Ứng cử viên Áp-đun-la (trái) và Ga-ni tham gia cuộc bầu cử tổng thống vòng hai ngày 14-6. Ảnh: Reuters

Ứng cử viên A-sơ-ráp Ga-ni, cựu Bộ trưởng Tài chính, cho rằng các lực lượng giữ gìn trật tự dính líu đến gian lận có lợi cho đối thủ của ông là cựu Ngoại trưởng Áp-đun-la Áp-đun-la, trong khi ông Áp-đun-la lại nhắc đi nhắc lại rằng chỉ có gian lận mới có thể ngăn cản ông giành chiến thắng. Với suy nghĩ này, nên khi được tin đối thủ Ga-ni đang vượt lên dẫn đầu dù thua điểm khá cách biệt với ông trong vòng một, ông Áp-đun-la đã lập tức lên tiếng tố cáo có tình trạng gian lận phiếu bầu, đòi ngừng tiến trình kiểm phiếu, sa thải quan chức Ủy ban bầu cử, đe dọa không công nhận kết quả...

Theo ông Áp-đun-la, người từng được xem là ứng cử viên sáng giá nhất cho chiếc ghế tổng thống ở Áp-ga-ni-xtan, một số hòm phiếu đã đầy chặt phiếu bầu một ngày trước khi diễn ra vòng hai cuộc bầu cử tổng thống ngày 14-6. Ông cho rằng đối thủ A-sơ-ráp Ga-ni, Tổng thống sắp mãn nhiệm Ha-mít Ca-dai và Ủy ban bầu cử độc lập (IEC) đều liên quan tới sự gian lận này. Ông cũng đề nghị sa thải người đứng đầu Ban Thư ký IEC Di-a Un Hác A-mác-kha-in, đồng thời tuyên bố không còn coi IEC và Ủy ban Khiếu kiện Bầu cử (ECC) là hợp pháp.

Dù Chủ tịch Ban Thư ký IEC A-mác-kha-in đã từ chức nhằm mở đường giải quyết những bế tắc của cuộc khủng hoảng bầu cử, song sự thiếu hợp tác của ứng cử viên 53 tuổi Áp-đun-la Áp-đun-la có thể kích động bạo lực, gây thêm bất ổn tại đất nước Nam Á vốn có quá nhiều đau thương do chiến tranh này, đặc biệt trong bối cảnh lực lượng liên quân do Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) đứng đầu sẽ rút hết khỏi nước này vào cuối năm nay.

Thực tế, ngay sau những động thái của ông Áp-đun-la, tại thủ đô Ca-bun, khoảng 100 người ủng hộ ông đã tiến hành cuộc biểu tình phản đối công khai lần đầu tiên, gây lo ngại nguy cơ xảy ra đụng độ sắc tộc vì người ủng hộ ứng cử viên này thuộc cộng đồng thiểu số Ta-gích và các bộ tộc khác ở miền Bắc, trong khi ứng cử viên Ga-ni, 64 tuổi, là người Pa-stun, nhóm sắc tộc đông đảo nhất Áp-ga-ni-xtan tập trung ở miền Nam và Đông.

Việc tổ chức được một cuộc bầu cử trong bầu không khí bất ổn sẽ được coi là một “thắng lợi lớn” đối với đất nước Áp-ga-ni-xtan, một thước đo cho thành công của NATO trong cuộc chiến chống phiến quân Ta-li-ban và hàng tỷ USD tài trợ cho Áp-ga-ni-xtan từ năm 2001, cho dù đã xảy ra không ít các cuộc tấn công phá hoại của quân Ta-li-ban trên khắp đất nước trong thời gian bầu cử. Thế nhưng, những gì diễn ra cho đến nay cho thấy để cuộc bầu cử thành công không phải là một chuyện dễ làm. Thậm chí, kể cả khi có được tân tổng thống thì chính quyền mới vẫn có thể phải đối mặt với những lời tố cáo gian lận, hoặc ứng cử viên thất cử sẽ không chịu công nhận thất bại... Tất cả những điều ấy có thể sẽ gây ra tình hình căng thẳng chính trị, thậm chí các cuộc đụng độ giữa những người ủng hộ hai ứng cử viên, trong khi Ta-li-ban sẽ ra sức lợi dụng tình hình phức tạp ấy để chống phá.

Bình yên cũng khó đến vì dù ai là người chiến thắng thì cũng phải đối mặt với một đất nước đã bị phá hoại gần như tan tành sau ba thập niên chiến tranh và hiện vẫn phải đối mặt với sự chống trả quyết liệt trên quy mô lớn của tàn quân Ta-li-ban. Bối cảnh đáng lo ngại này và nhiều vấn đề nan giải khác báo trước những ngày khó khăn đối với tân Tổng thống, bắt đầu bằng việc ký Hiệp ước An ninh Song phương với Mỹ (BSA), cho phép duy trì khoảng 10.000 quân Mỹ sau khi 50.000 quân Mỹ và NATO rút khỏi đây vào cuối năm nay.

