Nhà tưởng niệm Bác (nhìn từ phía trước). Ảnh: Quý Hoàng

Tại đây, Người đã từng tiếp bà Đặng Dĩnh Siêu, Phó Chủ tịch nước CHND Trung Hoa và Anh hùng vũ trụ Liên Xô Géc-man Ti-tốp. Sau ngày Bác mất, Bộ Chính trị và Quân ủy Trung ương đã quyết định đưa thi hài Bác về Khu K9 để gìn giữ, đề phòng chiến tranh có thể xảy ra ác liệt hơn. Từ đó, nhắc tới Đá Chông là người ta nghĩ tới K9 và K9 - Đá Chông đã trở thành mảnh đất thiêng liêng gắn liền với cuộc đời của Bác.

Tuy chưa mở cửa chính thức, nhưng vào những dịp lễ, Tết của dân tộc và sinh nhật Bác hằng năm, đồng bào và chiến sĩ, bè bạn quốc tế lại lên K9 - Đá Chông thắp hương cho Bác. Nhà tưởng niệm dâng hương - xưa là nơi Bác làm việc và hội họp mỗi lần Người về đây - đã không còn đáp ứng được với nhu cầu thăm viếng ngày càng đông của nhân dân cả nước; vả lại ngôi nhà sẽ xuống cấp, nếu lưu lượng người ngày một lớn thường xuyên đến dâng hương cho Người.

Thể theo nguyện vọng của toàn Đảng, toàn dân và toàn quân ta, ngay từ năm 2010, Bộ Tư lệnh Bảo vệ Lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh đã báo cáo Quân ủy Trung ương - Bộ Quốc phòng, Chính phủ, Bộ Chính trị về Đề án 2341. Theo đó, xây dựng một nhà tưởng niệm Chủ tịch Hồ Chí Minh, Khu K9 - Đá Chông để mở cửa hàng ngày cho đồng bào và chiến sĩ cả nước, bè bạn quốc tế dâng hương, tưởng niệm Người, góp phần vào việc giáo dục truyền thống cách mạng cho các thế hệ người Việt Nam; đồng thời giữ gìn, bảo quản và quản lý tốt các hiện vật, kiến trúc công trình gắn với hoạt động của Bác. 

Ngày 17-3-2014, Nhà tưởng niệm Bác Hồ tại K9 - Đá Chông đã được khởi công xây dựng, cách nhà tưởng niệm trước đây khoảng 100m, do Giáo sư Hoàng Đạo Kính thiết kế. Nhà tưởng niệm Bác kết cấu có 4 cây cột chính, mỗi cây có đường kính 800mm, cao 10,80m, 12 cây cột phụ và 20 cây cột hiên. Phòng thờ có kích thước 16 x 16m, hiên chạy xung quanh rộng 2,5m; toàn bộ kết cấu nhà tưởng niệm hình vuông, mỗi cạnh hơn 21m, hai tầng mái được lợp ngói 2 lớp. Giữa hai bậc sân trên và sân dưới có một chiếu đá phù điêu bằng đá sa thạch Đà Nẵng.

Công trình dự định làm bằng bê tông giả gỗ, do việc tìm nguồn gỗ lim đáp ứng được các tiêu chí kỹ thuật rất khó khăn. Song rất may trong ngày giỗ Bác (21-7 âm lịch) năm 2013, khi nghe Thiếu tướng Nguyễn Văn Cương, Tư lệnh Bộ đội Bảo vệ Lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh giới thiệu việc xây dựng Nhà tưởng niệm Bác, Trung tướng Hoàng Anh Xuân, Tổng Giám đốc Tập đoàn Viễn thông Quân đội (Viettel) đã xin Tập đoàn được cung tiến toàn bộ số gỗ lim cho công trình.

Có nguồn gỗ rồi, nhưng tìm thợ gia công gỗ cũng là cả một vấn đề. Cuối cùng anh em cũng tìm được nhóm thợ của ông Phùng Văn Vàng (An Tường, Vĩnh Tường, Vĩnh Phúc) đáp ứng được các yêu cầu về kỹ thuật thiết kế và thời gian đề ra. Theo thiết kế, ở sân dưới có 2 nhà bia hai bên, Bộ Tư lệnh Lăng đã xin tỉnh Nghệ An cho đá Quỳ Hợp, đây là loại đá quý hiếm, có gốc saphia, mỗi khối có tỷ trọng gần 5 tấn, quá trình khai thác cũng rất khó khăn, phải tìm những tảng đá "mồ côi" đang nằm lẻ tẻ trong rừng chứ không phải khai thác từ mỏ. Phiến đá được cắt theo hình búp sen và đánh bóng, khắc chữ mạ vàng, tất cả các công đoạn hoàn toàn làm bằng phương pháp thủ công. Nội dung văn bia do Giáo sư, Anh hùng lao động Vũ Khiêu phụng thảo vào đúng dịp kỷ niệm 125 năm Ngày sinh của Bác.

