Biên phòng - Sau năm 1954, miền Bắc hoàn toàn giải phóng, Đảng, Nhà nước đã quan tâm việc tổ chức quản lý, bảo vệ biên giới, bờ biển, hải đảo, giới tuyến quân sự tạm thời. Bộ Quốc phòng đã triển khai các đơn vị quân đội bảo vệ các tuyến biên giới, bờ biển và giới tuyến quân sự tạm thời; Bộ Công an triển khai các đồn công an trên các cửa khẩu biên giới, cửa sông, cảng để quản lý việc ra vào biên giới, bờ biển.
Qua 6 năm thực hiện, Bộ Chính trị, Chính phủ thấy việc tổ chức và bố trí lực lượng bảo vệ biên giới như vậy là chưa hợp lý, chỉ đạo chưa thống nhất, phối hợp chưa chặt chẽ, công tác bảo vệ biên giới còn nhiều sơ hở, chồng chéo, kẻ địch có thể lợi dụng để phá hoại ta. Theo đề nghị của Tổng Quân ủy và Đảng đoàn Bộ Công an, Bộ Chính trị Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa III đã cho ý kiến chỉ đạo: Nhiệm vụ Biên phòng từ nay sẽ thống nhất giao cho một lực lượng chuyên trách đảm bảo cả 3 mặt công tác, quản lý và kiểm soát hành chính, trinh sát bí mật, tuần tra vũ trang để bảo vệ biên giới.
Thực hiện chỉ đạo của Bộ Chính trị, Tổng Quân ủy và Đảng đoàn Bộ Công an đã giao cho đồng chí Thiếu tướng Phan Trọng Tuệ, Thứ trưởng Bộ Công an chỉ đạo bộ phận dự thảo "Đề án Tổ chức lực lượng bảo vệ biên cương và nội địa". Bản dự thảo đề án đã được nhiều đồng chí Trung ương cho ý kiến. Ngày 12-8-1958, bản dự thảo đề án căn bản hoàn thành được trình lên Bộ Chính trị và Chủ tịch Hồ Chí Minh cho ý kiến. Bác Hồ đã xem xét góp ý kiến và sửa trực tiếp vào văn bản. Ngày 19-11-1958, Bộ Chính trị Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa III đã họp ra Nghị quyết 58/NQ-TƯ về việc "Xây dựng lực lượng cảnh vệ biên cương và nội địa". Bộ Chính trị quyết định thống nhất các đơn vị bộ đội đang làm công tác bảo vệ nội địa, bảo vệ biên giới, bờ biển, giới tuyến và lực lượng Công an đang làm nhiệm vụ kiểm soát tại các cửa khẩu biên giới, hải cảng xây dựng thành một lực lượng vũ trang của Đảng và Nhà nước chuyên trách công tác bảo vệ nội địa và biên phòng giao cho Bộ Công an trực tiếp chỉ đạo, lấy tên là Lực lượng Cảnh vệ (sau đổi là Lực lượng Công an nhân dân vũ trang, nay là BĐBP). Để thực hiện Nghị quyết 58 của Bộ Chính trị, tại phiên họp của Thường vụ Hội đồng Chính phủ ngày 25-2-1959 đã ra Nghị quyết để Chính phủ ban hành nghị định. Ngày 3-3-1959, Thủ tướng Phạm Văn Đồng đã ký ban hành Nghị định số 100/TTg.
Điều 1 của Nghị định quy định: Nay thống nhất các đơn vị bộ đội (thuộc Bộ Quốc phòng) đang làm công tác bảo vệ nội địa, bảo vệ biên giới, giới tuyến và các đơn vị Công an Biên phòng, Cảnh sát vũ trang (thuộc Bộ Công an) thành một lực lượng vũ trang chuyên trách công tác biên phòng và nội địa lấy tên là Công an nhân dân vũ trang (CANDVT).
Điều 2 của Nghị định quy định: Nhiệm vụ của CANDVT là trấn áp bọn phản cách mạng trong nước và bọn phản cách mạng ngoài nước xâm nhập phá hoại nước ta và những phần tử phá hoại khác, luôn sẵn sàng cùng QĐND, dân quân du kích và nhân dân chiến đấu bảo vệ an ninh biên giới, nội địa, giới tuyến, bờ biển... các cơ quan, cơ sở kinh tế văn hóa quan trọng...
