Tàu chiến lớp Mistral đã thuộc về Ai Cập. Ảnh: AP

Sau khi hủy hợp đồng với Nga và chịu mức bồi thường lên đến 1,2 tỷ USD, Pháp đã quyết định bán 2 tàu chiến Mistral cho Ai Cập. Cai-rô đã vượt qua nhiều đối thủ cạnh tranh như Bra-xin, Nam Phi, Ca-na-đa, Ấn Độ, A-rập Xê-út, Các Tiểu vương quốc Ả-rập thống nhất (UAE), Ma-lai-xi-a, Xin-ga-po… để giành phần thắng. Thương vụ đã diễn ra hết sức nhanh chóng, chỉ 6 tuần sau khi Pháp hoàn tất thỏa thuận thanh lý hợp đồng với Nga.

Số tiền mà Ai Cập phải trả để nhận 2 tàu sân bay Mistral không được công bố, nhưng một quan chức giấu tên của Ai Cập tiết lộ Cai-rô đã trả 950 triệu ơ-rô (khoảng 1 tỷ USD), tương đương với số tiền Pháp phải chịu bồi thường do hủy hợp đồng với Nga. Dự kiến, 2 tàu Mistral sẽ tới Ai Cập vào tháng 3-2016.

Ý định thực sự của Cai-rô là gì?

Nhu cầu mua tàu sân bay Mistral là có thật trong bối cảnh Ai Cập đang can dự vào một loạt cuộc xung đột ở khu vực. Ai Cập có rất nhiều lựa chọn khi mua tàu của Pháp, bởi 2 chiến hạm khổng lồ này (dài khoảng 200 mét và rộng 32 mét) là tàu chở trực thăng nhưng rất đa năng, đặc biệt là khả năng triển khai lực lượng chiến đấu, hoạt động như một tàu bệnh viện và trung tâm chỉ huy. Giới chuyên gia đánh giá tàu sân bay Mistral là căn cứ không quân nổi mà Ai Cập đang rất cần.

Ai Cập được xem là có lợi thế hơn nhiều quốc gia khác vì sở hữu máy bay trực thăng do Nga sản xuất, khớp với thiết kế ban đầu Nga yêu cầu Pháp sản xuất. Ai Cập cũng đã quyết định mua thêm 50 máy bay trực thăng tấn công Ka-52 của Nga ngay sau khi đàm phán thành công thương vụ Mistral với Pháp. Theo TASS, số máy bay này nằm trong hợp đồng đàm phán bí mật giữa Nga và Ai Cập được ký kết từ cuối tháng 8. Tuy nhiên, phiên bản Ka-52 Cai-rô đặt mua không được tiết lộ, nên không thể chắc chắn Ai Cập mua Ka-52 nhằm phục vụ cho tàu sân bay Mistral.

Trong khi đó, lại có ý kiến cho rằng, sau khi nhận tàu Mistral từ tay Pháp, Ai Cập sẽ tiếp tục bán lại cho Nga với giá cao để nhận phần chênh lệch. Các thương vụ này có thể đã được tính toán từ trước bởi trong điều kiện hủy hợp đồng giữa Mát-xcơ-va và Pa-ri, nước thứ ba muốn mua tàu phải được sự chấp thuận của Nga. Ai Cập được đánh giá là quốc gia khá thân thiện với Nga, vì vậy việc Mát-xcơ-va chấp thuận để Cai-rô mua lại hai tàu này là hợp lý.

Trên thực tế, tình trạng tài chính của Ai Cập không mấy sáng sủa, thâm hụt ngân sách năm 2014 lên tới xấp xỉ 18%. Để mua 2 tàu sân bay Mistral, Ai Cập đã phải nhờ các quốc gia Vùng Vịnh giàu có hỗ trợ về tài chính. Nhưng việc mua tàu mới chỉ là bước đầu, Cai-rô sẽ còn phải tốn thêm tiền để đưa hai chiếc tàu vào hoạt động, mua thêm trực thăng và máy bay được thiết kế phù hợp cho việc vận hành trên tàu Mistral…

Ai là kẻ hưởng lợi?

Ai Cập gần đây đã trở thành một khách hàng quan trọng của công nghiệp quốc phòng Pháp. Mùa hè vừa qua, Quân đội Ai Cập đã nhận được 3 máy bay chiến đấu Rafale đầu tiên từ Pháp. Việc giao hàng diễn ra 5 tháng sau khi Cai-rô ký một hợp đồng trị giá 5,6 tỷ USD để mua 24 chiếc Rafale và một tàu khu trục đa năng FREMM nhỏ cùng nhiều tên lửa tầm trung và tầm ngắn. Hai bên cũng đã ký một hợp đồng ước tính khoảng 1,1 tỷ USD để cung cấp 4 tàu hộ tống lớp Gowind cho Ai Cập.

Những năm gần đây, Pháp đã trở thành đối tác ngày càng được ưu ái trong các thỏa thuận mua bán vũ khí của Ai Cập. Theo kế hoạch ban đầu, lẽ ra, hai tàu sân bay Mistral sẽ được bàn giao cho Nga - quốc gia đang trở thành đồng minh hàng đầu của Ai Cập trong bối cảnh quan hệ với Mỹ trở nên lạnh nhạt kể từ khi Chính phủ của Tổng thống dân cử Mô-ham-mét Mơ-xi bị lật đổ hồi năm 2013.

Suốt hơn một thập kỷ qua, Ai Cập không đầu tư lớn cho hải quân. Tuy nhiên, tình hình an ninh khu vực hiện nay đang ngày càng xấu đi, Ai Cập phải đối mặt với những thách thức an ninh lớn. Xét về mặt địa lý, các mối đe dọa này chủ yếu đến từ khu vực quanh bán đảo Xi-nai và từ biên giới phía Tây với Li-bi, do vậy đòi hỏi Cai-rô phải triển khai lực lượng nhanh, mạnh và giám sát tốt. Bên cạnh đó, Ai Cập đang tham gia chiến dịch chống khủng bố quyết liệt nhằm vào các phần tử cực đoan thuộc tổ chức Nhà nước Hồi giáo (IS) tự xưng. Thương vụ này là một dấu hiệu cho thấy Ai Cập muốn tham gia tích cực hơn các chiến dịch quân sự trong khu vực.

Nói chung, một thương vụ gập ghềnh như Mistral sẽ mang lại lợi ích cho Ai Cập (tăng cường sức mạnh hải quân, đồng thời sử dụng chúng để phục vụ chính sách đối ngoại), Pháp (giải quyết được bài toán hóc búa là bán được tàu sân bay Mistral mà không phải chịu lỗ) và thậm chí là cả Nga.