Nhận diện vấn đề

Tệ sùng bái cá nhân được xem như là một "căn bệnh" rất nguy hiểm trong đấu tranh chống chủ nghĩa cá nhân của Đảng ta và Chủ tịch Hồ Chí Minh. Bản chất là đề cao vai trò cá nhân người đứng đầu, thần thánh hóa cá nhân người lãnh đạo, dẫn đến tuyệt đối hóa vai trò của cá nhân người đó; trong tư duy luôn xem đó là người không ai có thể thay thế được. Căn bệnh đó dẫn đến hệ lụy là xem thường vai trò của tập thể, vai trò của quần chúng, làm cho quần chúng thiếu tin tưởng, dẫn đến thái độ phục tùng tiêu cực, mù quáng.

Người mắc "căn bệnh" sùng bái cá nhân thường đặt mình cao hơn tập thể, lấy cái chủ quan để áp đặt cái khách quan; trong tổ chức thực hiện nhiệm vụ thường không theo ý kiến của tập thể mà áp đặt theo ý kiến chủ quan của mình, thậm chí không bám theo đường lối, chủ trương của Đảng và chính sách, pháp luật của Nhà nước. Về vấn đề này, Chủ tịch Hồ Chí Minh chỉ rõ: Nguyên tắc Mác - Lênin trong lãnh đạo của Đảng là chống tệ sùng bái cá nhân. Người nói: "Từ Trung ương đến chi bộ xã đều phải làm đúng nguyên tắc lãnh đạo tập thể, cá nhân phụ trách; đều phải chống cái tệ sùng bái cá nhân và quan liêu mệnh lệnh; đều phải thật thà tự phê bình và phê bình thẳng thắn; đều phải thật sự dân chủ".

Các nhà kinh điển Mác, Lênin luôn luôn coi tệ nạn sùng bái cá nhân là một hiện tượng hoàn toàn xa lạ với bản chất, mục đích, lý tưởng của giai cấp vô sản và của chủ nghĩa xã hội, đi ngược lại với lợi ích của tập thể, của nhân dân lao động. Chủ tịch Hồ Chí Minh lên án phê phán mạnh mẽ tệ sùng bái cá nhân, đồng thời, Người rất coi trọng vai trò của Đảng, vai trò tập thể lãnh đạo trong việc phát huy dân chủ và luôn đề cao vai trò của nhân dân, luôn coi nhân dân là người chủ của nước nhà.

Trong tệ sùng bái cá nhân, thần thánh hóa cá nhân người lãnh đạo, sẽ dẫn đến hậu quả là chỉ thấy vai trò quyết định tất cả của cá nhân người đó, mà quên đi vai trò lãnh đạo của tập thể, của tổ chức, của cấp dưới và quần chúng, dẫn đến hạn chế hoặc tước bỏ quyền làm chủ của quần chúng, của cấp dưới, đi đến phủ nhận cơ bản vai trò của họ, làm cho cấp dưới thiếu tin tưởng vào khả năng của bản thân, không phát huy được tính năng động, sáng tạo của họ trong tổ chức thực hiện các nhiệm vụ của cách mạng.

Những cán bộ mắc "căn bệnh" sùng bái cá nhân thường đề cao vai trò của bản thân mình, coi mình trên cả tập thể, cao hơn tập thể; thậm chí còn có tư tưởng đứng trên và ngoài sự kiểm soát của tổ chức, của cấp trên, thích làm gì thì làm, có quyền quyết định mọi vấn đề, kể cả những vấn đề hệ trọng cũng không cần phải bàn bạc hay thảo luận. Họ luôn coi mình như là "đấng cứu tinh" của tập thể, tự cho mình có quyền định đoạt mọi quyết sách, coi cấp dưới chỉ là những người có nhiệm vụ phục tùng, dẫn đến chuyên quyền, độc đoán. Nguy hiểm hơn, những người này còn có tư tưởng nâng đỡ, đề bạt những kẻ thích xu nịnh mình, thích ca tụng và đề cao mình; đồng thời, sẵn sàng có hành động đàn áp, khống chế, chèn ép những người trung thực, dám nói thẳng, nói thật, dám đấu tranh phê bình những hành vi sai phạm.