Điều 3 của Nghị định quy định: Toàn thể lực lượng CANDVT đặt dưới sự chỉ huy chung của Ban Chỉ huy Trung ương lực lượng CANDVT (sau đổi thành Bộ Tư lệnh CANDVT) do Bộ Công an lãnh đạo.
Để thể chế hóa Nghị quyết 58/NQ-TƯ của Bộ Chính trị, ngày 9-8-1961, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã thông qua Pháp lệnh về CANDVT quy định chế độ phục vụ của sĩ quan CANDVT. Hồ Chí Minh, Chủ tịch nước Việt Nam dân chủ cộng hòa đã ký lệnh công bố Pháp lệnh của Ủy ban Thường vụ Quốc hội.
Lần đầu tiên trong lịch sử Biên phòng nước ta có một lực lượng vũ trang chính quy, tập trung thống nhất từ Trung ương xuống cơ sở theo một hệ thống dọc 3 cấp cơ bản: Ở Trung ương có Bộ Tư lệnh CANDVT; cấp tỉnh, thành có Ban Chỉ huy CANDVT; cấp cơ sở có đồn, trạm và đơn vị cơ động, ở tuyến bờ biển còn tổ chức các đơn vị thủy đội biên phòng.
Tại buổi lễ thành lập lực lượng CANDVT, nay là BĐBP, ngày 3-3-1959 Bác Hồ đã đến dự, động viên và giao nhiệm vụ, Bác nói: "Thành lập được lực lượng CANDVT là một thành công về đoàn kết và giúp đỡ lẫn nhau giữa Bộ đội và Công an. Công an và Quân đội là hai cánh tay của nhân dân, của Đảng, của Chính phủ, phải đoàn kết chặt chẽ với nhau, giúp đỡ lẫn nhau, ra sức phát huy ưu điểm, khắc phục những tư tưởng không đúng. CANDVT hay Quân đội cũng thế, phải phục tùng sự lãnh đạo của Đảng từ trên xuống dưới. Nhất định phải như thế".
Bác nói thêm mấy điểm: Công an và Quân đội phải cảnh giác, phải kiên quyết trấn áp kẻ địch bên trong và kẻ địch bên ngoài. Phải dựa vào nhân dân mới hoàn thành được tốt nhiệm vụ; khi tổ chức được dân, đoàn kết được dân thì việc gì cũng làm được. CANDVT phải luôn luôn giúp đỡ, tổ chức, giáo dục nhân dân làm cho mọi người dân đều là người giúp việc của mình như thế mới có kết quả, nhất là ở nơi đồng bào thiểu số, phải chú ý đến phong tục tập quán của đồng bào, luôn giúp đỡ, giáo dục đồng bào, làm cho đồng bào tin yêu, mến phục cán bộ thì đồng bào sẽ hết sức giúp đỡ, có khi hy sinh cả cho ta. Đối với những đơn vị ở biên thùy hay ở các hải đảo, việc ấy phải hết sức chú ý, phải giúp đỡ dân, ngày thường tìm mọi cách giáo dục họ, giúp đỡ, tổ chức họ. Muốn làm như thế phải nắm vững chính sách đối với đồng bào thiểu số, điều đó rất cần thiết. Một điểm nữa là phải cần kiệm xây dựng Quân đội, đối với Công an cũng phải như thế không nên đặt ra nhiều bàn giấy, nhiều máy chữ, tránh quan liêu, vô ích, không thiết thực, phải nhớ là cần kiệm. Một điểm nữa là đối với các anh em ở những nơi hẻo lánh, gian khổ, ra một bước phải trèo núi, lội khe thì cấp trên phải chú ý nhiều hơn đối với những đơn vị ở thành phố. Nhưng đồng thời, các đơn vị ấy cũng phải có tinh thần kiên trì và tự lực cánh sinh một phần nào đó. Ví dụ: Đóng quân ở chỗ nào thì phải trồng rau, trồng khoai, trồng sắn mà ăn, nuôi gà, nuôi lợn để tự cải thiện đời sống của mình. Cấp trên phải chú ý đến đời sống vật chất và tinh thần của chiến sĩ, nhưng chiến sĩ cũng phải có sáng kiến để cải thiện đời sống của bản thân mình. Đó là một kinh nghiệm. Thế là Bác đã nói:
1. Những tư tưởng không đúng thì phải sửa đổi.
2. Phải đoàn kết và học tập lẫn nhau, luôn giúp đỡ nhau tiến bộ, phải dựa vào nhân dân, ra sức đoàn kết và giúp đỡ nhân dân.
