Trước những khó khăn trong công tác quản lý xuất, nhập cảnh; bất cập trong việc cấp thị thực, thẻ tạm trú và gia hạn tạm trú, trong quản lý cư trú, quản lý lao động; và cơ chế phối hợp, trao đổi thông tin giữa các cơ quan, lực lượng liên quan... Các đại biểu cho rằng dự thảo Luật không chỉ có ý nghĩa về chính trị - pháp lý, mà còn tác động trực tiếp đến phát triển kinh tế-xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh và trật tự, an toàn xã hội. Do vậy, việc xây dựng dự án Luật cần phải quán triệt đầy đủ nguyên tắc bảo đảm chủ quyền quốc gia và bình đẳng trong quan hệ quốc tế; kết hợp chặt chẽ và hài hòa giữa yêu cầu phát triển kinh tế, mở rộng đối ngoại với bảo đảm an ninh quốc gia và trật tự, an toàn xã hội; khắc phục những hạn chế, bất cập trong thể chế hiện hành.

Đại biểu Đỗ Kim Tuyến (Hà Nội) cho rằng, dự thảo Luật liên quan đến nhiều luật khác như Luật biên giới quốc gia, Luật cư trú, Luật quốc tịch…nên phải xem xét, đánh giá kỹ để không bị chồng chéo, tạo kẽ hở trong quản lý.

Cảnh báo về tình trạng một bộ phận người nước ngoài nhập cảnh vào Việt Nam (hợp pháp hoặc bất hợp pháp) vi phạm pháp luật, hoạt động tội phạm người nước ngoài cũng khá phức tạp, nhất là lĩnh vực tội phạm ma túy. Đặc biệt, trong 2 năm qua những vụ việc liên quan đến người gốc Phi nhập cảnh và sinh sống tại Việt Nam gây ra nhiều bức xúc trong xã hội. Đại biểu Tuyến đề nghị bổ sung thêm qui định cấm hành vi lợi dụng xuất nhập cảnh để xâm hại tới trật tự an toàn xã hội, kinh tế, văn hóa và thuần phong mĩ tục của Việt Nam.

Đồng tình với quan điểm trên, đại biểu Nguyễn Đình Quyền, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Tư pháp chỉ ra một vấn đề cần qui định trong dự luật: “Hiện nay có gần 4 triệu người Việt Nam ở nước ngoài, có những người mang 2 quốc tịch. Khi vào Việt Nam để có điều kiện thuận lợi thì người ta lấy quốc tịch Việt Nam, nhưng nếu vi phạm pháp luật thì lại lấy quốc tịch nước ngoài. Trong trường hợp phải tiến hành bắt giữ thì đại sứ quán sẽ đến can thiệp ngay, rất phức tạp". Theo đại biểu Quyền, cần quy định rất cụ thể về trường hợp người Việt Nam mang 2 quốc tịch. Nếu không quy định chặt chẽ sẽ tạo kẽ hở pháp luật.

Đại biểu Nguyễn Đức Hiền (Nghệ An) chỉ ra một thực trạng đáng lo ngại nhiều người nước ngoài sinh sống, lao động ở Việt Nam một thời gian dài mà chính quyền không biết, không được quản lý hiệu quả. Vấn đề này cần bổ sung điều khoản quy định về trách nhiệm của Bộ Lao động-Thương binh và Xã hội trong dự thảo Luật đối với những lao động người nước ngoài. Trong đó, cần có một điều khoản quy định về hợp tác quốc tế trong trong nhập cảnh, xuất cảnh, cư trú của người nước ngoài.

Cùng quan điểm việc quản lý người nước ngoài ở Việt Nam trong thời gian qua còn lỏng lẻo, đại biểu Đinh Xuân Thảo (Khánh Hòa) phát biểu: "Luật phải quy định để làm sao vừa tạo điều kiện thuận lợi cho người nước ngoài ở Việt Nam, nhưng việc quản lý vẫn đảm bảo chặt chẽ. Chúng ta phải kiểm soát được có bao nhiêu người nước ngoài vào Việt Nam. Vấn đề này ở nước ngoài làm rất tốt, còn ta lại chưa làm được… Lao động vào Việt Nam làm việc rất nhiều nhưng việc quản lý chưa chặt. Điển hình như vụ việc xảy ra ở Cam Ranh (Khánh Hòa), người nước ngoài ngang nhiên vào nuôi trồng thủy sản 3 - 4 năm mà không ai biết”.

Đại biểu Thảo phân tích: “Quy định hiện nay của ta hơi dễ so với nhiều nước. Theo quy định cư trú ở nước ngoài có nhiều mức: tạm trú ngắn hạn 6 tháng, tạm trú dài hạn từ 6 tháng đến 1 năm, cư trú trên 1 năm và dưới 5 năm, cuối cùng mới đến thường trú. Nhưng ở Việt Nam chỉ quy định tạm trú và thường trú, mà không có mức quy định cư trú như các nước”…

Giảm thiểu thủ tục hành chính

Nhiều ý kiến của các đại biểu nhấn mạnh tới các quy định trong dự thảo Luật phải văn minh, phù hợp với thông lệ quốc tế để tạo điều kiện thuận lợi cho người nước ngoài tại Việt Nam. Đại biểu Trần Trọng Nghĩa (TP. Hồ Chí Minh) cho rằng “nếu những thủ tục này phiền nhiễu, bất lợi thì sẽ làm ảnh hưởng đến hiệu quả công tác đối ngoại của chúng ta”.

