Phó Chủ tịch nước Nguyễn Thị Doan trao đổi với các đại biểu bên lề phiên thảo luận.

Trước nhiệm vụ rất quan trọng này, với tinh thần dân chủ, trách nhiệm, gần 90 đại biểu đăng ký thảo luận. Sau phiên thảo luận tại tổ (ngày 23-10), các đại biểu đã làm rõ những vấn đề quan trọng, then chốt trong dự thảo Hiến pháp (sửa đổi), chính vì thế các ý kiến đóng góp lần này chủ yếu tập trung làm rõ một số qui định cụ thể vào dự thảo tiếp tục hoàn thiện để trình Quốc hội xem xét thông qua vào cuối kỳ họp.

Xác định rõ vai trò của Ủy ban Thường vụ Quốc hội

Việc dự thảo Hiến pháp giao cho Ủy ban thường vụ Quốc hội thẩm quyền lãnh đạo công tác của Hội đồng dân tộc, các Ủy ban của Quốc hội, các đại biểu Phùng Văn Hùng (Cao Bằng), Trần Đình Thu (Gia Lai) băn khoăn sẽ hành chính hóa bộ máy của Quốc hội, làm hạn chế tính đại diện, tính độc lập, chủ động của các cơ quan của Quốc hội, của đại biểu Quốc hội. Bởi vì Quốc hội là cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất, còn cơ quan nhà nước nào quan trọng hơn thế nữa? Quốc hội quyết định những vấn đề quan trọng của đất nước, trong đó có cả nội dung về tổ chức và hoạt động cũng như giao nhiều nhiệm vụ quan trọng cho các cơ quan của Quốc hội. Nhưng ta không thấy ở đâu ghi là Quốc hội lãnh đạo Hội đồng dân tộc và các ủy ban. Các đại biểu đề nghị nên giữ như quy định của Hiến pháp hiện hành là "Ủy ban thường vụ Quốc hội chỉ đạo, điều hòa, phối hợp hoạt động của Hội đồng dân tộc và các ủy ban của Quốc hội".

Theo quan điểm trên, các đại biểu không đồng tình với quy định “Phó Chủ tịch và các Ủy viên Hội đồng dân tộc, Phó Chủ nhiệm và các Ủy viên của Ủy ban do Ủy viên Ủy ban thường vụ Quốc hội phê chuẩn". Đại biểu Hùng nhấn mạnh: “Bằng lá phiếu của mình cử tri ủy quyền bình đẳng ngang nhau cho từng đại biểu Quốc hội. Do vậy, mọi việc liên quan đến đại biểu Quốc hội nên để cho cử tri hoặc cơ quan đại diện cho cử tri là Quốc hội định đoạt”. Đại biểu Thu bổ sung: “Để thực hiện tốt nhiệm vụ do Quốc hội phân công Hội đồng dân tộc và các Ủy ban của Quốc hội cần được đảm bảo vị thế độc lập trong việc thực hiện thẩm tra các dự án luật, các báo cáo được Quốc hội, Ủy ban thường vụ Quốc hội giao, có thiết chế đảm bảo sự kiểm soát giữa các cơ quan của Quốc hội để các chính sách, quyết định của Quốc hội thể hiện sự đúng đắn, phù hợp khả năng, thực thi trong đời sống xã hội”.

Không đồng tình với ý kiến trên, đại biểu Dương Hoàng Hương (Phú Thọ) đề nghị bổ sung nhiệm vụ và quyền hạn của Ủy ban thường vụ Quốc hội trong việc giới thiệu để Quốc hội bầu các chức danh Chủ tịch Quốc hội và Chủ tịch nước, các Phó Chủ tịch Quốc hội và các Ủy viên Ủy ban thường vụ Quốc hội. Đây là những nhiệm vụ, quyền hạn rất quan trọng về tổ chức của Ủy ban thường vụ Quốc hội cần được hiến định vì nó gắn với bước khởi đầu của quy trình thiết lập bộ máy nhà nước, gắn với quy trình bầu các chức danh đầu tiên và cao nhất của bộ máy. Mặt khác, việc bổ sung quy định về nhóm quyền này của Ủy ban thường vụ Quốc hội cũng là để tạo sự tương xứng với các quy định nhiệm vụ, quyền hạn về tổ chức bộ máy trong chế định Chủ tịch nước và Thủ tướng Chính phủ.