3. Cán bộ phải chăm sóc đến đời sống tinh thần và vật chất của chiến sĩ. Để kết luận, Bác có mấy câu sau đây:
Đoàn kết, cảnh giác
Liêm chính, kiệm cần
Hoàn thành nhiệm vụ
Khắc phục khó khăn
Dũng cảm trước địch
Vì nước quên thân
Trung thành với Đảng
Tận tụy với dân.
Tại Đại hội thi đua CANDVT (nay là BĐBP) lần thứ nhất năm 1962, Bác Hồ đã đến dự, động viên Đại hội: Bác thay mặt Trung ương Đảng và Chính phủ đến thăm các đại biểu tại Đại hội này. Đại bộ phận các chú công tác ngoài đảo, ở biên giới, xa đồng bằng, xa thành phố nên Trung ương Đảng, Chính phủ và Bác rất quan tâm đến các chú. Bác không được báo cáo tường tận, Bác chỉ nêu những ưu điểm của các chú và nêu mấy điểm các chú phải chú ý cố gắng hơn nữa.
Một là, các chú đã giúp cho cán bộ ở địa phương, giúp cho nhân dân địa phương hoàn thành nhiệm vụ mà Đảng và Chính phủ giao cho địa phương. Ví dụ như tổ chức hợp tác xã kết hợp với cải cách dân chủ ở miền núi, các chú làm cũng khá. Trước đây, đồng bào sống thiếu vệ sinh, ở tản mát, không có tổ chức, nay các chú giúp đồng bào tổ chức thành những xóm, ấp, mường, bản như thế là tốt, hoặc là giúp huấn luyện dân quân địa phương, giúp địa phương duy trì, giữ gìn trật tự trị an, trấn áp bọn thổ phỉ, bọn phản cách mạng và còn giúp cho các hợp tác xã trong mùa màng mấy vạn ngày công, đó là những điểm tốt. Còn điểm tốt nữa là về tăng gia sản xuất, tiết kiệm, tự lực cánh sinh. Bác nghe báo cáo có đơn vị tự túc được 50% về thức ăn, có chỗ tự túc được 3 tháng lương thực, thế là tốt. Có một điều Bác rất bằng lòng là nghe nói tất cả các đơn vị đã tổ chức giúp cho địa phương xây dựng được hơn 100 chi bộ Đảng và 300 chi đoàn thanh niên. Cái đó rất tốt và rất đáng khen.
Bác dặn các chú mấy điểm sau này phải tăng cường hơn nữa, ra sức tăng cường hơn nữa. Trước hết, phải luôn luôn nâng cao tinh thần cảnh giác và sẵn sàng chiến đấu, các chú cảnh giác thôi chưa đủ mà phải làm cho nhân dân cùng cảnh giác và giúp đỡ mình, đơn vị mình trong công việc.
Thứ hai, tổ chức và kế hoạch công tác phải tăng cường hơn nữa, các chú cũng đã làm khá trong công tác bảo vệ biên giới nhưng nghe nói cũng còn non. Mà còn non thì các chú cán bộ phụ trách phải có phần trách nhiệm khá lớn đấy.
Thứ ba, phải đoàn kết, đoàn kết chặt chẽ, đoàn kết nội bộ, đoàn kết quân dân. Các chú đóng quân ở nhiều nơi là vùng đồng bào thiểu số cho nên phải làm đầy đủ chính sách dân tộc, phải làm cho khéo.
Thứ tư, phải cố gắng học tập chính trị, học tập nghiệp vụ, quân sự, học văn hóa và thời sự.
Thứ năm, phong trào thi đua phải bền bỉ liên tục. Các chú có thi đua và có thành tích đấy, nhưng Bác dặn phải bền bỉ và liên tục. Bác rất bằng lòng nghe nói trong các đơn vị có 29% là đảng viên, 60% là đoàn viên. Thế là cả Đảng và Đoàn gần 90%. Trong Bộ đội như thế là một lực lượng rất mạnh. Đó là cái hạt nhân, là cái căn bản rất mạnh. Tăng cường công tác Đảng, công tác Đoàn thì công tác nghiệp vụ và các công tác sẽ tăng tiến hết. Những ưu điểm mà Bác kể trên và những điểm Bác dặn, các chú phải có công tác kiểm tra, đôn đốc cho tốt.
