Mặc dù địa phương đã quán triệt tinh thần, nhưng việc triển khai Đề án "Tăng cường giáo dục, phổ biến pháp luật cho cán bộ, nhân dân vùng biên giới giai đoạn 2013-2016" tại Lào Cai vẫn chủ yếu dựa trên các hoạt động thường xuyên của lực lượng BĐBP. Ảnh: Trung Dũng

Phổ biến, giáo dục pháp luật trên địa bàn biên giới luôn là một vấn đề được các cấp, ban, ngành quan tâm, đặc biệt đối với lực lượng BĐBP. Trong những năm qua, các đơn vị BP trong toàn quốc đã tăng cường công tác tuyên truyền pháp luật cho nhân dân khu vực biên giới biển đảo và đã mang lại những hiệu quả tích cực trong nhiệm vụ quản lý, xây dựng, bảo vệ chủ quyền an ninh biên giới quốc gia. Tuy nhiên, công tác này chưa thường xuyên, pháp luật chưa thực sự đi vào cuộc sống của người dân.

Bởi vậy, Đề án "Tăng cường phổ biến, giáo dục pháp luật cho cán bộ, nhân dân vùng biên giới giai đoạn 2013-2016" ra đời với kỳ vọng đưa pháp luật vào cuộc sống của đồng bào các dân tộc trên biên giới với sự vào cuộc quyết liệt, đồng bộ của các cấp, ban, ngành, đoàn thể địa phương nơi triển khai đề án.

Thiếu tướng Lê Thái Ngọc, Phó Chính ủy BĐBP, Phó Trưởng ban thường trực đề án cho biết: "Mục đích cuối cùng mà đề án hướng tới là người dân khu vực biên giới am hiểu pháp luật, từ đó sẽ giải quyết được những vấn đề nảy sinh từ việc thiếu hiểu biết pháp luật hiện đang tồn tại ở từng địa phương. Đó cũng chính là cái gốc để ổn định và nâng cao đời sống văn hóa, vật chất và tinh thần cho người dân khu vực biên giới, đồng thời củng cố quốc phòng - an ninh, xây dựng mối quan hệ đoàn kết giữa các dân tộc".

Từ những định hướng đó, Lào Cai là một trong 10 tỉnh có xã được chọn làm thí điểm thực hiện đề án. Mặc dù chỉ mới bắt đầu khởi động, nhưng đến nay, tinh thần của đề án đã được các cấp chính quyền và ban, ngành địa phương từ tỉnh đến các xã quán triệt sâu sắc thông qua việc ban hành một bộ quy tắc đầy đủ các văn bản với nội dung chặt chẽ. BĐBP Lào Cai đã chủ động tham mưu cho địa phương thành lập Ban Chỉ đạo các cấp từ tỉnh đến các xã; tất cả 164 xã, phường của tỉnh, trong đó có 26 xã biên giới đều có Tổ tuyên vận; xây dựng được hệ thống cụm loa truyền thanh nội bộ ở các đồn BP, gần chợ, khu dân cư bước đầu đã phát huy tốt...

Ngoài xã điểm do Bộ Quốc phòng chỉ định, Ban Chỉ đạo đề án tỉnh Lào Cai đã rất linh hoạt, chủ động mở rộng địa bàn điểm thêm 5 xã biên giới khác. Ban Chỉ đạo ở các địa bàn điểm đã chủ động lựa chọn tuyên truyền các văn bản pháp luật thiết yếu đối với địa phương, đồng thời thường xuyên cập nhật các văn bản mới thiết thực, phù hợp với thực tế địa phương.

Theo đoàn kiểm tra Bộ Tư lệnh đến xã Bản Lầu, huyện Mường Khương, tỉnh Lào Cai, một trong 10 xã điểm trong toàn quốc thực hiện đề án, chúng tôi ghi nhận những chuyển biến tích cực trong các cộng đồng dân cư, sống và làm việc theo Hiến pháp và pháp luật. Xã Bản Lầu có 21 thôn bản, trong đó có 7 thôn biên giới với 1.538 hộ/5.573 nhân khẩu, đa phần là người dân tộc Mông.

Những năm gần đây, đời sống bà con khấm khá lên nhiều nhờ hơn 1.000ha chuối, dứa được mùa, cho thu nhập ổn định. Tuy nhiên, tình hình an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội trên địa bàn vẫn còn tiềm ẩn những diễn biến phức tạp liên quan đến việc vận chuyển trái phép chất ma túy, pháo nổ qua biên giới; phụ nữ bỏ đi khỏi nơi cư trú; mối quan hệ dòng tộc, thân tộc với nhân dân nước láng giềng...