Quy định trong dự thảo về UBND các cấp theo ý kiến của đại biểu Phạm Đức Châu (Quảng Trị) chưa tính tới việc thí điểm không tổ chức HĐND quận, huyện, phường. Bởi vì nếu thí điểm thành công nghĩa là ở chính quyền đô thị không có HĐND quận, phường. Vậy khi không có HĐND quận là HĐND cấp trên trực tiếp của phường thì cơ quan nào phê chuẩn UBND phường? Còn nếu thí điểm không thành công nghĩa là HĐND có ở mọi cấp chính quyền thì UBND đều do HĐND cùng cấp bầu chứ không có trường hợp HĐND cấp trên trực tiếp phê chuẩn như dự thảo. Đồng tình với quan điểm này, đại biểu Phạm Xuân Thường (Thái Bình) phát biểu: “Quy định này cho thấy trong tổ chức bộ máy chính quyền địa phương dưới tỉnh nơi sẽ có Hội đồng nhân dân, nơi không có Hội đồng nhân dân. Mặc dù chúng ta đã thí điểm bỏ Hội đồng nhân dân cấp quận, huyện, phường theo Nghị quyết 26 của Quốc hội nhưng đến chưa đủ thời gian để quyết định có bỏ hay không mà Quốc hội đang cho tiếp tục thí điểm”.

Xác lập những quy định thiết yếu trong Hiến pháp

Đại biểu Trương Trọng Nghĩa (TP Hồ Chí Minh) kiến nghị đưa Điều 11 trong dự thảo Hiến pháp trở thành một quy phạm có sức mạnh Hiến định trong việc bảo vệ chủ quyền nên thiết kế điều này thành một quy phạm cấm trong Hiến pháp “Nghiêm cấm mọi hành vi chống lại độc lập, chủ quyền thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ, chống lại sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc”. Qui phạm này có tác dụng tự động vô hiệu hóa những hành vi chống lại độc lập, chủ quyền thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ. Ví dụ ta có thể vô hiệu hóa những thỏa thuận sai trái mà địa phương hay cơ quan, tổ chức lỡ ký với nước ngoài và nước ngoài không thể yêu cầu chúng ta bồi thường.

Đại biểu Nguyễn Thanh Hải (Hòa Bình) bày tỏ sự lo lắng trong công tác vạch định chính sách, việc đầu tư của nhà nước trong lĩnh vực thể dục thể thao trong thời gian tới, khi mà thể dục thể thao và giáo dục thể chất cũng như sự khuyến khích và giúp đỡ sự phát triển hình thành các tổ chức thể dục thể thao tự nguyện của nhân dân hoàn toàn không được đề cập tới trong bản dự thảo sửa đổi Hiến pháp.

Đại biểu cũng hết sức băn khoăn khi dự thảo Hiến pháp (sửa đổi) bỏ qui định về phát triển du lịch. Thời gian qua, ngành du lịch đã có đóng góp đáng kể trong thu ngân sách, lượng khách du lịch tăng nhanh, năm sau tăng hơn năm trước là do có các chính sách của nhà nước khuyến khích hỗ trợ cho các dịch vụ du lịch, tạo điều kiện cho ngành du lịch phát triển.

Chia sẻ với những thắc mắc trên, đại biểu Vũ Tiến Lộc (Thái Bình) lại băn khoăn khi thấy mặc dù cùng với doanh nhân từ doanh nghiệp đã xuất hiện trong dự thảo Hiến pháp. Nhưng rất tiếc doanh nghiệp đã xuất hiện ở đây lại không phải với vai trò của một tổ chức được khuyến khích, thúc đẩy mà với tư cách một đối tượng bị giám sát thì quả thật là không công bằng. Đại biểu đề nghị cùng với việc đưa doanh nhân thì nên đưa thêm doanh nghiệp vào Khoản 3, Điều 51: “Nhà nước khuyến khích, tạo điều kiện để doanh nhân doanh nghiệp và các tổ chức cá nhân khác đầu tư sản xuất kinh doanh góp phần phát triển đất nước”. Một mặt đưa được chủ thể doanh nhân doanh nghiệp vào Hiến pháp để ghi nhận động viên, cổ vũ đội ngũ doanh nhân. Mặt khác, cũng đưa ra được một hàm ý chính sách, chúng ta khuyến khích mọi tổ chức, cá nhân đầu tư sản xuất kinh doanh với mọi quy mô, mọi loại hình.

“Việc hiến định doanh nhân trong Hiến pháp sẽ góp phần xác nhận chắc chắn vị trí của doanh nhân trong lòng dân tộc, sẽ tạo niền tin và điểm tựa cho họ trong những nỗ lực trụ vững để vươn lên trong cuộc cạnh tranh ngày càng khốc liệt trên thương trường, góp phần và sự nghiệp chấn hưng đất nước”- đại biểu Lộc phát biểu.

Ở một góc độ khác, đại biểu Dương Hoàng Hương (Phú Thọ) đề nghị bổ sung thêm 1 hành vi cần phải xử lý nghiêm khắc, đó là hành vi cố ý hủy hoại tài nguyên thiên nhiên. Bởi lẽ cố ý hủy hoại tài nguyên thiên nhiên xét về tính chất và mức độ nghiêm trọng thì có phần còn nặng hơn so với làm suy kiệt. Hành vi làm suy kiệt có thể do lỗi cố ý trực tiếp nhưng cũng có thể là lỗi cố ý gián tiếp, là kết quả không mong muốn của một loạt hành động khai thác quá mức, tận khai tài nguyên của chủ thể hành vi. Song cố ý hủy hoại tài nguyên thiên nhiên thì luôn gắn với lỗi cố ý trực tiếp của chủ thể đó.