Bác nói ít mà các chú nhớ và làm được những điều Bác nói là tốt rồi. Bác kết luận là, nếu các chú phát triển được những ưu điểm mà các chú đã có, làm đúng những điểm mà Bác nhắc nhủ là các chú góp phần xứng đáng vào công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc và đấu tranh hòa bình thống nhất nước nhà.
Bác sẽ tặng tổ chức của các chú một lá cờ luân lưu để thưởng đơn vị nào thi đua khá nhất. Bác sẽ ký tên vào lá cờ này và đơn nào giành được cờ thì được thêu tên vào đây, đơn vị nào được thêu 2,3 lần thì quý hóa lắm. Cuối cùng, Bác tặng các chú mấy câu, chú nào văn hay, thơ giỏi sửa lại cho hay:
Non xanh nước biếc trùng trùng
Giữ gìn Tổ quốc ta không ngại ngùng gian lao
Núi cao, sự nghiệp càng cao
Biển sâu, chí khí ta so vào càng sâu
Thi đua ta quyết giật cờ đầu.
Đảng ủy, Bộ Tư lệnh BĐBP đã phát động phong trào thi đua "Học tập và làm theo lời dạy của Bác Hồ đối với BĐBP". Lời Bác vang vọng khắp non sông, trên khắp nẻo đường biên cương của Tổ quốc.
Trải qua 55 năm vừa công tác, vừa chiến đấu, vừa xây dựng, lực lượng BĐBP trưởng thành về mọi mặt. Làm theo lời dạy của Bác Hồ kính yêu, cán bộ chiến sĩ CANDVT trước đây, nay là BĐBP luôn nêu cao tinh thần chịu đựng gian khổ, khắc phục khó khăn, dựa vào nhân dân để hoàn thành tốt nhiệm vụ quản lý, bảo vệ vững chắc chủ quyền, an ninh biên giới quốc gia, kiên cường dũng cảm trong chiến đấu, phối hợp, hiệp đồng với các lực lượng đánh bại kẻ thù xâm lược, giữ vững biên cương bờ cõi của Tổ quốc; mưu trí, sáng tạo trong tấn công tội phạm, giữ vững an ninh trật tự trên các tuyến biên giới. Lớp lớp cán bộ, chiến sĩ BĐBP xung phong vào chiến trường chi viện cho lực lượng an ninh vũ trang miền Nam; làm nhiệm vụ quốc tế giúp bạn. Sau chiến thắng 30-4-1975 lại phấn khởi lên đường triển khai nhiệm vụ bảo vệ biên giới trên địa bàn cả nước, truy quét bọn FULRO và tàn quân, làm thất bại kế hoạch hậu chiến của địch; tham gia xây dựng củng cố cơ sở chính trị ở địa bàn biên giới; hướng dẫn, giúp đỡ nhân dân làm kinh tế, xóa đói giảm nghèo, xóa mù chữ, nâng cao trình độ dân trí cho đồng bào các dân tộc; cứu giúp nhân dân trong thiên tai bão lũ, tìm kiếm cứu hộ, cứu nạn. Tham gia đàm phán giải quyết biên giới, lãnh thổ với các nước và tiến hành phân giới, cắm mốc trên thực địa. Xây dựng biên giới hòa bình hữu nghị, ổn định lâu dài với các nước láng giềng, giữ cho "trong ấm ngoài êm". Khắc sâu lời Bác dạy: "Thi đua là phải bền bỉ và liên tục". BĐBP luôn luôn đổi mới công tác biên phòng phục vụ tốt chủ trương đổi mới, mở cửa, hội nhập của Đảng, Nhà nước, đồng thời đẩy mạnh phong trào thi đua xây dựng đơn vị vững mạnh toàn diện. Tích cực, chủ động làm tham mưu có hiệu quả cho Bộ Quốc phòng, cho Đảng, Nhà nước về công tác biên phòng và xây dựng BĐBP đáp ứng sự phát triển của tình hình mới. Thi đua làm theo lời dạy của Bác Hồ, BĐBP được nhân dân tin yêu, được bạn bè quốc tế quý trọng, được Đảng, Nhà nước đánh giá cao. Trong tổng kết Nghị quyết 11 của Bộ Chính trị về "Xây dựng BĐBP trong tình hình mới" được Bộ Chính trị biểu dương những thành tích mà BĐBP đã đạt được trong thời gian qua. Những thành tích xuất sắc ấy của BĐBP đã được Đảng, Nhà nước hai lần tuyên dương danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, lần 1 (tháng 12-1979), lần 2 (tháng 2-2009) và nhiều phần thưởng cao quý khác gồm: 1 Huân chương Sao vàng; 2 Huân chương Hồ Chí Minh; 2 Huân chương Độc lập hạng ba. 150 tập thể và 64 cá nhân BĐBP được tuyên dương danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Có được những vinh dự và phần thưởng cao quý đó là công lao của nhiều thế hệ cán bộ, chiến sĩ BĐBP đã khắc sâu lời Bác dạy, đã hy sinh, cống hiến, xây đắp nên bằng công sức, xương máu và trí tuệ mới có được truyền thống Anh hùng và niềm tự hào phấn khởi hôm nay.
