Nhiều căn nhà ở khu vực ven biển Cà Mau đang bị ảnh hưởng nghiêm trọng bởi tình trạng sạt lở. Ảnh: Lê Khoa

Trong số các tỉnh thuộc vùng châu thổ ĐBSCL, Đồng Tháp là địa phương có cả hai dòng sông (sông Tiền, sông Hậu) chảy qua. Theo kết quả khảo sát, tình trạng sạt lở ở Đồng Tháp hiện đã xảy ra tại 34 xã, phường, thị trấn của 8 huyện, thị, thành phố, với chiều dài trên 38km, với diện tích hàng chục héc-ta. Trong đó, tập trung chủ yếu tại các huyện Hồng Ngự, Lai Vung, Châu Thành, TP Cao Lãnh, Sa Đéc...

Tại các xã Long Thuận, Long Khánh A, Phú Thuận A, Phú Thuận B, Thường Phước 1 (huyện Hồng Ngự); Tân Bình, An Phong, Bình Thành (huyện Thanh Bình); Tân Thuận Đông, Tịnh Thới (TP Cao Lãnh); Mỹ An Hưng B (huyện Lấp Vò); An Hiệp (huyện Châu Thành); Tân Khánh Đông (TP Sa Đéc), sạt lở ăn sâu vào bờ hàng chục mét, có nơi đã lên đến gần 40m. Ngoài ra, các xã Tân Thành, Vĩnh Thới, Tân Hòa, Định Hòa, Phong Hòa (huyện Lai Vung) nằm ven sông Hậu cũng có khả năng bị sạt lở.

Riêng tỉnh Cà Mau, đến nay đã phát hiện toàn tuyến đê biển của tỉnh có 12 điểm sạt lở nghiêm trọng. Trong đó, đê biển Đông có 8 điểm, đê biển Tây 4 điểm. Sạt lở xảy ra từng đoạn, mỗi đoạn vài trăm mét, nhưng đoạn nào cũng rất nguy hiểm vì nước biển đã tràn ngập tới chân đê.

Qua khảo sát mới đây của Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Cà Mau, do tác động của biến đổi khí hậu, nước biển dâng đã gây sạt lở nghiêm trọng hơn 40km bờ biển của tỉnh. 4 đoạn bị sạt lở đặc biệt nghiêm trọng với tổng chiều dài gần 17km thuộc địa phận các xã Khánh Tiến (huyện U Minh), Khánh Bình Tây (huyện Trần Văn Thời), Tân Hải (huyện Phú Tân), Đất Mũi (huyện Ngọc Hiển), Tân Thuận (huyện Đầm Dơi). Trong đó, nhiều vị trí xung yếu có nguy cơ sạt lở cao, ảnh hưởng trực tiếp đến tính mạng, tài sản và đất sản xuất của hàng ngàn hộ dân.

Suốt dải bờ biển phía Đông dài hơn 420km từ mũi Cà Mau ngược qua vùng các cửa sông Mê Kông đến giáp biển Cần Giờ (TP Hồ Chí Minh) có nhiều ưu thế tích tụ trầm tích phù sa, nhưng mấy năm nay bị sạt lở triền miên. Khu vực bị tác động của sóng, động lực dòng chảy ven bờ mạnh thuộc tỉnh Bạc Liêu có ít nhất 30 điểm sạt lở thường xuyên. Nhiều vụ xói lở bất ngờ, tàn phá cả đoạn đê kiên cố, cuốn trôi hàng chục căn nhà của người dân.

Ngay cả khu vực bờ biển dài 234km qua Sóc Trăng, Trà Vinh, Bến Tre đến Tiền Giang, dù gần các cửa sông Hậu, sông Tiền, có ưu thế tích tụ trầm tích cát thô hình thành nhiều cù lao nay cũng bị xói mòn, sạt lở dữ dội. Còn biển Thạnh Phong, huyện Thạnh Phú (Bến Tre), tình trạng xói lở đã cuốn phăng nhiều đoạn đê, nhiều hàng cây chắn sóng ven bờ biển. Riêng xã Thạnh Hải, nửa đoạn đê dài 18km đã bị xâm thực, có đoạn dài suốt hơn 2km.

Đối với tỉnh Tiền Giang, có tới 150 điểm sạt lở lớn ven bờ, 15 tuyến luồng lạch sông Tiền với 40 điểm nguy hiểm, dài hơn 2,6km. Tại đoạn đê xung yếu nhất (dài 5km) có nhiệm vụ giữ ngọt, bảo vệ sản xuất và đời sống cho hàng chục nghìn hộ dân phía Đông của tỉnh Tiền Giang cũng thường xuyên bị uy hiếp sạt lở. Rất nhiều vị trí ở các xã Tân Điền, Tân Phước, Tân Thành (huyện Gò Công Đông), biển đã "nuốt" rừng phòng hộ vào tới chân đê. Bên cạnh đó, ở đầu nguồn các tỉnh An Giang, Đồng Tháp, tình trạng nạn trượt đất, sạt lở bờ sông ngày càng phức tạp, nguy hiểm đáng báo động.

Theo báo cáo của các cơ quan chức năng, từ đầu năm 2015 đến nay, tình hình sạt lở diễn biến rất phức tạp ngay trong mùa khô. Sạt lở xảy ra tại những khu vực cửa sông Cửu Long có nhiều ưu thế tích tụ trầm tích cát như cửa Trần Đề, Cổ Chiên... Luật bồi tụ tại các cù lao ở tỉnh Sóc Trăng, Trà Vinh, Bến Tre, Tiền Giang và nhiều nơi khác đang bị đảo ngược. Nhiều vụ sạt lở lớn liên tục xảy ra ven bờ dòng chính và hệ thống luồng lạch vùng lõi châu thổ thuộc các địa phương Vĩnh Long, Cần Thơ, Hậu Giang và Tiền Giang.

Theo Viện Quy hoạch thủy lợi miền Nam, sạt lở ở ĐBSCL nguyên nhân chính là do quá trình phát triển thượng nguồn của dòng Mê Kông và do biến đổi khí hậu, nước biển dâng làm ảnh hưởng việc phát triển kinh tế-xã hội của vùng. Để khắc phục tình trạng trên, cần phải có những biện pháp tổng hợp căn cơ. Trong đó, cần tập trung quản lý, nghiên cứu tác động của việc phát triển kinh tế- xã hội ven bờ, sinh kế của người dân hài hòa với tự nhiên và khôi phục vùng sạt lở, phát triển rừng ngập mặn.

Cũng theo Viện Quy hoạch thủy lợi miền Nam, để hạn chế sạt lở bờ sông, đê biển ở ĐBSCL cần có các giải pháp đồng bộ và tổng hợp. Trong đó, chú trọng những giải pháp hợp tác quản lý tài nguyên nước bền vững giữa các quốc gia lưu vực sông Mê Kông. Phát triển bền vững ngay tại vùng ĐBSCL, xây dựng cơ chế, quy định liên vùng, liên ngành. Quản lý tổng hợp vùng ven biển và rừng ngập mặn.

Đặc biệt, cần tăng cường hợp tác quốc tế trong việc bảo vệ bờ sông, hạn chế sạt lở bờ sông, đê biển ở ĐBSCL nói riêng và cả nước nói chung. Đồng thời, sử dụng biện pháp bảo vệ bờ biển bằng các công trình cứng và sử dụng rừng ngập mặn nhằm giảm xung lực của sóng.