Tiếp tục góp ý về qui định liên quan đến vấn đề thu hồi đất để phát triển kinh tế - xã hội, đai biểu Trần Đình Thu (Gia Lai) phát biểu: Đất nước ta trong giai đoạn phát triển việc thu hồi đất để phục vụ yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội theo quy hoạch bổ sung quy hoạch hoặc phát triển là điều không thể tránh khỏi. Tuy nhiên nếu quy định như vậy trong dự thảo, quá trình áp dụng sẽ dễ bị lạm dụng và không được ổn định lâu dài. Qua tiếp xúc cử tri chúng tôi thấy rằng để quy định chặt chẽ hơn thì nên chăng Khoản 3, Điều 54 quy định nhà nước thu hồi đất do tổ chức, cá nhân đang sử dụng trong trường hợp thật cần thiết do luật định vì mục đích quốc phòng an ninh, vì lợi ích quốc gia, công cộng là đủ. Chỉnh lý theo hướng này vừa gọn, vừa bao quát được nội hàm về kinh tế - xã hội trong lợi ích quốc gia, công cộng và phù hợp với quá trình hội nhập phát triển kinh tế đất nước.

Đồng tình với quan điểm trên, đại biểu Bùi Mạnh Hùng (Bình Phước) cho rằng: Tôi rất băn khoăn dự thảo có quy định "đất đai là tài nguyên đặc biệt của quốc gia, nguồn lực quan trọng phát triển đất nước, được quản lý theo pháp luật và quy hoạch". Nếu chúng ta quy định quản lý theo quy hoạch thì vô hình chung chúng ta đã đặt tính chất pháp lý của quy hoạch ngang với pháp luật. Thực tiễn quy hoạch diễn ra ở nhiều cấp, cũng không tránh khỏi sự chồng chéo, có những quy hoạch thiếu khoa học, thiếu thực tế và đã được điều chỉnh nhiều lần. Nếu chúng ta lấy quy hoạch làm cơ sở cho việc quản lý, thu hồi đất đai tôi e rằng không ổn, dễ bị lợi dụng. Theo tôi, quy hoạch chỉ là một phương hướng để sử dụng đất sao cho hiệu quả nhất. Không nên áp đặt tính pháp lý cho công tác quy hoạch. Vấn đề về quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất nên để cho luật định thì đúng tầm hơn.

Liên quan đến phát triển giáo dục, đại biểu Nguyễn Trung Thu (Long An) đề nghị bổ sung vào qui định "từng bước giáo dục bắt buộc bậc trung học", vì lý do chúng ta chưa có Luật giáo dục bắt buộc. Nếu Hiến pháp quy định giáo dục bắt buộc ở bậc học nào sẽ có Luật giáo dục bắt buộc điều chỉnh 100% đối tượng đạt trình độ ở bậc học đó, không còn tình trạng cho phép một tỷ lệ nào đó không đạt như luật phổ cập, tạo kẽ hở cho việc chạy theo thành tích, gây nhiều tốn kém, không có hiệu quả.

Đại biểu Nguyễn Thái Học (Phú Yên) phát biểu tại hội trường.

Nhằm đảm bảo vai trò, vị trí "Tòa án nhân dân tối cao là cơ quan xét xử cao nhất của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam”, đại biểu Đặng Công Lý (Bình Định) đề nghị bổ sung nội dung quy định: quyết định giám đốc thẩm, tái thẩm của Tòa án nhân dân tối cao là quyết định cuối cùng, không bị kháng cáo, kháng nghị.

Thống nhất với ý kiến trên, đại biểu Nguyễn Thái Học (Phú Yên) đề nghị Ban soạn thảo dự thảo Hiến pháp nghiên cứu theo hướng thừa nhận án lệ trong hoạt động xét xử. Quy định vấn đề này là vừa phù hợp với định hướng theo Nghị quyết 49 của Bộ chính trị về chiến lược cải cách tư pháp, vừa phù hợp với thông lệ quốc tế, phù hợp với quy định Tòa án nhân dân tối cao là cơ quan xét xử cao nhất, có thể ban hành nghị quyết, thông tư hướng dẫn nghiệp vụ xét xử của tòa án cấp dưới trong đó có vấn đề án lệ. Thừa nhận án lệ sẽ khắc phục được tình trạng một vụ án xét xử đi, xét xử lại nhiều lần trong đó tòa án cấp dưới không tuân thủ đường lối xét xử của tòa án cấp trên.