Vợ chồng triệu phú Tẩn Kén.

U Ma Tu Khoong (xã Thu Lũm, huyện Mường Tè, Lai Châu) đang bắt đầu mùa mưa bằng những cơn mưa tưởng như không ngớt khiến chúng tôi chần chừ đến với U Ma Tu Khoong. Bởi, kinh nghiệm đi biên giới cho thấy, nếu mưa làm núi sạt lở, có khi phải ở lại cả tuần, đường mới thông. Thiếu tá Lù Lỳ Cà, Phó Đồn trưởng đồn BP Thu Lũm cười bảo: "Tôi dám chắc đồng chí phóng viên sẽ có nhiều bất ngờ khi đến bản nơi cuối trời Tây Bắc này". Lời giới thiệu đầy bí ẩn ấy khiến tôi quyết định ghé thăm bản U Ma Tu Khoong.

Triệu phú nhờ "lộc rừng"

Con đường từ đồn BP Thu Lũm đến bản U Ma (người dân ở đây thường gọi bản U Ma Tu Khoong là U Ma) dài 27km, đã căn bản được trải nhựa và bê tông theo kế hoạch mở cửa khẩu U Ma Tu Khoong. Đường cứ theo sườn núi mà lên cao với mây giăng mịt mùng, dù đang là buổi trưa. Đi trong khung cảnh như vậy khiến tôi liên tưởng tới câu thơ của ai đó khi viết về vùng đất này: "Ka Lăng, Thu Lũm mây mù/U Ma Tu Khoong dốc leo gù lưng tôm". Là đường mới nên qua mấy trận mưa đầu mùa đường đã bị sạt lở vài chỗ, tuy nhiên cũng chỉ mất gần 1 tiếng đồng hồ chúng tôi đã tới được đỉnh cao nhất của núi Thu Lũm, nơi tọa lạc của bà con người Dao - bản U Ma Tu Khoong. Vừa đặt chân đến đầu bản, điều khiến tôi ngạc nhiên nhất là có nhiều nhà xây 2 tầng, tường ốp bằng gạch men, gạch hoa. Thượng úy Pờ Lỳ Xe - người dẫn đường cho tôi trong chuyến đi này bảo: "Nói chị có thể không tin, nhưng những ngôi nhà này được xây dựng từ năm 2003 đấy. Bản triệu phú mà".

Tìm hiểu tôi mới biết, căn nguyên sự giàu có của bản U Ma là nhờ cây thảo quả trong những cánh rừng già trải dài tít tắp. Bản U Ma được người ở Thu Lũm, Ka Lăng gọi là "vương quốc của thảo quả". Cả bản hiện có 210ha thảo quả, hộ nào ít cũng có 2-3ha, hộ nào nhiều có tới 5-6ha. Tháng 8 cũng là mùa bắt đầu thu hoạch thảo quả, nên những người trong độ tuổi lao động đều lên nương hết. Những ngày này chỉ có người già, trẻ con và người nào ốm ở nhà. Mọi người lên nương thu hoạch, sấy khô thảo quả và bán cho thương lái ngay tại lán. Có khi đi cả tuần, cả tháng và khi về, nhà nào nhà ấy rủng rỉnh túi tiền mang theo. Hơn 10 năm nay, bản U Ma nhờ thế mà dần dần khoác lên mình "bộ áo mới" mang tên triệu phú.

Trưởng bản U Ma là anh Tẩn Kiều Xe. Anh Xe năm nay 28 tuổi, cùng vợ và hai con sống trong căn nhà với đầy đủ tiện nghi. Trẻ, lại giàu vì chịu khó làm ăn nên anh được bà con tín nhiệm bầu làm trưởng bản. Anh Xe cho biết, bản U Ma không còn nhà tạm, hầu hết đã được xây kiên cố. Đa số các hộ trong bản đều có ti vi, đầu đĩa và những vật dụng đắt tiền phục vụ cuộc sống thường ngày. Những cái tên như Tẩn Cua Luồn, Tẩn Kén, Tần Kiểu... đều là những triệu phú của bản U Ma này.

Ghé thăm nhà ông Tẩn Kén, một trong những triệu phú ở bản mới cảm nhận hết được sự giàu có, sung túc của người dân nơi đây. Bên cạnh ngôi nhà 2 tầng bề thế, phía ngoài còn có công trình phụ, bể nước được xây dựng khép kín với vòi hoa sen, tường ốp gạch hoa. Gia đình ông Tẩn Kén còn sắm được xe máy đời mới. Ông bảo: "Nhờ Đảng, Nhà nước mở con đường từ huyện Mường Tè lên tận đây nên người U Ma mới biết đến xe máy. Trước không có đường thì có tiền mua xe máy cũng chả để làm gì". Thật bất ngờ khi cả bản có 5 ngôi nhà 2 tầng thì nhà ông Tẩn Kén đã "chiếm" 2, chưa kể 2 ngôi nhà của 2 con trai ông cũng được xây, đổ mái bằng kiên cố.

Nhà cao tầng ở bản U Ma Tu Khoong.

Tất cả nhờ rừng

Từ thực tế, bà con ở U Ma đã nhận ra rằng: Có rừng mới có thảo quả, nơi nào rừng càng già thì thảo quả càng nhiều và lộc của rừng không phải là vô tận. Thảo quả trong rừng U Ma nhiều nhưng cũng cạn dần. Bởi vậy, không thể trông chờ vào nguồn thảo quả tự nhiên mà phải trồng thảo quả ở những cánh rừng còn lại. Thấy được cái lợi từ việc thu hoạch thảo quả nên khi có chủ trương thì ngay lập tức nhà nhà, người người trong bản đi trồng phát rừng để trồng thảo quả. Nhà nào trồng được tới đâu thì đánh dấu tới đó. Theo trưởng bản Tẩn Kiều Xe, thảo quả trồng khoảng 1.500 khóm/ha. Sau 3-4 năm là thảo quả cho thu hoạch. Thương lái Trung Quốc đến tận nương, bản thu mua với giá 120 đến 150 nghìn đồng/1kg thảo quả khô. Mấy năm trở lại đây, do thời tiết, năng suất thảo quả sụt giảm nên có lúc giá đẩy tới mức 200 nghìn/1kg.

Có lẽ từ cuộc sống, từ những gì rừng đem lại cho người Dao nơi đây khiến họ có nét văn hóa khác với những người Dao ở những nơi khác. Điều đặc biệt nhất là người Dao ở U Ma có khu rừng thiêng như tất cả người Hà Nhì ở Mường Tè. Hàng năm, cứ vào tháng 3 âm lịch, bản U Ma lại tổ chức cúng thần rừng trong khu rừng thiêng của bản. Người U Ma luôn tâm niệm: "Tất cả nhờ rừng. Nhờ có rừng mà người U Ma mới có ngày hôm nay". Có lẽ bởi vậy mà rừng ở U Ma Tu Khoong vẫn xanh ngút ngàn đến tận ngày nay.

Niềm vui của bà con U Ma giờ đây không chỉ là cuộc sống khá giả mà còn vì cửa khẩu U Ma Tu Khoong đang được xây dựng. Đường mở, cửa khẩu thông thương, ô tô của thương lái sẽ vào được đến tận bản để thu mua thảo quả, và việc giao lưu hàng hóa hai nước sẽ thuận lợi hơn trước. Người U Ma sẽ có thêm nhiều cơ hội làm giàu.