Hậu quả của "căn bệnh" sùng bái cá nhân

Hậu quả của tệ sùng bái cá nhân rất nguy hiểm đối với sự nghiệp cách mạng của Đảng và nhân dân ta, nhất là đối với việc xây dựng đạo đức cách mạng cho đội ngũ cán bộ, công chức hiện nay theo tư tưởng Hồ Chí Minh. Người đã từng khẳng định rằng: "Rõ ràng là chủ nghĩa xã hội khi đã thắng lợi không thể nào dung túng tệ sùng bái cá nhân và những hậu quả tai hại của nó". Nếu chúng ta thực hiện tốt thì sẽ phát huy tốt vai trò, sức mạnh của Đảng, của tập thể, của nhân dân và ngược lại, sẽ gây nên nhiều hiện tượng tiêu cực như thái độ xu nịnh, quan liêu mệnh lệnh, gia trưởng, độc đoán, tham nhũng, vi phạm nguyên tắc Đảng... nguy hiểm hơn, phá hoại nghiêm trọng đến đạo đức cách mạng của đội ngũ cán bộ, đảng viên, công chức hiện nay.

Có thể khẳng định, tệ sùng bái cá nhân là tác nhân cơ bản làm giảm sút ý chí phấn đấu, phai nhạt mục tiêu lý tưởng và lòng tin vào sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội dưới sự lãnh đạo của Đảng đối với cán bộ, đảng viên và công chức hiện nay. Với lối sống vị kỷ, thái độ gia trưởng trong lãnh đạo và quản lý, cùng với tư tưởng cục bộ, bè phái, đố kỵ, địa phương chủ nghĩa, kèn cựa địa vị là những biểu hiện của sùng bái cá nhân người đứng đầu. Cũng chính tệ sùng bái cá nhân làm cho tinh thần đấu tranh tự phê bình và phê bình của một số tổ chức và cá nhân cán bộ, đảng viên, công chức bị giảm sút nghiêm trọng, dẫn đến tổ chức bị trì trệ, không phát triển được; người làm sai vẫn tiếp tục sai lầm, người thấy sai lầm thì không dám đấu tranh...

Những giải pháp cơ bản

Để khắc phục tệ sùng bái cá nhân trong cán bộ, đảng viên, công chức theo tư tưởng Hồ Chí Minh, trước hết cần thường xuyên quan tâm giáo dục và tự giáo dục đạo đức cách mạng cho đội ngũ cán bộ, đảng viên, công chức hiện nay theo tư tưởng Hồ Chí Minh. Đẩy mạnh và nâng cao chất lượng giáo dục và tự giáo dục cho cán bộ, đảng viên, công chức hiện nay là biện pháp quyết định, có ảnh hưởng đến hiệu quả của việc tự giác hóa quá trình hình thành, phát triển đạo đức cách mạng của đội ngũ cán bộ, đảng viên, công chức trong khắc phục các biểu hiện sùng bái cá nhân, dẫn đến xu nịnh...

Chủ tịch Hồ Chí Minh đã từng nhấn mạnh rằng, đạo đức cách mạng không phải từ trên trời sa xuống, nó được củng cố và phát triển chủ yếu do sự đấu tranh rèn luyện bền bỉ hàng ngày mà nên, cũng như ngọc càng mài càng sáng, vàng càng luyện càng trong. Vì vậy, yêu cầu mỗi cán bộ, đảng viên, công chức hiện nay phải luôn tự mình trau dồi, rèn luyện, tu dưỡng phẩm chất, đạo đức cách mạng, chống chủ nghĩa cá nhân, chống các biểu hiện sùng bái cá nhân dưới mọi hình thức.