Thực hiện chỉ đạo của Bộ Chính trị, Tổng Quân ủy và Đảng đoàn Bộ Công an đã giao cho đồng chí Thiếu tướng Phan Trọng Tuệ, Thứ trưởng Bộ Công an chỉ đạo bộ phận dự thảo "Đề án Tổ chức lực lượng bảo vệ biên cương và nội địa". Bản dự thảo đề án đã được nhiều đồng chí Trung ương cho ý kiến. Ngày 12-8-1958, bản dự thảo đề án căn bản hoàn thành được trình lên Bộ Chính trị và Chủ tịch Hồ Chí Minh cho ý kiến. Bác Hồ đã xem xét góp ý kiến và sửa trực tiếp vào văn bản. Ngày 19-11-1958, Bộ Chính trị Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa III đã họp ra Nghị quyết 58/NQ-TƯ về việc "Xây dựng lực lượng cảnh vệ biên cương và nội địa". Bộ Chính trị quyết định thống nhất các đơn vị bộ đội đang làm công tác bảo vệ nội địa, bảo vệ biên giới, bờ biển, giới tuyến và lực lượng Công an đang làm nhiệm vụ kiểm soát tại các cửa khẩu biên giới, hải cảng xây dựng thành một lực lượng vũ trang của Đảng và Nhà nước chuyên trách công tác bảo vệ nội địa và biên phòng giao cho Bộ Công an trực tiếp chỉ đạo, lấy tên là Lực lượng Cảnh vệ (sau đổi là Lực lượng Công an nhân dân vũ trang, nay là BĐBP). Để thực hiện Nghị quyết 58 của Bộ Chính trị, tại phiên họp của Thường vụ Hội đồng Chính phủ ngày 25-2-1959 đã ra Nghị quyết để Chính phủ ban hành nghị định. Ngày 3-3-1959, Thủ tướng Phạm Văn Đồng đã ký ban hành Nghị định số 100/TTg.
Điều 1 của Nghị định quy định: Nay thống nhất các đơn vị bộ đội (thuộc Bộ Quốc phòng) đang làm công tác bảo vệ nội địa, bảo vệ biên giới, giới tuyến và các đơn vị Công an Biên phòng, Cảnh sát vũ trang (thuộc Bộ Công an) thành một lực lượng vũ trang chuyên trách công tác biên phòng và nội địa lấy tên là Công an nhân dân vũ trang (CANDVT).
Điều 2 của Nghị định quy định: Nhiệm vụ của CANDVT là trấn áp bọn phản cách mạng trong nước và bọn phản cách mạng ngoài nước xâm nhập phá hoại nước ta và những phần tử phá hoại khác, luôn sẵn sàng cùng QĐND, dân quân du kích và nhân dân chiến đấu bảo vệ an ninh biên giới, nội địa, giới tuyến, bờ biển... các cơ quan, cơ sở kinh tế văn hóa quan trọng...
Điều 3 của Nghị định quy định: Toàn thể lực lượng CANDVT đặt dưới sự chỉ huy chung của Ban Chỉ huy Trung ương lực lượng CANDVT (sau đổi thành Bộ Tư lệnh CANDVT) do Bộ Công an lãnh đạo.
Để thể chế hóa Nghị quyết 58/NQ-TƯ của Bộ Chính trị, ngày 9-8-1961, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã thông qua Pháp lệnh về CANDVT quy định chế độ phục vụ của sĩ quan CANDVT. Hồ Chí Minh, Chủ tịch nước Việt Nam dân chủ cộng hòa đã ký lệnh công bố Pháp lệnh của Ủy ban Thường vụ Quốc hội.
