S&ED là cơ chế đối thoại cấp cao được thiết lập vào năm 2009 để duy trì quan hệ hợp tác và giải quyết thách thức giữa Mỹ và Trung Quốc trong hàng loạt lĩnh vực bao gồm: Chính trị, chiến lược, an ninh, kinh tế song phương, trong khu vực và trên toàn cầu. Một trong những vấn đề "nóng" được đề cập đến tại Đối thoại là vấn đề Biển Đông. Phát biểu trong phiên khai mạc đối thoại S&ED, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình nhấn mạnh, hai nước cần tin tưởng lẫn nhau, tăng cường nỗ lực kiềm chế xung đột và tránh "những phán đoán sai lầm về chiến lược" khi giải quyết căng thẳng trên Biển Đông.

Về phía Mỹ, Ngoại trưởng Giôn Ke-ri cũng đồng ý về một giai đoạn hợp tác thay vì cạnh tranh tại khu vực châu Á-Thái Bình Dương. Tuy nhiên, ông Giôn Ke-ri cho rằng, Trung Quốc nên tham gia tìm kiếm một giải pháp ngoại giao để tránh gia tăng căng thẳng ở Biển Đông. Hãng thông tấn Kyodo dẫn lời ông Giôn Ke-ri nêu rõ, không thể giải quyết vấn đề Biển Đông bằng hành động đơn phương mà phải thông qua luật pháp quốc tế, ngoại giao và thương lượng. Ông Giôn Ke-ri cũng bày tỏ hy vọng Trung Quốc sẽ giải quyết vấn đề này một cách hòa bình. Về vấn đề tranh chấp chủ quyền ở Biển Đông, Ủy viên Quốc vụ Trung Quốc Dương Khiết Trì phát biểu tại Đối thoại nhắc lại quan điểm của Bắc Kinh muốn giải quyết giữa các nước có liên quan.

 Những phát biểu trên được đưa ra trong bối cảnh báo "Bưu điện Hoa Nam Buổi sáng" (Hồng Công, Trung Quốc) tuần trước đưa tin Bắc Kinh có thể thiết lập một Vùng nhận diện phòng không (ADIZ) ở Biển Đông và trước khi tới Bắc Kinh dự Đối thoại, Ngoại trưởng Mỹ Giôn Ke-ri đã tuyên bố rằng, nếu Trung Quốc thiết lập ADIZ ở Biển Đông, Oa-sinh-tơn coi đó "hành động gây hấn và gây bất ổn". Tại Hội nghị thượng đỉnh an ninh châu Á hay còn gọi Đối thoại Shangri-La ở Xin-ga-po, Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ A-stơn Các-tơ đã chỉ trích mạnh mẽ Bắc Kinh gây hấn trên Biển Đông.

Ngoài vấn đề Biển Đông, giới chức Mỹ tại Đối thoại S&ED còn lên tiếng thúc giục Trung Quốc gia tăng áp lực lên Triều Tiên, sau khi Bình Nhưỡng tiến hành vụ thử hạt nhân lần thứ tư ngày 6-1 và liên tiếp thử tên lửa đạn đạo sau đó. Về vấn đề này, Chủ tịch Tập Cận Bình cho rằng, hai bên đã có thể duy trì sự tin tưởng lẫn nhau và hợp tác trong việc giải quyết các tham vọng hạt nhân của Triều Tiên.

Trong lĩnh vực kinh tế, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Gia-cốp Liu kêu gọi Trung Quốc đẩy nhanh việc thực hiện các kế hoạch giảm tình trạng sản xuất dư thừa, đặc biệt là thép và nhôm, gây ảnh hưởng xấu tới các thị trường toàn cầu. Đầu năm nay, Bắc Kinh đã thông báo kế hoạch cắt giảm quy mô các công ty Nhà nước sản xuất thép và khai thác than đá. Tuy nhiên, các kế hoạch tương tự trong lĩnh vực khác như nhôm, thủy tinh và năng lượng mặt trời vẫn chưa được công bố.

Đáp lại, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình cam kết sẽ có hành động giảm sản lượng dư thừa nhưng không công bố sáng kiến nào mới. Chủ tịch Tập Cận Bình cũng cảnh báo căng thẳng ngoại giao có thể ảnh hưởng tới các quan hệ thương mại giữa hai bên.

Liên quan đến tình trạng biến đổi khí hậu, Trung Quốc hoan nghênh việc hợp tác chống biến đổi khí hậu với Mỹ, coi đây là điểm sáng nhằm thiết lập "mối quan hệ cường quốc kiểu mới". Hai nước cần mở rộng hợp tác trong việc giảm lượng khí phát thải, bảo tồn năng lượng, năng lượng sạch, xây dựng hệ thống đường điện thông minh, các cảng biển xanh và các thành phố ít các-bon. Trong khi đó, Oa-sinh-tơn cho rằng, hai nước cần nỗ lực nhằm đưa Thỏa thuận chống biến đổi khí hậu Pa-ri sớm được thực thi, hy vọng hai nước sẽ loại bỏ mạnh mẽ hơn việc sử dụng năng lượng gây ô nhiễm môi trường.

Giới quan sát nhận định, "một số vấn đề" chưa được giải quyết trong Đối thoại lần này, song hai bên đã có thái độ "thực tế và mang tính xây dựng".

Thu Uyên