Khó nhất là việc đúc tượng Bác, cái khó không chỉ ở tư thế Bác ngồi, mà còn hình dáng, thần thái của Bác. Đôi mắt cần tinh anh, đúng với thần thái Bác, nếp áo, tư thế ngồi của Bác phải toát lên phong thái của Người. Nhà điêu khắc Phú Cường đã thiết kế mẫu tượng Bác bằng đất sét và bột. Sau khi tham khảo và tiếp thu ý kiến mọi người, mẫu tượng được sửa lại bằng nhựa com-pô-sít để tiếp tục tham khảo trước khi đúc tượng chính thức.

Tượng Bác có chiều cao 1,35m, tính từ chân đế lên đỉnh đầu. Bác ngồi mắt nhìn thẳng, hai tay để trên ghế, hai chân duỗi xuống tự nhiên. Doanh nghiệp Bá Dũng (Nam Định) cùng Nhà máy Z117 Quân đội tổ chức đúc tượng Bác tại Nhà máy Z117 theo nghi lễ trang trọng, tâm linh. Toàn bộ tượng Bác do Tổng cục Công nghiệp Quốc phòng cung tiến. Cờ Đảng và cờ Tổ quốc phía sau tượng Bác có kích thước 60 x 90cm. Cờ và bệ đặt tượng Bác được dùng bằng đá đỏ Bá Thước (Thanh Hóa), đây là loại đá đã ốp cờ trong Lăng Bác.

Ngôi sao vàng và búa liềm được lấy từ loại đá vàng của Nghệ An. Bàn thờ Bác do Tổng Công ty Đông Bắc (Bộ Quốc phòng) dâng tặng; lan can được ốp loại đá trắng Yên Bái, đá lát ngoài sân được lấy từ Phú Yên... Toàn bộ hệ thống chiếu sáng cho công trình Nhà tưởng niệm Bác được Tổng Công ty Bóng đèn - Phích nước Rạng Đông cung tiến, đảm nhiệm từ việc thiết kế đến thi công và hướng dẫn vận hành.

Từ ngoài nhìn vào Nhà tưởng niệm Bác, bức đại tự trên cao có câu nói của Người "Không có gì quý hơn độc lập tự do" được mạ bằng vàng. Nhìn từ ngoài vào phía bên trái dưới trước tượng Bác trích lời trong Di chúc của Người: "Điều mong muốn cuối cùng của tôi là: Toàn Đảng, toàn dân ta đoàn kết phấn đấu, xây dựng một nước Việt Nam hòa bình, thống nhất, độc lập, dân chủ và giàu mạnh, và góp phần xứng đáng vào sự nghiệp cách mạng thế giới".

Bên phải trích lời trong Điếu văn của BCH Trung ương "Dân tộc ta, nhân dân ta, non sông đất nước ta đã sinh ra Hồ Chủ tịch, người anh hùng dân tộc vĩ đại, và chính Người đã làm rạng rỡ dân tộc ta, nhân dân ta và non sông đất nước ta". Hai bên cột có 2 câu đối do Giáo sư, Anh hùng Lao động Vũ Khiêu bái bút đề từ: "Hồn Việt tụ nơi đây, linh khí trải dài muôn dặm đất/Bác Hồ về thủa ấy, tinh anh tỏa sáng bốn phương trời". Toàn bộ nội dung các bức đại tự, câu đối, phù điêu đều được khắc chữ nổi, dát vàng trên gỗ bách xanh và gỗ hương.

Vùng đất thiêng K9-Đá Chông, nơi sinh thời Bác đã từng sống, làm việc và sau này là nơi từng gìn giữ thi hài Người trong những năm chiến tranh khốc liệt, nên có rất nhiều đồng bào, chiến sĩ, khách quốc tế tới thăm viếng Bác. Ai cũng có cảm nghĩ dường như Bác vẫn đâu đây, ung dung tự tại cùng cỏ cây sông núi sau mỗi lần làm xong công việc.