Lần đầu tiên trong lịch sử Biên phòng nước ta có một lực lượng vũ trang chính quy, tập trung thống nhất từ Trung ương xuống cơ sở theo một hệ thống dọc 3 cấp cơ bản: Ở Trung ương có Bộ Tư lệnh CANDVT; cấp tỉnh, thành có Ban Chỉ huy CANDVT; cấp cơ sở có đồn, trạm và đơn vị cơ động, ở tuyến bờ biển còn tổ chức các đơn vị thủy đội biên phòng.
Tại buổi lễ thành lập lực lượng CANDVT, nay là BĐBP, ngày 3-3-1959 Bác Hồ đã đến dự, động viên và giao nhiệm vụ, Bác nói: "Thành lập được lực lượng CANDVT là một thành công về đoàn kết và giúp đỡ lẫn nhau giữa Bộ đội và Công an. Công an và Quân đội là hai cánh tay của nhân dân, của Đảng, của Chính phủ, phải đoàn kết chặt chẽ với nhau, giúp đỡ lẫn nhau, ra sức phát huy ưu điểm, khắc phục những tư tưởng không đúng. CANDVT hay Quân đội cũng thế, phải phục tùng sự lãnh đạo của Đảng từ trên xuống dưới. Nhất định phải như thế".
Bác nói thêm mấy điểm: Công an và Quân đội phải cảnh giác, phải kiên quyết trấn áp kẻ địch bên trong và kẻ địch bên ngoài. Phải dựa vào nhân dân mới hoàn thành được tốt nhiệm vụ; khi tổ chức được dân, đoàn kết được dân thì việc gì cũng làm được. CANDVT phải luôn luôn giúp đỡ, tổ chức, giáo dục nhân dân làm cho mọi người dân đều là người giúp việc của mình như thế mới có kết quả, nhất là ở nơi đồng bào thiểu số, phải chú ý đến phong tục tập quán của đồng bào, luôn giúp đỡ, giáo dục đồng bào, làm cho đồng bào tin yêu, mến phục cán bộ thì đồng bào sẽ hết sức giúp đỡ, có khi hy sinh cả cho ta. Đối với những đơn vị ở biên thùy hay ở các hải đảo, việc ấy phải hết sức chú ý, phải giúp đỡ dân, ngày thường tìm mọi cách giáo dục họ, giúp đỡ, tổ chức họ. Muốn làm như thế phải nắm vững chính sách đối với đồng bào thiểu số, điều đó rất cần thiết. Một điểm nữa là phải cần kiệm xây dựng Quân đội, đối với Công an cũng phải như thế không nên đặt ra nhiều bàn giấy, nhiều máy chữ, tránh quan liêu, vô ích, không thiết thực, phải nhớ là cần kiệm. Một điểm nữa là đối với các anh em ở những nơi hẻo lánh, gian khổ, ra một bước phải trèo núi, lội khe thì cấp trên phải chú ý nhiều hơn đối với những đơn vị ở thành phố. Nhưng đồng thời, các đơn vị ấy cũng phải có tinh thần kiên trì và tự lực cánh sinh một phần nào đó. Ví dụ: Đóng quân ở chỗ nào thì phải trồng rau, trồng khoai, trồng sắn mà ăn, nuôi gà, nuôi lợn để tự cải thiện đời sống của mình. Cấp trên phải chú ý đến đời sống vật chất và tinh thần của chiến sĩ, nhưng chiến sĩ cũng phải có sáng kiến để cải thiện đời sống của bản thân mình. Đó là một kinh nghiệm. Thế là Bác đã nói:
1. Những tư tưởng không đúng thì phải sửa đổi.
2. Phải đoàn kết và học tập lẫn nhau, luôn giúp đỡ nhau tiến bộ, phải dựa vào nhân dân, ra sức đoàn kết và giúp đỡ nhân dân.
3. Cán bộ phải chăm sóc đến đời sống tinh thần và vật chất của chiến sĩ. Để kết luận, Bác có mấy câu sau đây:
Đoàn kết, cảnh giác
Liêm chính, kiệm cần
Hoàn thành nhiệm vụ
Khắc phục khó khăn
Dũng cảm trước địch
Vì nước quên thân
Trung thành với Đảng
Tận tụy với dân.
