Biên phòng - Cuộc cách mạng 4.0 đang tăng tốc như vũ bão. Con cái sẽ thất nghiệp, chúng ta sẽ lạc hậu, nếu không nắm bắt được nó và đứng ngoài cuộc. Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc từng phát biểu: “4.0 không phải chỉ là việc của riêng Chính phủ hay của các viện nghiên cứu, mà đây là việc của toàn xã hội, tác động trực tiếp đến mọi mặt đời sống xã hội, kể cả chính trị, kinh tế, văn hóa, giáo dục, quốc phòng, an ninh…”.
“Mắt thần” trên biên giới
Cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ nhất diễn ra từ cuối thế kỷ XVIII đến nửa đầu thế kỷ XIX. Vào thời kỳ này, con người đã sử dụng nước và năng lượng từ hơi nước để bắt máy móc hoạt động. Tiếp theo là sử dụng động cơ đốt trong và sử dụng nguồn nhiên liệu thiên nhiên từ than đá. Cách mạng công nghiệp lần thứ 2 bắt đầu từ nửa sau thế kỷ XIX đến đầu thế kỷ XX. Con người sử dụng điện năng để phục vụ sản xuất công nghiệp. Thành tựu là các máy phát điện, đèn điện, động cơ điện thay cho sử dụng nguyên liệu thiên nhiên. Cách mạng công nghiệp lần thứ 3 được tiếp nối từ thập niên 60 của thế kỷ XX. Bước ngoặt khi con người đã bắt đầu tạo ra trí tuệ nhân tạo bằng máy tính, internet ra đời vào thập niên 90.
Năm 2013, một từ khóa mới là “industry 4.0” xuất hiện trong một báo cáo của Chính phủ Đức, nội dung đề cập tới chiến lược công nghệ cao, điện toán hóa ngành sản xuất mà không cần sự tham gia của con người và từ đó trở thành cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ 4, gọi tắt là cách mạng 4.0. Cuộc cách mạng 4.0 thông qua các công nghệ như: Internet vạn vật (IoT), trí tuệ nhân tạo (AI), thực tế ảo (VR), tương tác thực tại ảo (AR), mạng xã hội, điện toán đám mây, di động, phân tích dữ liệu lớn (SMAC)... để chuyển hóa toàn bộ thế giới thực thành thế giới số. Từ đó làm biến đổi mọi mặt đời sống kinh tế - xã hội toàn cầu.
Đối với nhiệm vụ quản lý và bảo vệ biên giới của BĐBP, mọi hoạt động nghiệp vụ cũng không thể nằm ngoài cuộc cách mạng 4.0 trong tương lai gần. Đó là việc số hóa toàn bộ dữ liệu để biến kho tài liệu khổng lồ trong vài con chip đặt trong lòng bàn tay. Thông qua hệ thống phần mềm tương tác, giúp người quản lý truy cập dữ liệu, tổng hợp, đối chiếu, trích xuất dữ liệu chỉ trong vòng vài giây, thay vì mất cả ngày tìm trong kho giấy cũ. Sử dụng thiết bị giả lập để huấn luyện, ra tình huống giả định đánh trận trên máy tính…
Trong công tác kiểm tra, kiểm soát xuất nhập cảnh đối với người, phương tiện, hàng hóa qua lại cửa khẩu, việc số hóa, thông qua hệ thống tự động và được kết nối trong nước, với các ngành, khu vực và quốc tế sẽ giúp nhanh chóng sàng lọc, soi chiếu, tìm ra những phần tử khủng bố, phản động với tốc độ nhanh và chính xác vượt xa con người. Tất nhiên, để đạt được bước tiến này thì phải có sự đấu nối giữa cách mạng 3.0 với 4.0. Có nghĩa là phải có nền tảng thật tốt để khớp nối vào hệ thống mới.
Làm gì để bắt kịp “chuyến tàu” thời đại?
Sáng 26-5-2017, tại TP Hội An, tỉnh Quảng Nam, dưới sự chủ trì của Ban Kinh tế Trung ương, Bộ Khoa học Công nghệ với Tập đoàn Viễn thông Quân đội, Tập đoàn Dầu khí Quốc gia, Tập đoàn FPT…đã tổ chức hội thảo về cách mạng 4.0 để nâng năng lực cạnh tranh, chiến lược kinh doanh, xác định những yếu tố sống còn và không bị lạc hậu.
