Chợ phiên Bảo Lạc ngày cuối năm.

Sắc màu ấm no

10 năm trước, lên biên giới Bảo Lạc thực sự là một thử thách lòng người. Chỉ có dòng xe nhà binh U-oát hay Gat 66, mà cũng phải cài cầu mới dám leo lên những con dốc cheo leo gập ghềnh đá hộc, một bên là vách đá dựng đứng, một bên là vực sâu hun hút. Gian khó như vậy nên một tuần chỉ có 2 chuyến xe khách từ thị xã Cao Bằng lên Bảo Lạc và ngược lại.

Các loại nhu yếu phẩm vận chuyển từ thị trấn vào các xã biên giới còn gian truân hơn, phương tiện duy nhất là ngựa thồ và đôi chân. Thế nên, suốt một thời gian dài, Bảo Lạc được ví như "Si-bê-ri" của Cao Bằng, nơi những con người luôn phải gồng mình trên núi đá, chống chọi với thiên nhiên khắc nghiệt.

Trước năm 2001, địa giới hành chính của  huyện Bảo Lạc có tới 23 xã thuộc diện đặc biệt khó khăn, sau khi chia tách (thành lập thêm huyện Bảo Lâm), Bảo Lạc vẫn còn 13/16 xã trong huyện thuộc diện đặc biệt khó khăn. Sau gần 30 năm đổi mới, Bảo Lạc khoác trên mình một diện mạo mới đầy tự tin. Tuy vẫn còn những khó khăn vốn dĩ của vùng cao xa xôi do hệ thống cơ sở hạ tầng chậm phát triển, nguồn đầu tư hạn chế, nhưng Bảo Lạc đã thoát khỏi thế "ốc đảo" giữa núi đá.

Con đường độc đạo, cheo leo năm xưa chỉ đến trung tâm thị trấn nay đã được trải nhựa mở rộng với hệ thống đường xương cá được bê tông hóa đi lại được hai mùa mưa, nắng vào tất cả 16 xã trong huyện. Trung tâm thị trấn Bảo Lạc trở thành đầu mối giao lưu thương mại quan trọng giữa vùng cực Tây Cao Bằng với Hà Giang.

Mới 6 giờ sáng, khu phố trung tâm thị trấn Bảo Lạc đã trở nên chật chội bởi những dãy hàng chất đầy tràn ra tận lòng đường. Hàng hóa là những mớ rau rừng còn đậm hương vị của núi rừng, gà thả vườn, cá sông. Những củ măng, củ ấu, củ gừng, gùi ngô, bí, những chai mật ong vàng óng được đựng trong giỏ đầy hấp dẫn. Ở một góc chợ, những gánh củi còn ướt đẫm sương đêm chờ người mua.

Anh Hoàng Văn Luận, nhà ngay sát cổng chợ cho biết: Đã thành thông lệ, chợ phiên Bảo Lạc giáp Tết náo nhiệt bội phần. Bởi đây là ngày hội của cư dân dọc lưu vực sông Gâm. Từ khi mặt trời chưa nhô lên, những lớp sương mờ còn quấn quýt quanh sườn núi, từng tốp người đã kéo nhau về chợ phiên. Ngoài việc trao đổi mua bán những sản vật giản dị và mộc mạc của rừng, phiên chợ còn là dịp để phụ nữ Mông, Dao, Lô Lô, Sán Chỉ, Tày, Nùng... diện những bộ váy với đủ màu sắc tạo nên một sắc màu văn hóa chợ phiên. Khi mặt trời vừa nhô qua đỉnh núi, những chiếc váy thổ cẩm trở nên rực rỡ, lóng lánh như một rừng hoa xuân tô điểm cho chợ phiên.

Năm nay, ngành thương mại Cao Bằng sớm triển khai chương trình "Người Việt Nam ưu tiên dùng hàng Việt Nam" với chính sách bình ổn giá tại các hội chợ nên sức mua tăng vọt. Kẻ mua, người bán chen nhau tràn xuống cả bờ sông Gâm. Hàng Tết bày đủ loại, từ lá dong, gạo nếp, hoa tươi, trái cây, đến quần áo, tranh màu, bánh mứt kẹo và cả những cành đào rừng chi chít nụ tươi thắm...

Cô gái Tày duyên dáng trong quầy hàng Việt Nam chất lượng cao phần khởi khoe: Công ty phải điều thêm xe chở thêm hàng dệt may lên phục vụ bà con. Thế mới thấy đời sống nhân dân vùng cao đang được cải thiện từng ngày.