Tại Đại hội thi đua CANDVT (nay là BĐBP) lần thứ nhất năm 1962, Bác Hồ đã đến dự, động viên Đại hội: Bác thay mặt Trung ương Đảng và Chính phủ đến thăm các đại biểu tại Đại hội này. Đại bộ phận các chú công tác ngoài đảo, ở biên giới, xa đồng bằng, xa thành phố nên Trung ương Đảng, Chính phủ và Bác rất quan tâm đến các chú. Bác không được báo cáo tường tận, Bác chỉ nêu những ưu điểm của các chú và nêu mấy điểm các chú phải chú ý cố gắng hơn nữa.
Một là, các chú đã giúp cho cán bộ ở địa phương, giúp cho nhân dân địa phương hoàn thành nhiệm vụ mà Đảng và Chính phủ giao cho địa phương. Ví dụ như tổ chức hợp tác xã kết hợp với cải cách dân chủ ở miền núi, các chú làm cũng khá. Trước đây, đồng bào sống thiếu vệ sinh, ở tản mát, không có tổ chức, nay các chú giúp đồng bào tổ chức thành những xóm, ấp, mường, bản như thế là tốt, hoặc là giúp huấn luyện dân quân địa phương, giúp địa phương duy trì, giữ gìn trật tự trị an, trấn áp bọn thổ phỉ, bọn phản cách mạng và còn giúp cho các hợp tác xã trong mùa màng mấy vạn ngày công, đó là những điểm tốt. Còn điểm tốt nữa là về tăng gia sản xuất, tiết kiệm, tự lực cánh sinh. Bác nghe báo cáo có đơn vị tự túc được 50% về thức ăn, có chỗ tự túc được 3 tháng lương thực, thế là tốt. Có một điều Bác rất bằng lòng là nghe nói tất cả các đơn vị đã tổ chức giúp cho địa phương xây dựng được hơn 100 chi bộ Đảng và 300 chi đoàn thanh niên. Cái đó rất tốt và rất đáng khen.
Bác dặn các chú mấy điểm sau này phải tăng cường hơn nữa, ra sức tăng cường hơn nữa. Trước hết, phải luôn luôn nâng cao tinh thần cảnh giác và sẵn sàng chiến đấu, các chú cảnh giác thôi chưa đủ mà phải làm cho nhân dân cùng cảnh giác và giúp đỡ mình, đơn vị mình trong công việc.
Thứ hai, tổ chức và kế hoạch công tác phải tăng cường hơn nữa, các chú cũng đã làm khá trong công tác bảo vệ biên giới nhưng nghe nói cũng còn non. Mà còn non thì các chú cán bộ phụ trách phải có phần trách nhiệm khá lớn đấy.
Thứ ba, phải đoàn kết, đoàn kết chặt chẽ, đoàn kết nội bộ, đoàn kết quân dân. Các chú đóng quân ở nhiều nơi là vùng đồng bào thiểu số cho nên phải làm đầy đủ chính sách dân tộc, phải làm cho khéo.
Thứ tư, phải cố gắng học tập chính trị, học tập nghiệp vụ, quân sự, học văn hóa và thời sự.
Thứ năm, phong trào thi đua phải bền bỉ liên tục. Các chú có thi đua và có thành tích đấy, nhưng Bác dặn phải bền bỉ và liên tục. Bác rất bằng lòng nghe nói trong các đơn vị có 29% là đảng viên, 60% là đoàn viên. Thế là cả Đảng và Đoàn gần 90%. Trong Bộ đội như thế là một lực lượng rất mạnh. Đó là cái hạt nhân, là cái căn bản rất mạnh. Tăng cường công tác Đảng, công tác Đoàn thì công tác nghiệp vụ và các công tác sẽ tăng tiến hết. Những ưu điểm mà Bác kể trên và những điểm Bác dặn, các chú phải có công tác kiểm tra, đôn đốc cho tốt.
Bác nói ít mà các chú nhớ và làm được những điều Bác nói là tốt rồi. Bác kết luận là, nếu các chú phát triển được những ưu điểm mà các chú đã có, làm đúng những điểm mà Bác nhắc nhủ là các chú góp phần xứng đáng vào công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc và đấu tranh hòa bình thống nhất nước nhà.
Bác sẽ tặng tổ chức của các chú một lá cờ luân lưu để thưởng đơn vị nào thi đua khá nhất. Bác sẽ ký tên vào lá cờ này và đơn nào giành được cờ thì được thêu tên vào đây, đơn vị nào được thêu 2,3 lần thì quý hóa lắm. Cuối cùng, Bác tặng các chú mấy câu, chú nào văn hay, thơ giỏi sửa lại cho hay:
Non xanh nước biếc trùng trùng
Giữ gìn Tổ quốc ta không ngại ngùng gian lao
Núi cao, sự nghiệp càng cao
Biển sâu, chí khí ta so vào càng sâu
Thi đua ta quyết giật cờ đầu.
