Lực lượng chống buôn lậu Công an tỉnh Vĩnh Long xử lý hàng thực phẩm không rõ nguồn gốc trôi nổi trên thị trường. Ảnh: P.V

Những con số "giật mình"

Theo đánh giá của Ban Chỉ đạo 389 quốc gia, nạn hàng lậu, hàng giả, GLTM trong 8 tháng qua có chiều hướng tăng lên trên các tuyến biên giới cũng như địa bàn cả nước. Chỉ riêng một đợt "ra quân" do Cục Điều tra chống buôn lậu, Tổng cục Hải quan phối hợp với Cục Cảnh sát phòng chống tội phạm buôn lậu (Bộ Công an) tại địa bàn tỉnh Hưng Yên, đã phát hiện một lượng hàng hóa trị giá trên 1 tỷ đồng không có hóa đơn, chứng từ hợp pháp, được chở trên 5 phương tiện vận tải hành khách, từ khu vực biên giới tỉnh Quảng Ninh vào nội địa.

Riêng trong lĩnh vực hàng hóa "nhạy cảm" là mĩ phẩm và thực phẩm, trong khoảng thời gian từ ngày 15-7 đến 15-8-2015, các cơ quan, đơn vị, địa phương cũng đã phát hiện, xử lý 671 vụ, sung vào ngân sách 3.645 tỷ đồng. Con số 129.575 vụ việc vi phạm, thu nộp ngân sách Nhà nước từ tiền xử phạt vi phạm hành chính và truy thu thuế hơn 6.570 tỷ đồng, khởi tố 844 vụ/989 đối tượng liên quan, đã cho thấy "độ nóng" của nạn buôn lậu, GLTM, hàng giả 8 tháng qua.

Theo nhận định của Ban Chỉ đạo 389 quốc gia, tình hình buôn lậu, vận chuyển hàng hóa trái phép qua biên giới, GLTM và hàng giả trên các tuyến, địa bàn cả nước diễn biến rất phức tạp, tập trung tại các địa bàn trọng điểm gồm Hà Nội, TP Hồ Chí Minh, Hải Phòng, Cao Bằng, Lạng Sơn, Lào Cai, Quảng Ninh, Nghệ An, Hà Tĩnh, Quảng Trị, Đà Nẵng, An Giang, Đồng Tháp.

Hiện, các đối tượng buôn lậu đã "tự thích nghi" trước sự ra quân quyết liệt của lực lượng chức năng, bằng việc hình thành các đường dây buôn lậu lớn, tổ chức chặt chẽ, hoạt động liên tỉnh, xuyên quốc gia, có sự tham gia tiếp tay của nhiều thành phần, tầng lớp đối tượng trong và ngoài nước.

Đặc biệt, các đối tượng buôn lậu tập trung vào việc lợi dụng cơ chế, chính sách để vi phạm như hợp pháp hóa hàng lậu bằng hóa đơn bán hàng, hóa đơn VAT, hàng miễn thuế, quà biếu hoặc "quay vòng" tem hàng nhập khẩu, hóa đơn, chứng từ cũ.

Đơn cử, tại Quảng Trị, ở khu vực của khẩu Lao Bảo, Chính phủ cho thực hiện nhiều chính sách ưu đãi, trong đó có ưu đãi về thuế, với nhiều mặt hàng từ bên ngoài đưa vào khu vực này. Tuy nhiên, nhiều đối tượng đã lợi dụng chính sách miễn thuế, hoàn thuế, để quay vòng hàng hóa, khiến ngân sách Nhà nước bị thất thoát hàng tỷ đồng mỗi năm...

Kiên quyết tiêu hủy

Về thủ đoạn lợi dụng kẽ hở của luật pháp để buôn lậu, GLTM, có thể thấy, nhiều đối tượng rất "cao tay" trong việc trốn tránh trách nhiệm khi những lô hàng bị bắt giữ. Các vụ buôn lậu ngà voi, vảy tê tê, sừng tê giác với số lượng lớn được phát hiện trong vòng chưa đầy nửa tháng (từ ngày 13-8 đến 25-8-2015) tại Đà Nẵng đã gây xôn xao dư luận (gồm 3.781kg ngà voi, 4.002kg vảy tê tê và 122kg sừng tê giác) đã cho thấy điều đó.

Trong những vụ việc này, hàng lậu từ nước ngoài chuyển cho doanh nghiệp tại Việt Nam, trên hồ sơ ghi là những mặt hàng hợp pháp như gỗ công nghiệp, đá cẩm thạch thành phẩm..., nhưng thực tế, cơ quan chức năng phát hiện là hàng cấm thuộc Phụ lục I, Công ước Cites của Liên hợp quốc - danh mục những động vật hoang dã bị đe dọa tuyệt chủng, nghiêm cấm xuất khẩu, nhập khẩu và tái xuất khẩu.

Khi các cơ quan chức năng "truy" chủ hàng bên Việt Nam, thì họ xuất trình ra hợp đồng mua bán hàng hóa đúng là... thật, còn vì sao lại có sự "nhầm lẫn" như vậy thì cơ quan chức năng tự ra nước ngoài mà hỏi! Điều này cũng lý giải vì sao thời gian qua, các cơ quan chống buôn lậu, GLTM đã phát hiện được rất nhiều lô hàng nhập khẩu "có vấn đề", nhưng thường ở tình trạng vô chủ.

Thêm một điều đáng lo ngại cho lực lượng chống buôn lậu, GLTM hiện nay là hiện tượng một số người tiêu dùng tiếp tay cho dân buôn. Một cán bộ thuộc Chi cục Quản lý thị trường tỉnh Quảng Trị cho biết, tại Khu kinh tế - thương mại Lao Bảo, lực lượng chức năng nhiều lần phát hiện các mặt hàng tiêu dùng được chở trên xe khách về thị xã Đông Hà lại thiếu tem nhập khẩu hoặc tem bị rách, thế nhưng, khách mua lại khăng khăng, chính họ đã "khui" hàng để kiểm tra và vứt tem đi. Vị cán bộ này cho rằng, đã đến lúc công tác chống hàng giả, hàng lậu cần được quảng bá rộng rãi hơn nữa, không chỉ với những hình thức răn đe, xử phạt, mà phải là đẩy mạnh tuyên truyền, vận động.

Cũng theo vị cán bộ này, riêng với chính sách tiêu hủy triệt để một số mặt hàng buôn lậu thuộc diện "nhạy cảm" như thuốc lá ngoại, mỹ phẩm, sản phẩm từ động vật hoang dã, quý hiếm... cần phải làm triệt để. Trên thực tế, đã có dấu hiệu các mặt hàng này "chảy ngược" ra thị trường, làm giảm hiệu quả công tác chống buôn lậu. Pháp luật quy định, khi bắt được tang vật không được đưa vào sử dụng, bởi các tang vật đó nằm trong danh mục cấm, thì phải tịch thu và tiêu hủy.

Việc tiêu hủy tang vật không chỉ mang ý nghĩa giáo dục, răn đe, mà còn thể hiện tính nghiêm minh của pháp luật. Nếu như chúng ta lại đưa tang vật tịch thu từ các vụ buôn lậu ra đấu thầu, có thể thu được một ít tiền nhưng sẽ "lợi bất cập hại" cho cả một "cuộc chiến" chống buôn lậu, GLTM vốn rất nóng bỏng từ trước đến nay...