Trả lời câu hỏi của phóng viên, ông Lý Hoàng Tùng, Phó Vụ trưởng Vụ Công nghệ cao, Bộ Khoa học Công nghệ cho rằng, để bắt kịp “chuyến tàu” thời đại và tạo lợi thế khi tiếp cận, thúc đẩy công nghiệp 4.0 thì chúng ta cần tạo sự bứt phá về công nghệ thông tin – truyền thông; xây dựng các kế hoạch và các nhiệm vụ trọng tâm phù hợp với xu thế phát triển 4.0; thay đổi mạnh mẽ về giáo dục và đào tạo, đặc biệt là dạy nghề; đồng thời nâng cao nhận thức chung của toàn xã hội về cuộc cách mạng 4.0.
Tiến sĩ Lê Đăng Doanh, Viện trưởng Viện Quản lý kinh tế Trung ương cho rằng, 40% luật sư ở Mỹ mới ra trường đã bị thất nghiệp vì trí thông minh nhân tạo có thể tra cứu xem một vụ việc đó liên quan đến bộ luật nào. Thời gian thực hiện của máy chỉ mất 60 giây, trong khi một luật sư phải mất hàng giờ để lục tìm hàng núi sách luật. Tương tự, 40% cử nhân kinh tế của Mỹ ra trường cũng bị thất nghiệp, vì chỉ cần nhập số liệu, máy tính sẽ trả lời nhanh và cho ra các biểu đồ, hay dự đoán xu hướng.
Theo dự báo, nguồn nhân lực giá rẻ sẽ không còn là lợi thế cạnh tranh trong tương lai. Vì công nhân sẽ bị thay thế bằng hệ thống dây chuyền tự động có năng suất lao động cao hơn 500% so với người bình thường.
"Không hiểu về cách mạng 4.0, đôi khi chúng ta sẽ gặp khốn đốn". - Bà Sabine Pfeiffer, nhà xã hội học Đại học Hohenheim (Đức) nói về những nghề nghiệp trong tương lai sẽ ế ẩm.
"Những công việc lặp đi lặp lại nhiều lần sẽ mất an toàn, vì tương lai gần sẽ có máy móc và trí tuệ nhân tạo làm thay. Các công việc văn phòng thông thường sẽ bị ảnh hưởng nhiều nhất. Đó là những công việc không cần nhiều bằng cấp, mà chỉ cần dựa trên các quy trình chuẩn. Cách thức tự động hóa các công việc đó khá đơn giản và cắt giảm được rất nhiều chi phí...."- bà Pfeiffer khẳng định.
BĐBP quản lý tàu cá của ngư dân hoạt động trên các vùng biển, hải đảo. Tuy nhiên, trong thực tế, dù là người quản lý, nhưng BĐBP đã bị tụt hậu so với ngư dân. Hiện nay, đội tàu cá đánh bắt xa bờ (làm những nghề được quy định trong Quyết định 48 của Chính phủ) đều đã được gắn chíp theo dõi. Hoạt động của tàu cá đều hiện lên qua màn hình của Chi cục Quản lý chất lượng và Bảo vệ nguồn lợi thủy sản. Cơ quan này trở thành người nắm bắt được hành trình đi, dừng, tọa độ đánh bắt của các tàu cá, trong khi BĐBP thì không nắm được. Đây chính là một trong những ứng dụng của cách mạng 4.0.
Công nghệ 4.0 thể hiện sát sườn cuộc sống nhất, đó là xe ôm, taxi Uber, Grab, một dạng hội tụ của nền kinh tế số. Cách đây chưa lâu, khi loại hình vận tải giá rẻ và minh bạch đến từng chi tiết xuất hiện, không ít ý kiến ban đầu tỏ vẻ hoài nghi. Còn tài xế Uber, Grab đã va chạm với xe ôm, taxi truyền thống vì quá tiện ích. Nhưng cuối cùng, những cách thức làm ăn truyền thống, manh mún phải nhường chỗ cho công nghệ mới dựa trên nền tảng trí thông minh nhân tạo của cuộc cách mạng 4.0.
Thành công của cách mạng 4.0 còn phụ thuộc vào sự an toàn dữ liệu và được bảo vệ bằng chip Infineon. Ứng dụng thành công, BĐBP sẽ có lính 4.0 quản lý, bảo vệ biên giới.
Lê Văn Chương
