốc bộ, lội suối, băng rừng của ông Võ Công Hoan. Cái sự "đi nhiều" ấy có lẽ xuất phát từ chất lính vốn ăn sâu trong tâm huyết của ông. 19 tuổi, ông Hoan nhập ngũ, rồi vào sinh, ra tử ở chiến trường miền Đông Nam bộ. Sau ngày thống nhất đất nước, người thương binh hạng 3/4 không ngừng học tập và trở thành một trong những thẩm phán trẻ tuổi nhất Tòa án nhân dân Tối cao.

Nặng lòng với quê hương, ông Hoan bỏ lại cuộc sống an bình ở Đà Nẵng, khăn gói trở về Quảng Trị. Từ một cán bộ Tòa án sang đầu quân cho ngành Tư pháp, ông phải nỗ lực gấp đôi trong công việc. Năm 2000, ông Hoan được bổ nhiệm làm Giám đốc Sở Tư pháp. Đúng thời điểm này, Nhà nước có nhiều cải cách tư pháp quan trọng. Từ thực tiễn địa phương, ông Hoan xác định, việc cần làm ngay xây dựng đội ngũ cán bộ cơ sở. Ông liền đứng ra khâu nối để mở các lớp đào tạo và chỉ tạm yên tâm khi anh em đã vững tay nghề.

Trước kia, nhận thức pháp luật của người dân Quảng Trị vẫn còn hạn chế. Không ít bà con quan niệm: "Đói cơm thì chết, đói pháp luật chẳng sao". Do đó, một số người sa vào vòng lao lý mà vẫn mắt tròn, mắt dẹt, không hiểu vì sao mình phạm tội. Cuộc đời họ cứ luẩn quẩn, xoay vần: Không biết - vi phạm pháp luật - không hiểu rõ lý do - rõ điều này, lại vi phạm điều kia. Trong khi đó, ở một số nơi, luật tục, lệ làng hà khắc lại lên ngôi.

Để giải quyết tình trạng ấy, ông Hoan cùng cán bộ Tư pháp địa phương về từng thôn, bản để tuyên truyền pháp luật. Không ít lần, ông vạch rừng tới các bản nằm tít mít giữa đại ngàn. Đến nơi, bà con không tin ông Hoan là Giám đốc Sở Tư pháp vì: "Chỉ người miền núi thì mới đi bộ khỏe thế này thôi". Lần khác, ông Hoan đưa tủ sách pháp luật lên tặng cán bộ, chiến sỹ Đồn BP Cù Bai. Đường đi hiểm trở, anh em phải vật lộn trên chiếc xe U-oát hơn một ngày trời.

Bấy giờ chưa có điện thoại di động, cả gia đình mất ăn, mất ngủ khi không liên lạc được với ông. Chuyến ông "mang luật" ra đảo Cồn Cỏ cũng để lại dấu ấn khó quên. Do ảnh hưởng của bão, cả đoàn bị kẹt gần một tuần lễ. Ông Hoan bèn nhắc nhủ anh em tận dụng thời gian để tuyên truyền pháp luật cho dân. Ngày đoàn trở về đất liền, một số bậc cao niên nắm tay ông Hoan, trìu mến bảo: "Giờ thì bà con không còn… đói luật nữa rồi".

Trong công việc, ông Hoan luôn tập trung giải quyết những vấn đề gây bức xúc. Có lần, ông cùng đoàn đến kiểm tra tại một xã đồng bằng. Qua xem xét hồ sơ, ông Hoan phát hiện có nhiều giấy khai sinh đã xác nhận nhưng chưa được cấp. Cán bộ xã giải thích rằng, đây là các trường hợp sinh đẻ vỡ kế hoạch mà chưa chịu nộp phạt. Ngay lập tức, ông Hoan đề nghị chính quyền địa phương thực hiện ngay quyền khai sinh cho trẻ.

Sau này, khi quy định lạc hậu trên bị bãi bỏ, nhiều người vẫn nhắc tên ông Hoan một cách đầy hàm ơn. Tâm huyết với nghề, ông Hoan luôn quan tâm đến các vụ khiếu kiện phức tạp. Nhờ kết hợp hài hòa giữa lý và tình, ông đã thu xếp êm đẹp nhiều vụ việc nảy sinh từ công tác giải phóng mặt bằng; tranh chấp đất đai; mâu thuẫn họ hàng, dòng tộc…

Niềm vui của các cặp vợ chồng khác quốc tịch được ông Hoan và đồng sự hỗ trợ đăng ký kết hôn. Ảnh: Tây Long

