Biên phòng - Nghị định 67 của Chính phủ về một số chính sách phát triển thủy sản, đã thực sự mở ra hướng làm ăn bền vững cho ngư dân, tuy nhiên quá trình tổ chức thực hiện đã bộc lộ nhiều bất cập. Thực tế cho thấy, đóng tàu vỏ thép đòi hỏi chủ đầu tư phải có kiến thức, hoặc thuê người có kiến thức đóng tàu để tham khảo, tổ chức thực hiện. Nhưng ngư dân với trình độ còn hạn chế, đi mò mẫm khắp nơi trong nước để đàm phán đóng tàu vỏ thép. Vậy nên có khá nhiều chuyện khôi hài và thời gian cứ kéo dài mãi.
Bài 1: Ngư dân "tự bơi" từ "A đến Z"
Chân đất nghiên cứu kỹ thuật
Suốt 4 tháng qua, ngư dân Phạm Văn Cu, SN 1963, rời quê xã Nghĩa Phú (huyện Tư Nghĩa, TP Quảng Ngãi) để đi khắp nơi trong nước nhằm nghiên cứu về công nghệ đóng tàu vỏ thép. Ông Cu có kinh nghiệm 30 năm đi biển. Trước đây, ông từng là thuyền trưởng của 2 chiếc tàu nhỏ làm nghề giã cào, sau đó nâng cấp thành một đôi tàu lớn hơn có tổng công suất 900 mã lực chuyên làm nghề giã cào khu vực vịnh Bắc bộ. Ông Cu khá am hiểu về tàu vỏ gỗ, giá thành và quy cách đóng tàu. Nhưng tàu vỏ thép đối với ông thì hoàn toàn mới mẻ và xa lạ.
Bán cặp tàu gỗ 2,5 tỷ đồng để làm vốn đối ứng đóng tàu vỏ thép, ông Cu bỏ đi biển và đến tất cả các công ty đóng tàu để tìm hiểu tàu vỏ thép mà mình sắp làm chủ. Công ty đóng tàu ở Hải Phòng, Nam Định, Nha Trang, TP Hồ Chí Minh... ông Cu đều có mặt để tự tìm hiểu. Do trình độ học vấn hết lớp 7 nên đối với ông Cu thì chỉ đánh giá thực chất của các công ty qua dò hỏi và quan sát.
Ông Cu quyết định lựa chọn Công ty đóng tàu thủy Việt Đức ở tỉnh Nam Định và ký hợp đồng vào ngày 8-11-2015. Bản thiết kế vẽ con tàu thép có chiều dài 27m, chiều rộng lớn nhất 7,15m, máy Mitsumitshi của Nhật Bản, công suất 1.032 mã lực. Tàu trang bị một giàn lưới rê gần 400 tấm, chiều cao của mỗi tấm lưới 53m, dài 45m (lưới cho tàu cũ cao 30m, dài 40m), 5.000 chiếc kết. Tổng giá trị hợp đồng là 14 tỷ 448 triệu đồng, so ra rẻ hơn các công ty khác. Nhưng Ngân hàng Vietcombank - Chi nhánh Quảng Ngãi thẩm định, đã bác hồ sơ và kết luận, giá thành con tàu này cao hơn thực tế nên rủi ro cho bà con.
Cùng thời điểm ông Cu đi tìm hiểu đóng "tàu 67", cách ngư dân vẫn thường quen gọi những tàu được đóng mới từ Nghị định 67, có rất nhiều ngư dân khác ở các tỉnh Quảng Nam, Đà Nẵng, Huế, Quảng Trị cũng vào cuộc tự mò mẫm đi tìm hiểu bằng phương thức sờ tàu, rủ rê ngư dân đóng tàu để hỏi thăm. Rồi bà con tự đàm phán với các công ty về giá thành (?). Nhưng hy hữu hơn là chuyện công ty tới nhà, giới thiệu một đàng nhưng thực tế lại khác.
Vênh nhau đến 3,5 tỷ (!?)
Từ đầu năm đến nay, ông Đỗ Hồng Phước, Chủ tịch Hội đồng Quản trị, Chủ nhiệm Hợp tác xã (HTX) dịch vụ và khai thác hải sản xa bờ Nghĩa An (huyện Tư Nghĩa, TP Quảng Ngãi) tiếp đón hàng chục cán bộ của công ty đóng tàu từ các tỉnh, thành. Các công ty này đều nắm trong tay những ngư dân đang tham gia Nghị định 67, được tỉnh phê duyệt danh sách và hiện nay đang chờ ngân hàng thẩm định năng lực đánh bắt, vốn đối ứng, đối tác sẽ đóng tàu. HTX của ông Phước đang lập dự án đóng tàu thu mua hải sản và con trai của ông Phước cũng tham gia vào dự án đóng 1 tàu vỏ thép.
