Biên phòng - Nhiều năm qua, thực trạng tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống diễn ra khá nhiều trong vùng đồng bào dân tộc thiểu số (DTTS), nhất là những vùng trung du và miền núi phía Bắc, Tây Nguyên… Kết hôn sớm làm mất đi cơ hội về học tập, việc làm và điều kiện để chăm sóc sức khỏe cho bà mẹ và trẻ em. Đặc biệt, hôn nhân cận huyết thống ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng dân số, suy giảm giống nòi, chất lượng nguồn nhân lực và là một trong những lực cản đối với sự phát triển kinh tế - xã hội của vùng DTTS. Để giảm thiểu và dần xóa bỏ hủ tục này, Ủy ban Dân tộc (UBDT) đang xây dựng Đề án "Giảm thiểu tình trạng tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống trong đồng bào DTTS". Tại cuộc hội thảo, nhiều nhà khoa học đã đóng góp ý kiến cho đề án này, phóng viên báo Biên phòng đã lược ghi một số ý kiến tiêu biểu.
 |
| Ông Hoàng Xuân Lương. |
Thực tế, việc tảo hôn và hôn nhân cận huyết không chỉ mang lại những hệ lụy xấu cho xã hội, mà còn là hành vi vi phạm pháp luật. Chính vì vậy, để giải quyết vấn đề này, chúng ta cần gắn cả trách nhiệm và quyền lợi ở tuyến cơ sở. Tôi cho rằng, để giải quyết vấn đề này, chúng ta cần có người nắm đầu mối, chịu trách nhiệm ở tuyến cơ sở, tập trung trách nhiệm vào đội ngũ cán bộ xã.
Đồng thời, cần thực thi Chiến lược Dân số và sức khỏe sinh sản giai đoạn 2011 - 2020, trong đó, chú trọng nhân rộng ra toàn quốc các chương trình can thiệp giảm thiểu tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống đang được triển khai tại một số tỉnh, thành có hiệu quả; ưu tiên các cộng đồng DTTS có dân số quá ít và đang có nguy cơ suy giảm chất lượng dân số. Tăng cường công tác truyền thông với nhiều hình thức đa dạng, linh hoạt nhằm nâng cao nhận thức về pháp luật dân số, hôn nhân, gia đình cùng các hệ lụy xấu của nạn tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống.
Mặt khác, do vấn nạn tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống chủ yếu xảy ra ở vùng kinh tế còn nhiều khó khăn và đồng bào DTTS ít người sinh sống, nên cần thiết phải thực thi các chính sách xóa đói giảm nghèo, giáo dục nâng cao dân trí…
 |
| Bà Phạm Thị Tuyết. |
Qua nhiều năm theo dõi vấn đề này, chúng tôi thấy rằng, để đẩy lùi vấn nạn tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống, chúng ta cần chủ động xã hội hóa công tác tuyên truyền, truyền thông ngay từ tuyến cơ sở thông qua các già làng, trưởng bản, người có uy tín trong dòng họ, Hội Phụ nữ, Đoàn Thanh niên xã. Thực tế, họ chính là những người hiểu sâu sắc hậu quả của vấn nạn này, vì vậy, họ sẽ là những người tuyên truyền viên tích cực nhất.
Tôi cho rằng, dù hủ tục ăn sâu vào tiềm thức, nhưng chắc chắn người dân không bao giờ muốn vì hôn nhân cận huyết thống mà ảnh hưởng đến sức khỏe con cái, cuộc sống gia đình. Khi chúng ta tuyên truyền, phải phân tích và có dẫn chứng cụ thể. Tôi hy vọng lãnh đạo các cấp, ngành có liên quan quan tâm chỉ đạo kịp thời, hỗ trợ kinh phí tạo điều kiện tốt hơn cho việc thực hiện đề án nâng cao chất lượng dân số của đồng bào DTTS.
 |
| Bà Nguyễn Thị Tư. |
Phải nhìn nhận rõ rằng, hôn nhân cận huyết thống và tảo hôn là một phần trong phong tục tồn tại từ bao đời của bà con dân tộc. Vì vậy, vấn đề cần được giải quyết là phải áp dụng luật pháp như là một biện pháp phù hợp để thay đổi nhận thức và hành vi của một bộ phận cộng đồng, có như vậy mới đạt kết quả bền vững.
Từ thực tế công tác ở các vùng sâu, vùng xa, tôi nhận thấy, điều kiện cư trú của đồng bào DTTS phân tán, không tập trung, đi lại khó khăn; họ gặp nhau đông đủ trong những phiên chợ mỗi tuần, trong dịp lễ hội, tết… Vì vậy, theo tôi, công tác tuyên truyền, vận động được tổ chức trong những dịp này là có hiệu quả nhất.
Bên cạnh đó, cần thay đổi nội dung, phương pháp tuyên truyền vừa đa dạng phong phú, vừa phù hợp với trình độ và tập quán của bà con như: Tuyên truyền miệng, phát tờ rơi ở chợ phiên, để đồng bào dễ hiểu, dễ nhớ, dễ làm theo. Chúng ta đi vận động đồng bào không tảo hôn, không hôn nhân cận huyết thống thì phải trả lời được các "câu hỏi" của đồng bào: "Tao thích lấy vợ, lấy chồng thì tìm ở đâu?"; "Tao đang cần người về làm ruộng, người ở đâu, cán bộ?"…
Tôi cho rằng để trả lời những câu hỏi đó, chúng ta cần tổ chức thêm nhiều lễ hội truyền thống, những hình thức sinh hoạt văn hóa, những phiên chợ tình… để bà con có dịp giao lưu, gặp gỡ, để thanh niên có điều kiện tìm bạn tình khác bản, khác dòng họ.
 |
| Ông Nguyễn Mạnh Quỳnh. |
Vấn đề tảo hôn và hôn nhân cận huyết không phải của chỉ riêng Việt Nam. Tảo hôn và hôn nhân cận huyết là sự vi phạm nghiêm trọng các quyền con người. Thực tế, vấn đề này đang được sự quan tâm của nhiều tổ chức, nhiều quốc gia trên thế giới. Để giải quyết vấn đề này trong bối cảnh kinh tế đất nước còn nhiều khó khăn, chúng ta cần chú trọng hợp tác quốc tế, học hỏi kinh nghiệm của các nước phát triển.
Đồng thời, tăng cường thu hút sự quan tâm, hỗ trợ của các tổ chức trong nước và quốc tế xây dựng các mô hình nhằm giảm thiểu hôn nhân cận huyết thống trong đồng bào DTTS. Đưa nội dung giáo dục về Luật Hôn nhân và Gia đình, Luật Bình đẳng giới vào chương trình đào tạo, bồi dưỡng trong các nhà trường thuộc hệ thống giáo dục quốc dân… nhằm giảm thiểu tình trạng tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống, góp phần phát triển bền vững đất nước.
