Hàng hóa xuất, nhập tại khu vực cửa khẩu Móng Cái. Ảnh: Vân Anh

Sau 30 năm đổi mới, có thể nói, chủ trương, chính sách nhất quán của Đảng và Nhà nước ta về hội nhập quốc tế đã đạt được những kết quả vững chắc. Nước ta đã thiết lập quan hệ ngoại giao với hầu hết các nước trên thế giới, có quan hệ kinh tế - thương mại với hơn 169 quốc gia và 70 vùng lãnh thổ, là thành viên của hầu hết các tổ chức khu vực và quốc tế quan trọng với vị thế và vai trò ngày càng được khẳng định. Quan hệ, hợp tác giữa Việt Nam với các nước trên thế giới ngày càng đi vào chiều sâu, không chỉ về kinh tế, mà còn về chính trị, quân sự quốc phòng, an ninh, văn hóa, xã hội và nhiều lĩnh vực khác.

Đến nay, Việt Nam đã có quan hệ quốc phòng với hơn 60 nước, thiết lập cơ quan tùy viên quốc phòng của Việt Nam tại 34 quốc gia và có 45 nước đặt cơ quan tùy viên quốc phòng tại nước ta. Thành quả này không chỉ góp phần củng cố tình đoàn kết, hữu nghị, tăng cường hiểu biết và tin cậy lẫn nhau, mà còn thúc đẩy nhiều lĩnh vực hợp tác, ngăn ngừa xung đột vũ trang, giải quyết các vấn đề an ninh đang nổi lên, tạo điều kiện phát triển kinh tế - xã hội.

Việt Nam đã tích cực tham gia vào tất cả các cơ chế hợp tác về quốc phòng, an ninh chủ yếu của khu vực, như: Hội nghị Bộ trưởng Quốc phòng các nước ASEAN, Diễn đàn khu vực ASEAN và các diễn đàn đối thoại quốc phòng, an ninh quan trọng khác. Chúng ta đã tranh thủ được một phần nguồn lực từ bên ngoài để xây dựng quân đội, tăng cường tiềm lực quốc phòng, góp phần bảo vệ vững chắc chủ quyền, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ của Tổ quốc, đồng thời nâng cao vị thế của Việt Nam cũng như quân đội ta trên trường quốc tế. 

Trong thành tựu chung đó, có sự đóng góp không nhỏ của lực lượng BĐBP đối với các hoạt động hội nhập quốc tế. Trên toàn tuyến biên giới, biển đảo đã có nhiều đổi mới. Các cửa khẩu đất liền, cửa khẩu cảng biển hiện đại là cửa ngõ hết sức quan trọng trong việc kết nối Việt Nam với bạn bè năm châu, thúc đẩy hoạt động hội nhập quốc tế của nước ta. Nhiều khu kinh tế trọng điểm của đất nước được xây dựng và phát triển mạnh. Nhiều cửa khẩu biên giới, lối mở đường bộ, cửa khẩu cảng biển được nâng cấp. Thủ tục hành chính về xuất nhập cảnh được cải cách triệt để. Tình đoàn kết, hữu nghị giữa nước ta với các nước láng giềng ngày càng gắn bó bằng các quan hệ cụ thể hằng ngày. Sản xuất buôn bán hàng hóa, giao lưu học hỏi giữa quân và dân hai bên biên giới ngày càng sâu rộng. Bộ mặt nông thôn trên các vùng biên cương Tổ quốc đổi thay từng ngày.

Dưới sự lãnh đạo, chỉ đạo trực tiếp của Quân ủy Trung ương và Bộ Quốc phòng, một loạt các hoạt động đối ngoại đã được BĐBP triển khai như hoạt động Ủy ban hợp tác quản lý cửa khẩu trên tuyến biên giới Việt Nam - Trung Quốc. Hoạt động của Ủy ban này có ý nghĩa quan trọng trong quan hệ hợp tác phát triển hệ thống cửa khẩu giữa Việt Nam - Trung Quốc, tăng cường tình đoàn kết, hữu nghị truyền thống giữa hai Đảng, hai Nhà nước và Quân đội.

Đồng thời, mở ra một cục diện mới trong quan hệ hợp tác quản lý cửa khẩu giữa hai nước. Lực lượng BĐBP đã rất sáng tạo, chủ động phát huy vai trò nòng cốt, chuyên trách của mình để chủ trì phối hợp với các bộ, ngành, địa phương tham mưu cho Chính phủ, Bộ Quốc phòng về phát triển hệ thống cửa khẩu và nâng cao hiệu quả quản lý cửa khẩu trong giai đoạn hội nhập.

Trên tuyến biên giới Việt - Lào, năm 2014, được sự ủy quyền của Bộ Quốc phòng Việt Nam và Bộ An ninh Lào, Trung tướng Võ Trọng Việt, Ủy viên Trung ướng Đảng, Tư lệnh BĐBP Việt Nam và Thiếu tướng Bun-thiềng Chăn-thạ-mung-khun, Tổng cục trưởng Tổng cục 502, Bộ An ninh Lào đã ký kết Thỏa thuận phối hợp kiểm tra, kiểm soát xuất nhập cảnh theo mô hình "Một cửa, một lần dừng" tại cặp cửa khẩu quốc tế Lao Bảo và Đen-sa-vẳn.