Các đại biểu kiến nghị Ban soạn thảo cần bổ sung một điều quy định về việc xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia quản lý hoạt động xuất nhập cảnh và cư trú của người nước ngoài sử dụng chung cho các cơ quan chuyên trách. Đồng thời cần có quy định mở và trao thẩm quyền cho các cơ quan đại diện của Việt Nam tại nước ngoài xem xét, cấp thị thực, nhất là các doanh nhân, nhà đầu tư vào thị trường Việt Nam để tìm kiếm thị trường đầu tư.

Trên tinh thần đó, Phó Thủ tướng Phạm Bình Minh, đại biểu Quốc hội đoàn Quảng Ninh, đại biểu Lê Minh Hiền (Khánh Hòa), Phạm Xuân Thường (Thái Bình) cho rằng, không nên quy định quá nhiều những loại ký hiệu thị thực như trong dự thảo Luật, mà chỉ cần quy định một số loại chính như: thị thực ngoại giao, thị thực lao động và các loại thị thực khác giống như quy định trong Luật xuất nhập cảnh của các nước trên thế giới hiện nay.

Đối với thời hạn thị thực, các đại biểu Phạm Bình Minh đề nghị Ban soạn thảo nên tách và quy định riêng về thời hạn cấp thị thực và thời hạn tạm trú của người nước ngoài tại Việt Nam. Đồng thời, cần quy định thời hạn thị thực dài hơn 12 tháng để tạo điều kiện thuận lợi cho các nhà đầu tư, doanh nghiệp khi đầu tư vào Việt Nam.

Xung quanh vấn đề quá cảnh, một số đại biểu đề nghị không nên chỉ quy định miễn thị thực trong trường hợp quá cảnh bằng đường hàng không quốc tế. Theo đại biểu Vũ Chí Thực (Quảng Ninh), thực tế hiện nay, người nước ngoài vào Việt Nam không chỉ thông qua đường hàng không, mà còn bằng cả đường bộ, đường biển.

Phó Thủ tướng Phạm Bình Minh đề nghị cần quy định rõ người, hoặc cơ quan, tổ chức mời (trong bảo lãnh nhập cảnh vào Việt Nam) phải chịu trách nhiệm liên đới nếu như người nước ngoài tại Việt Nam vi phạm pháp luật. Đồng quan điểm trên, đại biểu Nguyễn Đình Quyền nói: "Phải quy định rõ trách nhiệm cụ thể để đến khi vụ việc xảy ra có địa chỉ cụ thể mà quy trách nhiệm chứ không phải mò xem nó thuộc trách nhiệm của ai nữa".

Giảm thủ tục hành chính trong vấn đề khai báo tạm trú; việc xét cấp thị thực, thẻ tạm trú và gia hạn tạm trú... cũng được các đại biểu quan tâm thảo luận.

“Chúng ta đến nước khác, làm thủ tục ở sân bay xong là không phải khai báo gì sau đó. Còn ở Việt Nam, đã nhập cảnh hợp pháp nhưng đến khách sạn vẫn phải khai báo. Mình đã đẩy phần khó cho người nước ngoài, khai báo như thế không phù hợp với tập quán quốc tế” – đại biểu Trần Trọng Nghĩa phát biểu.

Đại biểu Đỗ Kim Tuyến đề nghị xem lại quy định các chủ cơ sở (khách sạn) phải khai báo tạm trú của người nước ngoài về phòng quản lý xuất nhập cảnh, gia đình có người nước ngoài thì lại khai báo với xã, phường... Bởi qui định như vậy là vênh nhau, thực tế nhiều chủ cơ sở ở xa phòng quản lý xuất nhập cảnh thì việc khai báo là bất tiện, nên chăng cả 2 trường hợp đều giao cho chủ cơ sở gửi thông tin đến công an xã, công an phường nơi quản lý. 

Về quyền, nghĩa vụ của người nước ngoài, đại biểu Nguyễn Thị Dung (TP Hồ Chí Minh) nêu ý kiến: Dự thảo Luật có quy định quyền của người nước ngoài được Nhà nước bảo hộ về tính mạng, tài sản, quyền và lợi ích hợp pháp. Qui định như vậy chưa đầy đủ vì nội dung bảo hộ này phải bao gồm cả quyền nhân phẩm, danh dự của người nước ngoài.

Đồng tình với ý kiến trên, đại biểu  Ngô Ngọc Bình (TP. Hồ Chí Minh) kiến nghị cần quy định rõ ràng hơn về trường hợp trục xuất những người nước ngoài vi phạm ở Việt Nam. Các đại biểu Phạm Trường Dân (Đà Nẵng), Phạm Minh Tấn (Đắc Lắc) băn khoăn khi trong dự thảo luật không nêu rõ người có thẩm quyền trục xuất, tạm hoãn xuất cảnh khỏi Việt Nam.

Hiện tại, mọi quy định về nhập cảnh, xuất cảnh, cư trú của người nước ngoài tại Việt Nam được điều chỉnh bởi Pháp lệnh được ban hành từ năm 2000. Những nội dung của dự án Luật Nhập cảnh, xuất cảnh, cư trú của người nước ngoài tại Việt Nam sẽ tiếp tục được đưa ra thảo luận toàn thể tại hội trường vào ngày 28-11.