Đảng ủy, Bộ Tư lệnh BĐBP đã phát động phong trào thi đua "Học tập và làm theo lời dạy của Bác Hồ đối với BĐBP". Lời Bác vang vọng khắp non sông, trên khắp nẻo đường biên cương của Tổ quốc.
Trải qua 55 năm vừa công tác, vừa chiến đấu, vừa xây dựng, lực lượng BĐBP trưởng thành về mọi mặt. Làm theo lời dạy của Bác Hồ kính yêu, cán bộ chiến sĩ CANDVT trước đây, nay là BĐBP luôn nêu cao tinh thần chịu đựng gian khổ, khắc phục khó khăn, dựa vào nhân dân để hoàn thành tốt nhiệm vụ quản lý, bảo vệ vững chắc chủ quyền, an ninh biên giới quốc gia, kiên cường dũng cảm trong chiến đấu, phối hợp, hiệp đồng với các lực lượng đánh bại kẻ thù xâm lược, giữ vững biên cương bờ cõi của Tổ quốc; mưu trí, sáng tạo trong tấn công tội phạm, giữ vững an ninh trật tự trên các tuyến biên giới. Lớp lớp cán bộ, chiến sĩ BĐBP xung phong vào chiến trường chi viện cho lực lượng an ninh vũ trang miền Nam; làm nhiệm vụ quốc tế giúp bạn. Sau chiến thắng 30-4-1975 lại phấn khởi lên đường triển khai nhiệm vụ bảo vệ biên giới trên địa bàn cả nước, truy quét bọn FULRO và tàn quân, làm thất bại kế hoạch hậu chiến của địch; tham gia xây dựng củng cố cơ sở chính trị ở địa bàn biên giới; hướng dẫn, giúp đỡ nhân dân làm kinh tế, xóa đói giảm nghèo, xóa mù chữ, nâng cao trình độ dân trí cho đồng bào các dân tộc; cứu giúp nhân dân trong thiên tai bão lũ, tìm kiếm cứu hộ, cứu nạn. Tham gia đàm phán giải quyết biên giới, lãnh thổ với các nước và tiến hành phân giới, cắm mốc trên thực địa. Xây dựng biên giới hòa bình hữu nghị, ổn định lâu dài với các nước láng giềng, giữ cho "trong ấm ngoài êm". Khắc sâu lời Bác dạy: "Thi đua là phải bền bỉ và liên tục". BĐBP luôn luôn đổi mới công tác biên phòng phục vụ tốt chủ trương đổi mới, mở cửa, hội nhập của Đảng, Nhà nước, đồng thời đẩy mạnh phong trào thi đua xây dựng đơn vị vững mạnh toàn diện. Tích cực, chủ động làm tham mưu có hiệu quả cho Bộ Quốc phòng, cho Đảng, Nhà nước về công tác biên phòng và xây dựng BĐBP đáp ứng sự phát triển của tình hình mới. Thi đua làm theo lời dạy của Bác Hồ, BĐBP được nhân dân tin yêu, được bạn bè quốc tế quý trọng, được Đảng, Nhà nước đánh giá cao. Trong tổng kết Nghị quyết 11 của Bộ Chính trị về "Xây dựng BĐBP trong tình hình mới" được Bộ Chính trị biểu dương những thành tích mà BĐBP đã đạt được trong thời gian qua. Những thành tích xuất sắc ấy của BĐBP đã được Đảng, Nhà nước hai lần tuyên dương danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, lần 1 (tháng 12-1979), lần 2 (tháng 2-2009) và nhiều phần thưởng cao quý khác gồm: 1 Huân chương Sao vàng; 2 Huân chương Hồ Chí Minh; 2 Huân chương Độc lập hạng ba. 150 tập thể và 64 cá nhân BĐBP được tuyên dương danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Có được những vinh dự và phần thưởng cao quý đó là công lao của nhiều thế hệ cán bộ, chiến sĩ BĐBP đã khắc sâu lời Bác dạy, đã hy sinh, cống hiến, xây đắp nên bằng công sức, xương máu và trí tuệ mới có được truyền thống Anh hùng và niềm tự hào phấn khởi hôm nay.