Đến nay, mô hình này đã đi vào hoạt động ổn định theo đúng cam kết của hai bên, nhờ đó, phương tiện, hàng hóa chỉ phải dừng một lần để làm thủ tục, rút ngắn một nửa thời gian nên việc lưu thông qua lại cửa khẩu được thuận lợi hơn.  Hiệu quả của mô hình này được đánh giá là bước đột phá về cải cách thủ tục hành chính, góp phần thúc đẩy giao lưu kinh tế và hội nhập toàn diện trong khu vực các quốc gia tiểu vùng sông Mê Công.

Với 17 cửa khẩu và 8 khu kinh tế cửa khẩu, có thể nói, tình hình xuất nhập cảnh, xuất nhập khẩu hàng hóa qua lại các cặp cửa khẩu quốc tế Việt Nam - Cam-pu-chia khá sôi động. Các khu kinh tế cửa khẩu hoạt động rất hiệu quả, đã góp phần mở rộng giao lưu kinh tế giữa hai nước, đẩy nhanh tốc độ tăng trưởng kinh tế và chuyển đổi cơ cấu kinh tế, cải thiện đời sống xã hội.

Đặc biệt, cuối năm 2014, Trung tướng Võ Trọng Việt, Tư lệnh BĐBP Việt Nam và Thống tướng Sốc Pôn, Tổng cục trưởng Tổng cục Di trú Cam-pu-chia đã ký Biên bản ghi nhớ kết quả làm việc và thống nhất phương hướng hợp tác những năm tiếp theo giữa hai lực lượng. Đây cũng là cơ sở để lực lượng bảo vệ biên giới hai nước đẩy mạnh hơn nữa sự hợp tác trong công tác quản lý, xây dựng và bảo vệ an ninh cửa khẩu, giữ gìn và phát triển mối quan hệ hữu nghị truyền thống Việt Nam - Cam-pu-chia.

Hoạt động tuần tra chung, trao đổi thông tin, nghiệp vụ giữa lực lượng BĐBP cùng các ngành chức năng như Công an, Hải quan, Cảng vụ... đã trở nên thường xuyên, liên tục trong những năm gần đây. Sự đồng thuận, thống nhất cao trong phối hợp thực hiện nhiệm vụ giữa các lực lượng tham gia quản lý xuất nhập cảnh, xuất nhập khẩu, tàu thuyền ra vào cảng biển, cửa sông, cửa lạch đã tạo nên nhiều chuyển biến mạnh mẽ, tạo hiệu quả rõ rệt trong hoạt động nghiệp vụ nói riêng và công tác hội nhập quốc tế, đối ngoại Quốc phòng nói chung.

Đặc biệt, thực hiện Đề án 30 của Chính phủ về "Đơn giản hóa thủ tục hành chính trên các lĩnh vực quản lý Nhà nước", tại các cửa khẩu đất liền, cửa khẩu cảng biển, lực lượng BĐBP đã phối hợp với các ngành chức năng tham mưu cho Chính phủ đề ra hàng chục văn bản quy phạm pháp luật về quản lý xuất nhập cảnh, tạo nên một hệ thống văn bản hoàn thiện, là cơ sở pháp lý quan trọng để thực hiện nhiệm vụ quản lý, kiểm soát xuất nhập cảnh ở các cửa khẩu theo quy định.

Hệ thống cửa khẩu trên các tuyến được đầu tư, nâng cấp trang thiết bị kiểm tra, kiểm soát tiên tiến, hiện đại, rút ngắn thời gian, quy trình làm thủ tục xuất, nhập cảnh cho khách du lịch cũng như các hoạt động đầu tư sản xuất, kinh doanh. Nhờ đó, hoạt động biên mậu, giao thương, xuất nhập khẩu hàng hóa qua biên giới đã mở ra không gian phát triển mới cho nền kinh tế Việt Nam, tạo đà tăng trưởng bền vững cho các doanh nghiệp.

Bên cạnh đó, lực lượng BĐBP đã đưa vào vận hành "thực hiện thí điểm thủ tục Biên phòng điện tử cảng biển", lắp đặt hệ thống quản lý, giám sát tàu thuyền… tạo thuận lợi cho tàu thuyền nước ngoài đến Việt Nam cũng như giúp ngư dân yên tâm đánh bắt thủy hải sản, tham gia bảo vệ chủ quyền, an ninh biển đảo của Tổ quốc.  
 
Dẫu vẫn còn khoảng cách về mặt địa lý, song  biên giới, hải đảo hôm nay đã và đang đổi thay từng ngày theo đà phát triển chung của cả nước. Trong nỗ lực chung của toàn Đảng, toàn dân, quân đội nói chung và BĐBP nói riêng đã có sự đổi mới mạnh mẽ tư duy về xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong bối cảnh toàn cầu hóa, đẩy mạnh thực hiện khẩu hiệu "Cửa khẩu văn minh, lịch sự, thông thoáng, nghĩa tình". Đồng thời, giữ vững đường lối đối ngoại độc lập tự chủ, vì lợi ích quốc gia, dân tộc, vì hòa bình, hợp tác và phát triển trong khu vực và trên thế giới.