Những ngày này, dọc các tỉnh lộ 786, 796 chạy qua các xã biên giới thuộc ba huyện Châu Thành, Bến Cầu, Trảng Bàng, đâu đâu cũng thấy màu đỏ của ớt. Bên cạnh màu đỏ của trái, màu xanh của lá, những cánh đồng ớt này còn có một điểm chung nữa là hầu hết chủ nhân đều than trời khi được hỏi về hiệu quả đầu tư.

Anh Trương Văn Tới (37 tuổi, xã Long Giang, huyện Bến Cầu) trồng 2,5 công ớt, đầu tư 15 triệu đồng/4 tháng, đến nay, đã hái 2 đợt, thu hoạch được 100kg, giá bán lúc đầu còn được 10 ngàn đồng/kg, nay chỉ còn 9,5 ngàn đồng/kg. Giá trị thu hoạch chưa tới 1 triệu đồng. Anh ước tính vụ này chỉ thu về được một nửa tiền đầu tư, cầm chắc mức thua lỗ khoảng 6-7 triệu đồng. Cùng cảnh ngộ với anh Tới, ông Bùi Thành Sang (50 tuổi, xã Long Chữ, huyện Bến Cầu) trồng 5 công ớt, lỗ 20 triệu đồng. Bà Nguyễn Thị Bên (60 tuổi, xã Long Giang) trồng 6 công. Hộ nhà bà neo người nên nhân công thu hoạch đều phải đi thuê. Mức giá ớt đang rớt thê thảm nên cộng cả chi phí, thuê công hái (5.000đồng/kg) thì lỗ càng thêm lỗ. “Đau” hơn, anh Thái Văn Sơn (33 tuổi, xã Long Vĩnh, huyện Châu Thành) trồng 5 công. Để giảm bớt chi phí, những hôm thu hoạch, cả 4 người trong gia đình đều ra ruộng hái ớt từ sáng đến tối mịt mới về. Xiêu xiêu dưới bóng nắng chiều, bà mẹ anh Sơn than với khách: “Trắng tay, vay nợ, chú ơi!”. Theo ước tính của anh Sơn, hái đến lượt thứ 4 thì mới hòa vốn đầu tư. Đợt hái thứ 5 (đợt cuối cùng) là phần lời, nhưng chắc chỉ đủ bù lại công nhà, gọi là lấy công làm lời.

Người trồng “chết” theo kiểu người trồng, thương lái cũng “chết” theo kiểu thương lái. Anh Nguyễn Thanh Bình ở quận 12, TP Hồ Chí Minh là người lên tận các xã biên giới ở Tây Ninh để thu mua ớt. Anh cho biết, hiện nay, ớt anh mua chủ yếu xuất khẩu sang Hàn Quốc để làm kim chi. Giá ớt ở Seoul (nơi anh cung cấp ớt) cũng dao động rất lớn, bởi thế, anh không thể bao tiêu giá sản phẩm cho nông dân. Để đảm bảo đầu vào ổn định, anh chỉ có thể cam kết với các vựa tại địa phương là chắc chắn sẽ mua hết sản lượng, chứ còn giá cả thì vẫn tùy theo sự ấn định ở đâu tận bên nước ngoài.

Công bằng mà nói, trước kia, cây ớt đã từng đem vị ngọt đến cho nông dân Tây Ninh. Vụ trước Tết Nhâm Thìn, hộ bà Nguyễn Thị Điệp (49 tuổi, xã Ninh Điền, huyện Châu Thành) trồng 5 công, đầu tư 85 triệu đồng, thu hoạch được hơn 10 tấn; giá dao động 30 – 45 ngàn đồng/kg, tiền lời thu về được hơn 300 triệu đồng. Ông Phan Văn Mến (45 tuổi, xã Long Vĩnh, huyện Châu Thành) trồng 3,5 công (trong đó, đất thuê 2 công, 15 triệu đồng/công). Sau khi trừ cả chi phí thuê đất, ông Mến vẫn lời được hơn 150 triệu đồng. Còn ông Sang (xã Long Chữ), anh Sơn (xã Long Vĩnh)… đất không tốt bằng các hộ bà Điệp, ông Mến nhưng mỗi người cũng thu được hơn 20 triệu đồng trên diện tích 1,5-2 công. Trên thực tế, cây ớt là loại cây dễ trồng, phù hợp với nhiều nông dân ít vốn đầu tư. Với đặc điểm thổ nhưỡng của Tây Ninh, chỉ cần một vài công đất không ngập nước là có thể trồng ớt được. Nếu là đất nhà thì vốn đầu tư cho mỗi công khoảng 6-7 triệu đồng. Vòng đời cây ớt cũng ngắn, chỉ khoảng 4-5 tháng, những vụ trúng mùa và trúng giá thì hiệu quả đầu tư thuộc hàng siêu lợi nhuận. Nhưng một khi đã hoàn toàn mù tịt thông tin về thị trường của đầu ra, lại bị động về giá thành sản phẩm thì ít người trồng và trồng trái vụ là có lợi nhuận. Còn cả huyện, thậm chí vài ba huyện tập trung vào sản xuất cùng một mặt hàng trong điều kiện như thế thì không tránh khỏi cảnh rớt giá, ế hàng. Trong buổi làm việc khảo sát nông thôn mới ở Bến Cầu, một Phó Chủ tịch huyện nói với đoàn làm việc của BĐBP Tây Ninh rằng: Nhờ các anh hỗ trợ tìm được đầu ra cho cây ớt. Giúp được đầu ra cho cây ớt ổn định thì không gì bằng...