Đây là một thách thức lớn bởi vì việc ký một văn bản như vậy sẽ khiến tân Tổng thống chuốc lấy sự trừng phạt của Ta-li-ban, những người kiên quyết chống lại sự có mặt của bất kỳ một binh sĩ Mỹ nào sau năm 2014. Hiện nay, hai ứng cử viên đã khẳng định quyết tâm sẽ ký BSA ngay sau lễ nhậm chức bởi vì theo họ, một mình Tổng thống sẽ không thể đối phó được với mối đe dọa từ lực lượng Hồi giáo cực đoan này.

Cũng không nên quên rằng quân đội Áp-ga-ni-xtan còn non trẻ và trang thiết bị vô cùng thiếu thốn khiến quân Ta-li-ban có thể đánh thắng họ một cách dễ dàng bất cứ lúc nào nếu không có quân Mỹ “chống lưng”, và đương nhiên khi ấy Ta-li-ban sẽ cướp quyền bằng bạo lực. Tình trạng hỗn loạn hiện nay ở I-rắc, nơi Mỹ đã rút quân vào năm 2011, là điềm xấu đối với Áp-ga-ni-xtan và có thể thúc đẩy tân Tổng thống ký BSA càng nhanh càng tốt.

Bầu cử không bạo lực, giấc mơ “xa xỉ” đối với cử tri Áp-ga-ni-xtan. Ảnh: Internet

Mặc dù tình hình chính trị, sắc tộc và an ninh ở hai quốc gia này hoàn toàn khác nhau, nhưng cả hai đều là trung tâm của các cuộc chiến tranh của Mỹ, đều phải gánh chịu các cuộc nổi dậy ở trong nước và có thể chế yếu kém, ảnh hưởng xấu đến việc đảm bảo ổn định và tăng trưởng. Sau nhiều tháng do dự, cuối cùng Tổng thống Mỹ Ba-rắc Ô-ba-ma cũng ấn định thời hạn cho việc rút các binh sỹ Mỹ cuối cùng khỏi Áp-ga-ni-xtan. Đến tháng 1/2017, quân đội Áp-ga-ni-xtan sẽ phải tự đối phó với các tay súng thiện chiến của Ta-li-ban, vốn đang trỗi dậy trở lại sau khi bị đánh bại trong cuộc chiến do Mỹ lãnh đạo năm 2001.

Nhiều người hy vọng rằng quân đội Áp-ga-ni-xtan sẽ mạnh mẽ hơn và gắn kết hơn quân đội I-rắc, lực lượng đã tan rã trong một tuần ngay sau cuộc tấn công của nhóm thánh chiến Nhà nước Hồi giáo I-rắc và vùng Cận Đông, cho dù trước đó đã nhận được sự huấn luyện và trang bị vũ khí từ Mỹ trị giá hàng tỷ USD. Tuy nhiên, giới phân tích cảnh báo tương lai của Áp-ga-ni-xtan sẽ vẫn đầy rẫy nguy hiểm.

Năm 2013, vẫn có hàng nghìn người chết và bị thương vì bạo lực. Từ đầu năm 2014 đến nay, các vụ xung đột sắc tộc và tấn công khủng bố vẫn diễn ra thường xuyên, với những biểu hiện cực kỳ nguy hiểm, cho thấy bảo đảm an ninh và ổn định đất nước vẫn sẽ là bài toán “hóc búa” đối với bất kỳ nhà lãnh đạo và chính phủ nào của Áp-ga-ni-xtan. Trong suốt 2 tháng diễn ra chiến dịch vận động bầu cử, hàng trăm người đã thiệt mạng trong hàng loạt vụ tấn công của Ta-li-ban, trong đó đa số là các nhân viên của Ủy ban bầu cử và hai ứng viên hội đồng cấp tỉnh. Không những thế, tiến trình đàm phán hòa bình giữa chính quyền Áp-ga-ni-xtan với lực lượng Ta-li-ban vẫn gặp nhiều trở ngại, khó đi đến hồi kết.

Ngoài thách thức Ta-li-ban, chính quyền của tân Tổng thống Áp-ga-ni-xtan có thể phải đối mặt với tình hình kinh tế thảm hại có thể cũng là một mối đe dọa lớn như mối đe dọa từ Ta-li-ban đối với người thắng cử.

Khi thành công của cuộc bầu cử còn chưa chắc chắn thì người ta đã nhìn thấy trước những thách thức mà người kế nhiệm Tổng thống Ca-dai phải đối mặt là không hề nhỏ. Đó là vấn đề bảo đảm an ninh, ổn định đất nước, phục hồi kinh tế, củng cố bộ máy cầm quyền cũng như dung hòa lợi ích của các phe phái, sắc tộc trong nước... Bên cạnh đó là việc xử lý mối quan hệ với Mỹ, “chiếc ô” an ninh và kinh tế của Áp-ga-ni-xtan trong hơn một thập kỷ qua. Có thể nói hai từ “bình yên” khó có thể đến với Áp-ga-ni-xtan trong tương lai.