Ngoại trưởng Mỹ Giôn Ke-ri (bên phải) và Thủ tướng Ca-ta Ha-mát Bin Gia-xim An Tha-ni dẫn đầu phái đoàn các quan chức Liên đoàn A-rập tại Oa-sinh-tơn, hôm 29-4. Ảnh: Reuters

Sự thay đổi lập trường của AL được đưa ra trong cuộc gặp tại Oa-sinh-tơn, giữa Ngoại trưởng Mỹ Giôn Ke-ri và phái đoàn các quan chức AL do Thủ tướng Ca-ta Ha-mát Bin Gia-xim An Tha-ni dẫn đầu. AL cho biết, tổ chức này có thể chấp nhận đường biên giới của I-xra-en trước Chiến tranh Trung Đông năm 1967 "với những điều chỉnh phản ánh sự nhất trí với nhau một số thay đổi đã diễn ra" trên thực tế. Ông Tha-ni nhất trí rằng, mọi thỏa thuận hòa bình phải dựa trên giải pháp hai Nhà nước với đường biên giới tồn tại trước ngày 4-6-1967, đồng thời, bày tỏ sự ủng hộ đề xuất của Tổng thống Mỹ Ba-rắc Ô-ba-ma về "sự trao đổi phần nhỏ đất đai một cách bình đẳng và được đồng thuận" giữa I-xra-en và Pa-le-xtin.

Ngoại trưởng Giôn Ke-ri đánh giá đây là "một bước tiến rất lớn". Ông Ke-ri nói: "Lập trường của Liên đoàn A-rập là đáng hoan nghênh và tôi xin nhắc lại rằng, các nước A-rập sẽ công nhận Nhà nước Do thái, nếu Pa-le-xtin và I-xra-en đạt được thỏa thuận về quy chế cuối cùng. Theo đó, cộng đồng các nước A-rập sẽ nhất trí coi cuộc xung đột đã chấm dứt, thiết lập quan hệ với I-xra-en, tiến tới các thỏa thuận hòa bình với I-xra-en và cam kết đảm bảo an ninh cho tất cả các quốc gia trong khu vực". Trưởng đoàn đàm phán hòa bình của I-xra-en T. Líp-vni đã hoan nghênh sự nhượng bộ quan trọng của AL, coi đây là một tin tức tốt lành. Phản ứng trước "tín hiệu tốt đẹp" trên, Trưởng đoàn đàm phán Pa-le-xtin Xa-ép Ê-ra-cát cho biết, AL đã đưa ra quan điểm chính thức của Pa-le-xtin. Cụ thể, nếu I-xra-en chấp nhận giải pháp hai Nhà nước dựa trên đường biên giới trước năm 1967, Nhà nước Pa-le-xtin có thể cân nhắc "điều chỉnh nhỏ đối với biên giới bình đẳng về quy mô, chất lượng ở cùng một khu vực địa lý và không tổn hại đối với những lợi ích của Pa-le-xtin".

Phát biểu với các quan chức hàng đầu trong Bộ Ngoại giao I-xra-en ngày 1-5, Thủ tướng I-xra-en Ben-gia-min Nê-ta-ni-a-hu khẳng định, nguồn gốc của cuộc xung đột với Pa-le-xtin không phải là vấn đề lãnh thổ mà do Pa-le-xtin từ chối công nhận I-xra-en là một Nhà nước Do Thái. Trong khi đó, giới chức Pa-le-xtin khẳng định, I-xra-en sẽ không đàm phán trên cơ sở các đường biên giới 1967. Ông Nê-ta-ni-a-hu còn khẳng định, việc Pa-le-xtin không sẵn sàng công nhận I-xra-en là Nhà nước của người Do Thái mới là nguồn gốc của cuộc xung đột này.

Hòa bình Trung Đông đã bị ngưng trệ từ nhiều tháng nay do I-xra-en đẩy mạnh chiến thuật "lấn chiếm" từng tấc đất của người Pa-le-xtin, một hành động được cho là bóp chết giải pháp "2 Nhà nước" vốn đã được ghi rõ trong Hiệp ước Hòa bình Ô-xlô năm 1994 và được nhóm "Bộ tứ" đưa vào lộ trình hòa bình năm 2003. Trong nhiều năm qua, việc I-xra-en xây dựng nhà ở trong các khu định cư trên phần đất lấn chiếm của người Pa-le-xtin là nguyên nhân chính khiến cho tiến trình đàm phán hòa bình giữa I-xra-en và Pa-le-xtin bị đổ vỡ, thậm chí dẫn đến bế tắc. Chỉ trong năm 2012, thống kê cho thấy, nhịp độ xây dựng nhà ở lấn đất của I-xra-en gia tăng gấp 4 lần, đẩy người Pa-le-xtin dạt ra khỏi nhiều khu vực vốn trước đây là đất đai, nhà cửa của họ. Tháng 12-2012, I-xra-en đã phá mọi kỷ lục, với hàng chục ngàn đơn vị nhà ở được khởi công xây dựng, bằng con số của 10 năm trước cộng lại.

Với nỗ lực khởi động lại tiến trình hòa bình Trung Đông, trong chuyến thăm lần thứ ba tới Trung Đông thời gian gần đây, Ngoại trưởng Mỹ Giôn Ke-ri đã đề cập tới đề xuất Sáng kiến Hòa bình A-rập năm 2002 mà A-rập Xê-út thúc đẩy có thể được xem là một kiểu mẫu cho thỏa thuận hòa bình trong tương lai giữa AL và I-xra-en. Tuy nhiên, sáng kiến này ban đầu chỉ nói về một Nhà nước Pa-le-xtin tương lai với những biên giới trước sự kiện ngày 4-6-1967, I-xra-en công kích và chiếm giữ Đông Giê-ru-xa-lem cùng Bờ Tây kể từ đó. 

Dù đánh giá diễn biến những ngày qua là tích cực, song các nhà quan sát cũng cho rằng, tín hiệu cho hòa bình Trung Đông chỉ mới hé lộ và chưa tiên liệu được diễn biến tiếp theo. Câu trả lời cụ thể dựa vào quyết tâm của I-xra-en và Pa-le-xtin trong việc tạo dựng lòng tin cũng như việc thực thi cam kết và thỏa thuận theo Luật pháp quốc tế của hai bên.