Cảnh quen thuộc trên đường phố Cai-rô. Ảnh: AP

Viễn cảnh không mấy tốt đẹp đó đang ngày càng trở thành hiện thực khi quân đội có những hành động trấn áp bắt giữ hàng trăm thành viên Tổ chức Anh em Hồi giáo, đóng cửa các cơ quan truyền thông Hồi giáo và tính toán việc truy tố ông Mơ-xi. Cuộc nổi dậy "Mùa Xuân A-rập" đã mở cánh cửa cho phép người Hồi giáo tham gia đầy đủ hơn trên chính trường sau nhiều năm chịu đàn áp hoặc buộc phải sống lưu vong. Khi Tổ chức Anh em Hồi giáo lên nắm quyền, người ta cho rằng, nền dân chủ non trẻ của Ai Cập sẽ tạo điều kiện để tổ chức này hiện thực hóa giấc mơ biến Hồi giáo trở thành các nguyên tắc chỉ đạo trong đời sống chính trị. Tuy nhiên, chỉ sau một năm, Tổng thống có nguồn gốc Hồi giáo được bầu theo cách dân chủ đầu tiên của Ai Cập Mơ-xi đã bị quân đội (dựa vào làn sóng biểu tình của người dân) phế truất. Cuộc đảo chính cho thấy phe Hồi giáo đã thất bại trong tiến trình chuyển đổi thành một đảng cầm quyền, tức là đã không đáp ứng được những đòi hỏi về dân chủ của đa số trong 84 triệu người dân ở một quốc gia vừa thoát khỏi chế độ độc tài.

Điều dễ nhận thấy là bất kì nhóm cầm quyền nào nổi lên từ cuộc khủng hoảng sẽ phải điều hành một đất nước bị chia rẽ sâu sắc, trong đó, hàng triệu người ủng hộ Tổ chức Anh em Hồi giáo tin rằng tình trạng chia rẽ hiện nay trong tiến trình dân chủ là nhằm loại bỏ sự tham dự của họ. Đồng thời, sự trở lại của lực lượng mà người Ai Cập gọi là nhóm "phản dân chủ", bao gồm quân đội, lực lượng an ninh, hệ thống tư pháp và một phần giới truyền thông, dường như sẽ là một rào cản đối với tiến trình dân chủ ở đất nước đông dân nhất trong thế giới A-rập này.

Tiến trình dân chủ tại Ai Cập đã bị cuộc đảo chính chặn đứng và dĩ nhiên đối với Tổ chức Anh em Hồi giáo, đây không chỉ là chuyện mất quyền lực, mà còn là mất tính chính đáng của những lời hô hào dân chủ, của những người tự cho mình là dân chủ. Tổ chức Anh em Hồi giáo có thể trở nên cực đoan, sử dụng bạo lực đường phố thay cho giải pháp hòa bình qua lá phiếu.

Trước mắt, sau vụ sát hại hơn 50 người xung quanh trại lính nơi đang giam giữ ông Mơ-xi trong vụ bạo động mà phe Hồi giáo và quân đội đổ trách nhiệm cho nhau, Tổ chức Anh em Hồi giáo đã kêu gọi "nổi dậy". Ngoài ra, một đốm lửa khác cũng nhen nhóm bùng phát là bán đảo Si-nai, nơi từ lâu đã là nỗi quan ngại về an ninh đối với Ai Cập và các quốc gia láng giềng. Bán đảo Si-nai có chung biên giới với I-xra-en và dải Ga-da, đồng thời tiếp giáp với kênh đào Xu-ê nối châu Á với châu Âu. Khu vực này còn là nơi sinh sống của những tộc người du mục vốn đã bất mãn với sự điều hành của Cai-rô. Diễn biến vừa qua đã khiến những tay súng Hồi giáo tức giận và cho rằng Ai Cập sẽ chẳng thể đạt được dân chủ, đồng thời gây ra các vụ bạo lực mới trên bán đảo Si-nai.

Ai Cập vừa lập ra một Chính phủ chuyển tiếp và người ta hy vọng tình hình sẽ dần trở lại ổn định. Tuy nhiên, việc không có thành viên đạo Hồi nào đứng trong nội các cũng khiến người ta nghi ngại sự đồng thuận chính trị ở Ai Cập sẽ bị phá vỡ, làm rộng thêm các vết nứt chính trị đã xuất hiện trong nhiệm kỳ ngắn ngủi của Tổng thống Mơ-xi.

Chính quyền mới cũng đã ấn định khung thời hạn sửa đổi Hiến pháp và tổ chức các cuộc bầu cử, nhưng lại bị Tổ chức Anh em Hồi giáo bác bỏ và phe đối lập theo xu hướng tự do cũng tỏ ra dè dặt về lịch trình này. Như vậy, có thể thấy con đường chuyển tiếp lên dân chủ ở Ai Cập còn rất nhiều chông gai, với nguy cơ bùng nổ bạo lực Hồi giáo, đẩy nước này vào cảnh nội chiến. Và đây cũng là cái giá mà đất nước của các "Pha-ra-ông" phải trả cho sự "học đòi dân chủ" vội vã.