Các công ty đóng tàu thường giới thiệu về chất lượng tàu đảm bảo, có năng lực tài chính, có đội ngũ kỹ sư giỏi, vốn pháp định cao, không bị nợ nần. Ông Phước là người có kiến thức tốt hơn ông Cu và nhiều ngư dân khác nên khá thận trọng. Nghe các công ty nói chuyện xong, thì ông Phước lưu giữ tất cả mọi thông tin để đi kiểm định lại bằng cách tìm hiểu qua mạng internet, nhờ ngân hàng tra cứu năng lực tài chính của các công ty. Từ sự tỉnh táo và có phương pháp đối chiếu, ông Phước đã thấy rõ được năng lực của các đơn vị này.
Ông Phước cho biết: "Tôi không tiện nêu tên của từng công ty. Nhưng nói chung là có những công ty đến nói rất hay, nhưng năng lực thì chưa đúng thực tế. Nếu ngư dân thiếu hiểu biết, chọn không đúng công ty thì tàu thép có nguy cơ sớm bị phá sản". Còn ông K ở xã Bình Châu thì cho biết, có công ty tới thuyết phục mình đóng tàu, nhưng khi họ đi rồi, điện giao dịch với giám đốc thì chỉ nghe chuông báo "ò... í... e", rất khó hiểu (!?). Có lúc họ báo giá tàu rất thấp cho mình, nhưng kê vào hồ sơ thì lại rất cao với lý do là "cộng thêm các khoản chi phí khác (!?)".
Qua tiếp cận với nhiều ngư dân, bà con cho biết, cùng một bản thiết kế, nhưng có công ty báo giá cao hơn 1,5 tỷ đồng, có nơi “đại hạ giá” xuống vài tỷ đồng. Độ vênh nhau lớn nhất về giá thành lên đến 3,5 tỷ đồng/tàu. Ngư dân thắc mắc về số tiền rẻ hơn thì nhà thầu giải thích khá tai hại: "Nếu anh ưng tàu gì thì chúng tôi đáp ứng tàu loại đó. Muốn hạ giá thành thì chúng tôi chỉ cần đổi thép, thay đổi thép sống tàu...".
Cuối cùng, ông Phước chọn Công ty đóng tàu An Phú tại TP Hồ Chí Minh và mời đại diện ngân hàng vào tận nơi để xem xét và đàm phán.
Quá nhiều "rào cản"
Một số ngư dân không thể biết được "sức khỏe" tài chính của các công ty đóng tàu, nên đã ký hợp đồng “không đúng chỗ", gây ra nhiều hệ lụy khó lường. Một số ngư dân lại ký hợp đồng với công ty đóng tàu đang nợ xấu, ngân hàng đã giãy nảy và sợ mất tiền, vì công ty này giao kèo với ngư dân theo kiểu "tàu chưa đóng xong, tiền phải giao đủ (!?)".
Có quá nhiều "nút thắt" ở nhiều khâu khiến thời gian thực hiện Nghị định 67 bò một cách chậm chạp. Theo Chi cục Bảo vệ nguồn lợi thủy sản Quảng Trị, hiện nay, UBND tỉnh đã phê duyệt danh sách 25 chủ tàu đủ điều kiện đóng mới tàu cá đợt 1, trong đó, có 9 chiếc tàu cá vỏ thép, 7 chiếc tàu cá vỏ gỗ và 9 chiếc tàu cá vật liệu vỏ Composite. Hiện nay, các tàu đang đóng tại Công ty TNHH Đóng tàu Cửa Việt, Công ty TNHH Cơ khí thủy sản Hải Phòng và Đà Nẵng. Tuy nhiên, các ngư dân nhức đầu vì nguồn cung cấp điện phục vụ cho các cơ sở dịch vụ hậu cần nghề cá tại địa bàn Cửa Việt và nhà máy đóng tàu đều quá tải. Nguồn điện chập chờn, tàu trên ụ đóng phải kéo dài thời gian mãi.
Theo quy định phân cấp giám sát tàu cá, tàu có chiều dài trên 20m thì quyền kiểm định giám sát thuộc về Cục Đăng kiểm. Chính vì vậy, ngư dân đóng tàu xong một công đoạn rồi lại phải lên lịch và chờ cán bộ của Cục Đăng kiểm từ Hà Nội về kiểm tra. Trong khi đó, đội ngũ cán bộ Cục Đăng kiểm không nhiều, lại phải đi giám định cả nước nên nhiều tàu cá phải tạm ngừng tiến độ chờ đăng kiểm.
Bài 2: Ngồi tính giờ chờ ngân hàng
Văn Chương
