Nhà văn Cao Duy Sơn vốn trầm, ít nói. Dù sống ở Hà Nội đã nhiều năm nay, nhưng tâm trí ông vẫn hướng về những màn sương mờ ảo của mảnh đất Cô Sầu. Đó cũng là cái nôi văn hóa nuôi dưỡng tâm hồn Cao Duy Sơn, để ông cho ra đời hàng loạt trang viết về vùng đất này và đoạt những giải thưởng danh giá như cuốn "Ngôi nhà xưa bên suối" từng được giải thưởng văn học ASEAN hay tiểu thuyết "Đàn trời" đã nhận được giải A của Hội Văn học - Nghệ thuật các dân tộc thiểu số Việt Nam năm 2007 và nhiều giải thưởng khác.

Vốn ít nói là thế, nhưng khi được gợi chuyện về mảnh đất Cô Sầu của mình, ông nói rất nhanh, nói say sưa và đầy ắp những câu chuyện. Ông kể: "Nghiệp văn chương của tôi cứ bám lấy thị trấn Cô Sầu mà khám phá, viết mãi vẫn chưa hết, chưa thấy thấu cái tầng sâu văn hóa tiềm ẩn ở vùng đất này. Tôi viết như một sự trả nợ quê hương, trả nợ những người đã sinh ra mình, bè bạn, xóm giềng... Cả đời tôi sẽ vẫn là những cuộc khám phá về bản Cô Sầu với những người dân tộc thiểu số chân chất".

Ông khiêm tốn: "Bản thân tôi, một người con của miền núi, vậy mà cũng chỉ dám nhận là đang trong quá trình tích lũy, khám phá để "mã hóa" những vỉa tầng văn hóa nguyên bản, hồn nhiên của người dân tộc đưa vào những trang văn". Cao Duy Sơn cũng quan niệm: "Dù viết về đương đại hay quá khứ cũng phải hồn hậu, dung dị, bởi cuộc sống của người Cô Sầu chúng tôi vốn là thế. Có khóc cũng không om sòm; có giận dữ thì cũng phải giận theo đúng kiểu người miền núi. Tôi viết như một sự giải phóng năng lượng của bản thân, khám phá chất người Cô Sầu trong chính mình và khi viết thì nét văn hóa riêng của các dân tộc đồng hiện cùng câu chuyện, chứ không phải đi tìm sự cách tân nào đó với hy vọng đoạt giải".

Đọc văn Cao Duy Sơn, người đọc còn biết được cả những tục lệ của người miền núi đã từng bị mai một. Trong truyện "Súc Hỉ" (trích trong tập Ngôi nhà xưa bên suối), Cao Duy Sơn đưa người đọc vào  một tục lệ đã mất ở miền núi - tục hát khai xuân vào ngày mùng 1 Tết. Người có "sứ mệnh hát khai xuân" sẽ mặc những bộ quần áo rách rưới giống như  những người ăn xin, đến từng nhà hát lời chúc cầu một năm mới ấm no, an lành... và chủ nhà sẽ đặt một đồng tiền vào cái giỏ mà người hát khai xuân đeo bên mình. Ngày còn nhỏ, chính tay Cao Duy Sơn cũng từng đặt những đồng xu vào giỏ của người hát khai xuân nên những gì ông viết ra là tất cả những điều đã ăn sâu vào tâm thức và trở thành máu thịt trong ông.

Không gian truyện của Cao Duy Sơn trải dài trong nhiều tỉnh, vào tận Đà Lạt, sang tận Trung Quốc, nhưng... vẫn bám theo những bước chân của người Cô Sầu. Có người đã "tư vấn" Cao Duy Sơn nên chuyển sang viết về một đề tài khác, như Hà Nội chẳng hạn, khiến ông phải suy nghĩ. Ông tâm sự chân thành: “Mình đã viết về vùng đất mình được sinh ra, lớn lên, gắn bó suốt mấy chục năm đầu đời đầy ắp những kỷ niệm. Bây giờ viết ra, mình thấy vui, vì qua đó, đã có nhiều người biết, nhiều người tìm về cái lũng Cô Sầu heo hút của mình. Mình đã giới thiệu được vùng quê nghèo khó ấy, ghi danh nó trong văn học".

Tháng 4 năm nay, nhà văn Cao Duy Sơn tiếp tục ra mắt cuốn tiểu thuyết: "Biệt cánh chim trời" (Nhà xuất bản Trẻ). Vẫn là những câu chuyện về vùng đất Cô Sầu, nơi Cao Duy Sơn sinh ra và lớn lên cũng là nơi tác giả đã có nhiều trang viết để đời. Ở đó, có số phận về người con gái đẹp của rừng, của những phận người phiêu dạt trong ám ảnh dục vọng và lầm lỗi. Theo nhà văn Trung Trung Đỉnh, ở cuốn sách này, "văn Cao Duy Sơn giàu hình ảnh, giàu chất say của người say thiên nhiên".

Thanh Thuận