Bốn ngày, ba quyết định

Theo dự kiến, ngày 11-5, Thượng viện Bra-xin sẽ họp phiên toàn thể để bỏ phiếu xem xét bãi nhiệm chức vụ của bà Đ. Rút-xép. Chỉ cần 41 trong 81 thượng nghị sĩ thông qua thủ tục phế truất, Tổng thống Đin-ma Rút-xép sẽ bị buộc rời nhiệm sở trong vòng 180 ngày, nhường chỗ cho Phó tổng thống Mi-chên Tê-mơ, chấm dứt 13 năm cầm quyền ở Bra-xin của đảng Lao động (PT) với những thành quả xã hội mà cộng đồng quốc tế đã nhiều lần thừa nhận. Nếu bà Đin-ma Rút-xép bị phế truất, ông M. Tê-mơ sẽ làm Tổng thống tới ngày 31-12-2018.

Theo hồ sơ tòa án, chính quyền của Tổng thống Đin-ma Rút-xép bị cáo buộc có liên quan tới vụ bê bối của Tập đoàn Dầu khí quốc gia Petrobras. Đây được coi là vụ bê bối tham nhũng có quy mô lớn nhất trong lịch sử Bra-xin. Nó không những làm "vấy bẩn" hình ảnh đảng PT cầm quyền và tập đoàn Petrobras, mà còn ảnh hưởng đến uy tín của đương kim Tổng thống, bởi vào thời điểm vụ việc xảy ra, bà Đin-ma Rút-xép là Chủ tịch Hội đồng quản trị của Petrobras.

Bên cạnh đó, bà Đin-ma Rút-xép còn bị cáo buộc liên quan đến việc chỉnh sửa con số quyết toán năm 2014, với mục đích làm giảm thâm hụt ngân sách cũng như vay tín dụng mà không được Quốc hội thông qua.

Ngày 17-4, Hạ viện Bra-xin đã bỏ phiếu thông qua việc tiến hành luận tội Tổng thống Đin-ma Rút-xép, mặc dù người đứng đầu Nhà nước không bị điều tra hay có bất cứ cáo buộc nào liên quan tới tham nhũng. Đến ngày 6-5, một ủy ban đặc biệt tại Thượng viện Bra-xin cũng nhất trí thông qua việc tiến hành phiên luận tội Tổng thống Đin-ma Rút-xép, chính thức mở đường cho cuộc bỏ phiếu tại Thượng viện về việc xem xét khả năng phế truất nhà lãnh đạo này vào ngày 11-5. Số phận chính trị của Tổng thống Đin-ma Rút-xép tưởng như đã "an bài".

Thế nhưng, mọi việc vẫn không dừng lại ở đó. Chỉ trong 4 ngày, từ ngày 6 đến 10-5, một loạt quyết định được đưa ra khiến chính trường Bra-xin liên tục chao đảo. Ngày 9-5, quyền Chủ tịch Hạ viện Oan-đi Ma-ra-nhao ra quyết định đình chỉ việc xem xét luận tội Tổng thống. Nhưng một ngày sau đó, ông lại hủy bỏ quyết định trên. Điều này đồng nghĩa với việc Thượng viện Bra-xin sẽ tiếp tục tiến hành việc xem xét Tổng thống Đin-ma Rút-xép theo đúng kế hoạch.

Trong bối cảnh số phận chính trị của nữ Tổng thống Đin-ma Rút-xép "nghìn cân treo sợi tóc", trong một động thái khá mạnh và chỉ đúng một ngày trước khi diễn ra phiên luận tội Tổng thống, Tổng Chưởng lý Ê-đu-ác-đô Các-đô-dô đã ban hành lệnh hoãn cuộc bỏ phiếu ngày 11-5.

Theo luật pháp Bra-xin, văn kiện này sẽ được một trong số 11 thẩm phán Tòa án Tối cao được chỉ định ngẫu nhiên xem xét nhằm tránh thiên vị. Trong lệnh mới ban hành, Tổng Chưởng lý Các-đô-dô cáo buộc tiến trình luận tội Tổng thống Đin-ma Rút-xép có nhiều thiếu sót. Theo ông Các-đô-dô, cuộc bỏ phiếu luận tội bà Đin-ma Rút-xép ở Hạ viện là kết quả của việc lạm dụng quyền lực, do đó toàn bộ tiến trình luận tội phải bị đình chỉ.

Trang tồi tệ trong lịch sử Bra-xin

Động thái này của Tổng Chưởng lý Ê-đu-ác-đô Các-đô-dô là hy vọng cuối cùng của người đứng đầu Nhà nước Bra-xin trong việc ngăn cản tiến trình luận tội bà. Trước đó, Tổng thống Đin-ma Rút-xép đã bác bỏ mọi cáo buộc về việc "làm đẹp" các con số thống kê về tình trạng ngân sách năm 2014. Bà cho rằng, mình là "một bằng chứng sống cho thấy một cuộc đảo chính đang được dàn xếp, để chống lại những kết quả tiến bộ đã đạt được trong 13 năm qua". Nữ chính khách này đồng thời tuyên bố sẽ không khuất phục và "chiến đấu cho đến ngày cuối cùng", bất chấp khả năng Thượng viện thông qua việc tiếp tục xét xử bà.

Ngày 10-5, phát biểu trước hàng nghìn người ủng hộ, Tổng thống Đin-ma Rút-xép khẳng định, việc xét xử bà tại Quốc hội hiện nay là vi hiến và cho rằng, nếu muốn "kết tội" Chính phủ, điều tốt nhất đó là các cử tri tham gia Tổng tuyển cử. Bà Đin-ma Rút-xép cũng tố cáo Phó Tổng thống Mi-chen Tê-mơ và cựu Chủ tịch Hạ viện Ê-đu-ác-đô Cu-nha là những kẻ phản bội và cầm đầu âm mưu "đảo chính hiện đại", ảnh hưởng nghiêm trọng tới Hiến pháp. Bà Đin-ma Rút-xép cho rằng, những gì đang diễn ra là một quá trình bầu cử không trực tiếp mà các cử tri không có quyền lựa chọn.

Cho dù Tổng Chưởng lý ban hành lệnh hoãn cuộc bỏ phiếu ngày 11-5, song điều đó không có nghĩa là Tổng thống Đin-ma Rút-xép đã "an toàn". Nhiều khả năng phe đối lập sẽ tìm mọi cách để đưa ra một quyết định khác nhằm buộc bà Đin-ma Rút-xép phải rút lui khỏi chính trường.

Có thể nói, cuộc khủng hoảng chính trị hiện nay tại Bra-xin được coi là một trang tồi tệ nhất trong lịch sử quốc gia Nam Mỹ này. Ngoài việc chính trường Bra-xin đang ngày càng rối ren, nền kinh tế lớn nhất Nam Mỹ cũng đang lâm vào cảnh suy thoái sau nhiều năm đạt mức tăng trưởng ấn tượng nhờ giá hàng hóa cao và nhu cầu lớn về dầu mỏ, quặng sắt và một số hàng hóa khác từ thị trường Trung Quốc. Cuối tháng 2 vừa qua, Moody's đã trở thành hãng xếp hạng tín nhiệm thứ ba trên thế giới hạ bậc tín nhiệm của Bra-xin xuống mức "vô giá trị" với lý do nền kinh tế này đang đối mặt núi nợ công cao và tình hình chính trị bất ổn. IMF cũng dự báo kinh tế Bra-xin trong năm nay sẽ giảm 3,8%.

Thu Uyên