Tổng thống Pu-tin nhận lại chiếc cặp hạt nhân từ tay người tiền nhiệm tại Điện Crem-lin năm 2012. Ảnh: Getty

Va-li hạt nhân của Nga có tên gọi là "Cheget", là một phần trong hệ thống tự động hóa điều khiển các lực lượng hạt nhân chiến lược "Kazbek", được chính thức đưa vào vận hành từ năm 1983. Dân chúng chưa bao giờ biết những gì được cất giữ trong chiếc va-li bí mật nặng tới 11kg này. Chiếc va-li làm bằng da được đặt trong tủ kính, bên trong nó có một nút bấm để phóng tên lửa hạt nhân. Chiếc va-li được trưng bày lần này không có kết nối điện tử.

Báo chí Nga cho biết, những va-li hạt nhân được phát triển từ thập niên 80 dưới sự chỉ đạo của giám đốc Cơ quan tình báo Liên Xô (KGB) Y-u-ri An-đrô-pốp và chính thức đưa vào vận hành từ năm 1983. Tên gọi chung cho các va-li hạt nhân là Cheget, được đặt theo tên dãy núi Cheget ở vùng Ca-bác-đi-nô Ban-ca-ri-a thuộc Nga. Va-li hạt nhân là một phần trong hệ thống tự động hóa mệnh lệnh tối cao và kiểm soát Lực lượng Hạt nhân Chiến lược (SNF). Hiện nay, Nga có tới 3 chiếc va-li hạt nhân, do Tổng thống, Bộ trưởng Quốc phòng và Tổng tham mưu trưởng quân đội quản lí.

Về mặt thủ tục, đích thân Phó tổng tham mưu trưởng quân đội Nga là người lựa chọn các sĩ quan xách va-li hạt nhân tháp tùng tổng thống. Mỗi phiên trực thường có hai người túc trực, luôn đi bên cạnh Tổng thống, hoặc ở gian phòng cạnh đó, chỉ cách một bức tường. Trong những lúc này, nếu một người được phép ngủ thiếp đi, người kia phải thường xuyên kiểm tra khả năng hoạt động của va-li, cũng như thử nghiệm tất cả các kênh liên lạc đặc biệt.

Để liên lạc không bao giờ bị ngắt trong hệ thống, người Nga trước đó cũng từng đưa vào sử dụng một hệ thống liên lạc và phối hợp song song có tên "Chu vi". Vai trò của hệ thống này là nhằm đảm bảo có thể phóng kịp thời tên lửa từ các bệ phóng trên mặt đất hay tàu ngầm, ngay cả trong trường hợp đối phương đã kịp tiêu diệt hết tất cả các mắt xích liên lạc, điều hành và chỉ huy khác.

Cheget xuất hiện lần đầu tiên khi cựu lãnh đạo Liên Xô Mi-kha-in Goóc-ba-chốp lên nắm quyền tháng 3-1985 sau đó được trao lại cho ông Bô-rít En-xin năm 1991. Trong sự kiện tên lửa Na Uy ngày 25-1-1995, Tổng thống Bô-rít En-xin suýt kích hoạt va-li hạt nhân sau khi hệ thống ra-đa cảnh báo tên lửa Nga báo thông tin về một tên lửa đạn đạo liên lục địa (ICBM) không rõ chủng loại và khả năng mang đầu đạn hạt nhân, được phóng đi từ khu vực phụ cận Xpít-béc-gen của Na Uy, hướng thẳng về phía Nga. May mắn cho thế giới là trong vòng 5 phút nghẹt thở đó, các hệ thống ra-đa cảnh báo tên lửa Nga đã kịp xác định đó chỉ là một tên lửa đẩy, chứ không phải là ICBM. 

Đối với ông En-xin, chiếc va li hạt nhân này luôn được nhìn nhận như một biểu tượng về quyền lực của một cường quốc. Ngay cả khi phải vào phòng phẫu thuật tim, ông En-xin vẫn không chịu trao lại chiếc va-li cho bất cứ ai.

Theo các quy định, chiếc va-li được Tổng thống mãn nhiệm chuyển giao cho người kế nhiệm vào đúng ngày tuyên thệ nhậm chức (tương tự như tại Mỹ). Tuy nhiên, thủ tục đầy đủ này chỉ được thực hiện lần đầu tiên khi ông Pu-tin bàn giao quyền lực cho tân Tổng thống Mét-vê-đép.

Còn ông En-xin trao chiếc va-li hạt nhân cho ông Pu-tin vào đúng ngày tuyên bố từ chức của mình. Trước đó, Tổng thống Goóc-ba-chốp còn nhất quyết không chịu đích thân trao lại va-li cho ông En-xin. Khi đó, một chỉ huy của Bộ tổng tham mưu là tướng Bôn-đi-rép xách chiếc va-li cùng với các sĩ quan liên lạc đặc biệt xuất hiện tại phòng khách của Tổng thống Nga, qua đường điện thoại thông báo: "Chúng tôi đã tới chỗ của ngài".