Thực tế lịch sử cho thấy, không ít cán bộ, đảng viên một thời lăn lộn, hy sinh trong kháng chiến vì độc lập, tự do của Tổ quốc và có người đã từng giữ cương vị cao trong bộ máy Đảng, Nhà nước, nhưng vì không thường xuyên tu dưỡng đạo đức nên có biểu hiện công thần, tự cao, tự đại, gây mất đoàn kết nội bộ hoặc bị sa ngã trước những cám dỗ tầm thường, thậm chí trở thành kẻ có tội với đất nước, nhân dân. Chủ tịch Hồ Chí Minh chỉ ra một nguyên tắc nhằm khắc phục hiện tượng sùng bái cá nhân là: "Chủ yếu là dùng phương pháp giáo dục; đồng thời nâng cao vai trò của Đảng, của tập thể, của nhân dân" là một nguyên tắc trong đấu tranh khắc phục tệ sùng bái cá nhân cho cán bộ, đảng viên, công chức hiện nay.

Bên cạnh đó, cần phát huy vai trò gương mẫu của đội ngũ cán bộ, đảng viên, công chức, nhất là cán bộ chủ trì trong việc đấu tranh bệnh sùng bái cá nhân. Cán bộ, đảng viên, công chức có phẩm chất, đạo đức tốt, lối sống trong sạch sẽ là tấm gương sáng cho mọi người học tập, noi theo. Để khắc phục căn bệnh sùng bái cá nhân có hiệu quả theo mục tiêu, yêu cầu đề ra, đòi hỏi mỗi cán bộ, đảng viên, công chức, người chủ trì phải đề cao trách nhiệm trong thực hiện nhiệm vụ;  phải thật sự gắn mình với cơ quan, đơn vị. Đồng thời, phải nêu cao trách nhiệm nêu gương trong giáo dục, nhất là cán bộ lãnh đạo chủ chốt các cấp; giải quyết hài hòa các mối quan hệ ở cấp trên và cấp dưới; giữ vững sự đoàn kết, thống nhất; quan tâm đến đời sống vật chất, tinh thần của mọi người.

Ngoài ra, việc phát huy vai trò các tổ chức, đặc biệt là tổ chức Đảng trong thực hiện nguyên tắc tập thể lãnh đạo, cá nhân phụ trách cũng có ý nghĩa hết sức quan trọng nhằm bài trừ tệ sùng bái cá nhân. Tập thể lãnh đạo là một nguyên tắc lãnh đạo của Đảng và tư tưởng Hồ Chí Minh, nhằm bảo đảm và phát huy dân chủ trong Đảng một cách cao nhất. Thực hiện tốt nguyên tắc này là cơ sở vững chắc để đấu tranh chống căn bệnh sùng bái cá nhân, chuyên quyền, độc đoán trong quá trình lãnh đạo của Đảng và cán bộ, đảng viên, công chức hiện nay.

Chủ tịch Hồ Chí Minh cho rằng: "Mọi việc đều bàn bạc một cách dân chủ và tập thể, khi đã quyết định rồi thì phân công công tác rạch ròi, giao cho mấy đồng chí làm đến nơi, đến chốn".  Theo Người, cá nhân phụ trách là nhằm tạo ra tính chuyên trách, gắn trách nhiệm để giải quyết công việc một cách tốt nhất, nhanh nhất và hiệu quả nhất; tránh trường hợp dựa dẫm, ỷ lại cho tổ chức, cho tập thể, theo kiểu cha chung không ai khóc.

Trong thực tiễn hoạt động cách mạng của mình, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn là điển hình mẫu mực trong thực hiện nguyên tắc tập thể lãnh đạo, cá nhân phụ trách. Dù trên cương vị đứng đầu Đảng và Nhà nước, nhưng Bác luôn tôn trọng ý kiến tập thể, không tự tiện ra quyết định. Đồng thời, Bác luôn đề cao trách nhiệm cá nhân trong công việc, tự phê bình, nhận trách nhiệm trước Đảng, Quốc hội và nhân dân khi có khuyết điểm. Chính vì vậy, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã chỉ rõ: "Từ Trung ương đến chi bộ xã đều phải làm đúng nguyên tắc lãnh đạo tập thể, cá nhân phụ trách; đều phải chống cái tệ sùng bái cá nhân và quan liêu mệnh lệnh; đều phải thật thà tự phê bình và phê bình thẳng thắn; đều phải thật sự dân chủ".

Nguyễn Huy Đại