Gỡ rối cho đồng bào vùng cao

Sau khá nhiều cuộc hẹn, chúng tôi mới có dịp ngồi tâm sự với ông Võ Công Hoan. Những tưởng khi đã nghỉ hưu, ông sẽ nhàn nhã hơn. Thế nhưng, lịch trình của ông Hoan vẫn căng như dây đàn. Là Phó Chủ tịch Thường trực Hội Luật gia tỉnh, ông Hoan đảm trách nhiều nhiệm vụ như: Chủ trì triển khai đề án xã hội hóa công tác phổ biến, giáo dục pháp luật và trợ giúp pháp lý; tham gia tiếp dân, tư vấn giải quyết một số vụ việc phức tạp; góp tay xây dựng văn bản pháp luật…

Điều đặc biệt là ở cái tuổi toan về già, đôi chân ông Hoan vẫn không mỏi mệt. Thậm chí, những chuyến công tác miền núi của ông có phần nhiều hơn so với thời còn đương chức. Ông hiền từ lý giải: "Giờ ít việc hơn xưa nên tôi dành thời gian lên với đồng bào các dân tộc thiểu số vùng cao. Ở đây, đồng bào rất cần sự giúp đỡ của những người am hiểu pháp luật. Tôi tự xem mình có một món nợ đối với bà con và phải thu xếp để trả".

Gắn bó với người dân vùng cao, ông Hoan phát hiện một số vấn đề pháp lý cần sớm được giải quyết. Theo quan niệm của người Vân Kiều, Pa Kô, đứa trẻ ra đời là sự kiện lớn đối với bản làng. Vì thế, họ thường tiến hành mổ trâu bò ăn mừng và kính cẩn cúng Giàng. Song, một số người lại không quan tâm đến việc làm giấy khai sinh cho trẻ. Bên cạnh đó, kết hôn qua biên giới cũng là vấn đề khá phức tạp. Vượt sông Sê Pôn, nhiều chàng trai, cô gái hai nước Việt - Lào đã về chung sống với nhau.

Do không nhập quốc tịch, đăng ký kết hôn nên chính quyền địa phương rất khó quản lý. Vừa rồi, trở về từ chuyến thăm bản A Dơi Đớ (xã A Dơi, huyện Hướng Hóa) và một số địa phương lân cận, ông Hoan trăn trở nhiều đêm không ngủ. Đồng bào nơi đây vốn là người Việt Nam, sang Lào sinh sống sau ngày hoạch định biên giới. Vì nhiều lý do, những người gốc Việt mang quốc tịch Lào giờ quyết định hồi hương và buộc phải chấp nhận cảnh sống bất hợp pháp.

Chính những điều trông thấy đã thôi thúc ông Hoan xây dựng hai Đề án: "Tư vấn, hỗ trợ pháp lý, đăng ký kết hôn có yếu tố nước ngoài cho đồng bào dân tộc thiểu số khu vực biên giới Việt - Lào" và "Tư vấn, hỗ trợ pháp lý thực hiện quyền khai sinh cho trẻ em đồng bào dân tộc thiểu số". Hôm nhận được sự đồng hành của Quỹ hỗ trợ các sáng kiến tư pháp, ông Hoan vui đến trào nước mắt. Từ đó, lịch đi miền núi của ông dày thêm. Điều đáng mừng là nhiều cán bộ ngành Tư pháp, Hội Luật gia tỉnh đã tình nguyện cùng ông lên vùng cao biên giới "gỡ rối" cho đồng bào các dân tộc thiểu số.

Trong căn phòng nhỏ của Hội Luật gia tỉnh, cuộc trò chuyện giữa chúng tôi với ông Võ Công Hoan liên tục bị gián đoạn bởi những cuộc điện thoại. Mỗi lần như vậy, ông lại lịch thiệp xin lỗi và bắt máy. Nhiều năm nay, chiếc điện thoại của ông gần như không khi nào hết "bận rộn". Ông Hoan bảo: "Nhỡ ai đó cần "gỡ rối" về pháp lý gấp mà mình không hồi đáp thì áy náy lắm". Ông là thế, luôn hướng trái tim về mọi người.

Đến giờ, ông Võ Công Hoan và đồng sự đã giúp hơn hai phần ba số trường hợp sống chung với nhau như vợ chồng, có yếu tố nước ngoài ở khu vực biên giới được đăng ký kết hôn. Các cán bộ tâm huyết cũng đã làm giấy khai sinh miễn phí cho hàng trăm em nhỏ. Ngay bài toán của người dân bản A Dơi Đớ cũng được đưa ra xem xét và đang từng bước giải quyết thông qua việc thực hiện việc thỏa thuận chung giữa Chính phủ hai nước Việt - Lào.

Ông Hoan giãi bày: "Tôi rất xúc động khi thấy các cặp vợ chồng chống gậy đi đăng ký kết hôn, rồi vui sướng òa khóc vì được pháp luật công nhận. Bản thân tôi cũng không bao giờ quên hình ảnh những phụ nữ Vân Kiều, Pa Kô dắt con đi làm giấy khai sinh, tươi cười khẳng định đời con đã hơn cha mẹ chúng. Niềm vui của bà con là phần thưởng đối với tôi".