Cuối chợ là nơi buôn bán bò. Người dân thị trấn bảo: Nhìn vào số lượng bò được giao dịch tại phiên chợ sẽ biết ngay kinh tế huyện nhà tăng trưởng thế nào. Những chú bò săn chắc, nung núc thịt trở thành hàng hóa đặc sản có giá trị, thu hút hàng chục thương lái từ dưới xuôi lên, từ Hà Giang sang. Tiếng ngã giá vang cả góc chợ. Theo Ban quản lý chợ, phiên chợ Tết năm nào cũng có trên 100 con bò giao dịch thành công.

Điểm sáng trên đường đổi mới

Bí thư Huyện ủy Bảo Lạc Trương Minh So vui mừng nói với tôi: "Sau nhiều năm kiên trì, Bảo Lạc đã thoát khỏi tiếng tăm nơi "thâm sơn cùng cốc". Minh chứng cho sự đổi thay, Bí thư So dẫn ra những con số: 100%  xã có đường ô tô  đến  trung tâm xã; 66% thôn xóm có đường ô tô đến trung tâm xóm; 90,2% số thôn, bản có đường xe máy; 94,1% số xã và trên 51% số hộ được sử dụng điện lưới quốc gia; trên 65% số hộ được sử dụng nước sạch hợp vệ sinh...

Những địa danh hiểm trở, xa xôi như: Cô Ba, Cốc Pàng, Xuân Trường... đã được rút ngắn, không còn là "ốc đảo" vào mùa mưa như trước. Được hưởng lợi nhất là người dân các bản vùng sâu, vùng xa khi giao thương thuận lợi, giá trị nông sản tăng cao nhờ giảm thiểu chi phí vận chuyển.

Đồng bào Lô Lô (Bảo Lạc, Cao Bằng) đón mừng năm mới.

Nhưng cái được lớn nhất đối với hơn 5 vạn đồng bào dân tộc thiểu số trong huyện chính là họ đã mưu sinh, thoát đói nghèo thành công trên vùng núi đá gian khó. Ông Lý Hải Hầu, nguyên Chủ tịch UBND huyện Bảo Lạc nhớ lại: Những năm đầu đổi mới, trên 90% hộ dân trong huyện thuộc diện đói nghèo. Phiên chợ áp Tết, bà con xuống chợ không phải để mua sắm, vui chơi mà chờ những chuyến xe cứu trợ gạo từ thị xã lên.

Nhiều giải pháp phát triển kinh tế, nhiều mô hình chuyển đổi sản xuất, xóa đói giảm nghèo đã được Đảng bộ và nhân dân Bảo Lạc triển khai áp dụng thực hiện. Nhưng địa hình hiểm trở, chia cắt, diện tích đất canh tác eo hẹp, khí hậu khắc nghiệt, cùng với tư duy sản xuất manh mún, phương thức sản xuất lạc hậu và sự trì trệ, chậm đổi mới trong một bộ phận nhân dân đã khiến các chủ trương, chính sách bị hụt hơi, không mang lại hiệu quả. Đến năm 2009, tỷ lệ hộ nghèo tại Bảo Lạc theo tiêu chí cũ chiếm tới 44,96%, các xã đặc biệt khó khăn số hộ nghèo lên tới 75%.

Hàng loạt Chương trình mục tiêu quốc gia như 134, 135, 120... chỉ đảm bảo kiềm chế số hộ nghèo gia tăng, mà chưa đủ sức đưa kinh tế - xã hội Bảo Lạc thoát khỏi tình trạng chậm phát triển, tụt hậu so với các khu vực khác trong tỉnh Cao Bằng. Chỉ đến khi Nghị quyết 30a của Chính phủ ra đời, tiếp theo đó là Chương trình xây dựng nông thôn mới được triển khai quyết liệt trong toàn huyện, Bảo Lạc mới từng bước được đổi thay.

Theo Chủ tịch UBND huyện Bảo Lạc Công Văn Hưu, các chính sách thiết thực, kịp thời chính là đòn bẩy giúp nhân dân thi đua sản xuất, vượt lên khó khăn để thoát nghèo. Tốc độ tăng trưởng bình quân GDP của huyện Bảo Lạc trong 5 năm qua đạt xấp xỉ 14%. Đến cuối năm 2014, tỷ lệ hộ nghèo toàn huyện còn 42,97%, 100% hộ nghèo được hỗ trợ xóa nhà tạm, thu ngân sách đạt gần 15 tỷ đồng.

Đây cũng là tiền đề để Bảo Lạc phấn đấu đạt mục tiêu tăng trưởng GDP 15% trong năm 2015, thu nhập bình quân đầu người đạt 15 triệu đồng/người/năm, giảm tỷ lệ hộ nghèo còn 35%...