Dưới sự trung gian hòa giải của Tổng thống Mỹ Ô-ba-ma, Thủ tướng I-xra-en Nê-ta-ni-a-hu (bên phải) đã gửi lời xin lỗi tới người dân Thổ Nhĩ Kỳ.    Ảnh: washingtonpost.com

Nguyên do khiến cả hai đột nhiên thay đổi thái độ là do sự tác động của Mỹ cũng như lợi ích chính trị từ việc “hàn gắn” mối quan hệ, mặc dù hai bên không dễ dàng quên được những gì xảy ra cách đây gần ba năm. Đó là vào tháng 5-2010, 9 người Thổ Nhĩ Kỳ đã bị lính đặc nhiệm I-xra-en bắn chết trong một cuộc vây ráp đoàn tàu quốc tế chở hàng viện trợ nhân đạo vào dải Ga-da, bất chấp lệnh phong tỏa đường thủy của I-xra-en. Chính quyền I-xra-en đã thừa nhận, họ có sai sót trong việc thu thập tin tức tình báo và lên kế hoạch, nhưng khẳng định rằng, các lính đặc nhiệm đã phải nổ súng do các nhà hoạt động nhân đạo tấn công họ. 

Tuy nhiên, các nhà hoạt động nhân đạo nói rằng, lính I-xra-en đã nổ súng ngay khi họ vừa tràn lên con tàu. Khi đó họ vẫn đang ở vùng lãnh hải quốc tế. Căng thẳng giữa hai nước đã khiến Thổ Nhĩ Kỳ quyết định trục xuất Đại sứ I-xra-en về nước và cắt tất cả các mối quan hệ quân sự song phương với I-xra-en. Thủ tướng Thổ Nhĩ Kỳ, ông T. Éc-đô-găng sau đó đã tuyên bố yêu cầu I-xra-en xin lỗi, bồi thường và xóa bỏ lệnh cấm vận Ga-da ngay lập tức. Nếu những yêu cầu này không được đáp ứng, mối quan hệ giữa hai nước sẽ không bao giờ được cải thiện.

Thế nhưng, phải gần ba năm sau, ông Éc-đô-găng mới nhận được lời xin lỗi từ người đứng đầu Chính phủ I-xra-en. Trong một phát biểu với báo giới tại Thủ đô An-ca-ra hôm 23-3, Thủ tướng Thổ Nhĩ Kỳ, ông T. Éc-đô-găng cho biết, ông đã nhận được lời xin lỗi chính thức của Thủ tướng I-xra-en B. Nê-ta-ni-a-hu về vụ việc trên. Sau lời xin lỗi chính thức, quan hệ ngoại giao giữa hai nước, vốn bị tổn hại nghiêm trọng sau vụ đột kích, đã được phục hồi đầy đủ. Ngày 25-3, I-xra-en và Thổ Nhĩ Kỳ đã khởi động đàm phán về việc bồi thường cho gia đình các nạn nhân trong vụ tấn công đội tàu năm 2010.

Giới phân tích nhận định, việc I-xra-en thiết lập lại quan hệ với Thổ Nhĩ Kỳ là cực kỳ cần thiết đối với hai nước trong bối cảnh hiện nay, đồng thời mang lại những lợi ích cho các bên liên quan. I-xra-en muốn thoát khỏi tình thế bị cô lập ngày càng tăng dưới tác động của làn sóng chính biến ở Bắc Phi và Trung Đông. Thổ Nhĩ Kỳ muốn giành giật vai trò trung gian hòa giải chủ đạo trong tiến trình hòa bình Trung Đông, trước nguy cơ Ai Cập hay Ca-ta gây dựng và đảm nhận vai trò ấy.

Cả hai cũng đều phải phòng ngừa tác động và hệ lụy của tình hình ở Xy-ri. Kết cục tới đây ở Xy-ri dẫu như thế nào cũng đều tác động bất lợi đối với cả I-xra-en lẫn Thổ Nhĩ Kỳ hoặc nếu có lợi cho bên này thì sẽ bất lợi với bên kia. Nhu cầu dàn xếp ổn thỏa mọi trắc trở để tái bình thường hóa quan hệ, vì thế trở nên cấp thiết và kết cục là cả hai đều phải chấp nhận để lý trí thắng tình cảm.

Trong khi đó, “nhà trung gian hòa giải” Mỹ cũng được hưởng lây về việc I-xra-en và Thổ Nhĩ Kỳ khôi phục lại quan hệ ngoại giao. Đó là việc thoát khỏi thế khó xử khi hai đồng minh gần gũi ở Trung Đông hục hặc. Ngoài ra, đối với cá nhân Tổng thống Mỹ, thành công trong vai trò trung gian hòa giải này đã mang lại cho ông thắng lợi về ngoại giao trong chuyến công du Trung Đông vừa qua, nơi ông đã không thể công bố được kế hoạch nào nhằm nối lại các cuộc đàm phán hòa bình đã bị ngưng trệ từ nhiều năm qua.

Dù chậm đến gần ba năm, nhưng một lời xin lỗi của Thủ tướng Nê-ta-ni-a-hu đã mang lại lợi ích cho cả ba bên: Mỹ, I-xra-en và Thổ Nhĩ Kỳ.