Trước thực trạng đó, Ban Chỉ đạo đề án xã đã tập trung tuyên truyền những văn bản luật liên quan đến vấn đề hôn nhân có yếu tố nước ngoài; Nghị định 34 của Chính phủ về Quy chế khu vực biên giới đất liền... Các nội dung pháp luật tưởng như khô cứng này đã được Ban Chỉ đạo đề án xã nghiên cứu chuyển tải bằng nhiều hình thức phong phú, phù hợp với phong tục, tập quán và trình độ nhận thức của bà con. Ngoài hình thức tuyên truyền miệng được tổ chức độc lập hoặc kết hợp thường xuyên trong các buổi họp thôn, bản, các cán bộ Tổ tuyên vận còn xuống tận thôn, bản xây dựng các tiết mục văn nghệ, các cuộc thi hỏi, đáp về pháp luật với nội dung ngắn gọn, dễ hiểu, dễ nhớ, nên đã thu hút được đông đảo người dân tự nguyện tham gia. Tuyên truyền trên cụm loa truyền thanh, tại các điểm tập trung vào các ngày lễ, Tết, phiên chợ, kết hợp phát tờ rơi, băng đĩa... cũng đạt hiệu quả cao.

Hiện, xã Bản Lầu có 1 Câu lạc bộ trợ giúp pháp lý đặt tại UBND xã, hoạt động thường xuyên vào tất cả các ngày trong tuần và tất cả 21 thôn, bản đều có Tổ hòa giải để trực tiếp giải quyết những vụ mâu thuẫn nhỏ ở địa phương. Tính từ đầu năm đến nay, xã đã tổ chức 4 cuộc xét xử lưu động, mang lại hiệu quả răn đe, giáo dục tốt trong cộng đồng. Theo Thượng tá Bùi Thế Nghi, Đồn trưởng Đồn BP Bản Lầu, Phó Ban Chỉ đạo đề án xã Bản Lầu, để những hoạt động trên đi vào nề nếp, Ban Chỉ đạo đề án xã đã luôn chú trọng gắn kết những nội dung tuyên truyền của đề án với những hoạt động của địa phương, đồng thời khai thác tối đa kênh tuyên truyền từ Sở Tư pháp cả về nội dung và đội ngũ tuyên truyền.

Sau chuyến kiểm tra thực tế việc triển khai đề án tại Lào Cai, Thiếu tướng Lê Thái Ngọc biểu dương tinh thần nỗ lực, có trách nhiệm của Ban Chỉ đạo đề án địa phương trong việc triển khai các hoạt động. Thiếu tướng Lê Thái Ngọc nhấn mạnh, với  trọng trách là một đơn vị điểm thì các kết quả trên chưa thực sự rõ nét, chưa đáp ứng được yêu cầu. Bởi đa phần các hoạt động vẫn chỉ được triển khai dựa trên những hoạt động tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật thường xuyên của lực lượng BĐBP. Trong khi đây là đề án huy động sự tham gia của cả hệ thống chính trị của địa phương. Hiện tại, đề án tại Lào Cai có 40 báo cáo viên pháp luật nhưng hoàn toàn là quân số của Bộ Chỉ huy BĐBP tỉnh và Đồn BP Bát Xát.

Thiếu tướng Lê Thái Ngọc đề nghị các cơ quan chức năng, đặc biệt là các thành viên Ban Chỉ đạo đề án tỉnh Lào Cai và xã Bản Lầu cần phải phát huy hơn nữa vai trò của mình, tham gia tích cực, đồng bộ, có hiệu quả vào các hoạt động triển khai thực hiện đề án, đồng thời khai thác triệt để các thiết chế tuyên truyền, tiếp tục phát huy hình thức tuyên truyền bằng trực quan sinh động, cổ động, tận dụng nguồn lực địa phương và nguồn xã hội hóa, lồng ghép nhiều hơn nữa với các chương trình đề án khác, gắn việc triển khai đề án với các nhiệm vụ của địa phương.

Vào thời điểm này, bên cạnh việc triển khai đề án tập trung vào đơn vị điểm cần triển khai đại trà. Thiếu tướng Lê Thái Ngọc cũng yêu cầu Ban Chỉ đạo đề án ở các địa phương nâng cao tinh thần phản biện, từ thực tế địa phương có ý kiến đề xuất những vấn đề liên quan đến các văn bản pháp luật phù hợp với thực tiễn trên biên giới và thường xuyên có báo cáo lên Ban Chỉ đạo Trung ương. Lào Cai là địa bàn đầu tiên được Ban Chỉ đạo đề án Trung ương lựa chọn kiểm tra việc thực hiện đề án để rút kinh nghiệm nhân rộng ra các tỉnh, thành phố có biên giới khác, bởi vậy, Thiếu tướng Lê Thái Ngọc mong muốn, Ban Chỉ đạo đề án địa phương sẽ nghiêm túc tiếp thu những ý kiến nêu trên, có sự vào cuộc tích cực, mạnh mẽ hơn nữa để phát huy tối đa vai trò của một địa bàn điểm.