Câu hỏi trên được nhiều đại biểu thẳng thắn hỏi Bộ trưởng Cao Đức Phát. Đại biểu Mai Thị Ánh Tuyết (An Giang), Trương Minh Hoàng (Cà Mau) đánh giá, nông nghiệp Việt Nam thời gian qua chủ yếu là khai thác tài nguyên, giá thành thấp, thiếu tính cạnh tranh, nhất là sản phẩm lúa, gạo, cá tra, cà phê. Đại biểu yêu cầu Bộ trưởng giải thích nguyên nhân “trụ đỡ của nền kinh tế”, theo dự báo chỉ còn tăng trưởng 2,81% vào năm 2013.

Đại biểu Đặng Xuân Huy (Đồng Tháp) nêu thực trạng, con cá tra ở đồng bằng sông Cửu Long mang lại kim ngạch xuất khẩu hàng tỉ đô la hàng năm và giải quyết hàng chục ngàn lao động nhưng việc nuôi cá đang có chiều hướng xuống dốc trầm trọng. Hiện nay có đến gần 50% hộ nuôi cá tra bỏ nghề do lỗ, nhà máy chế biến đang trong tình trạng "chết lâm sàng". Đại biểu hỏi bộ trưởng có giải pháp gì để phục hồi ngành cá tra.

Đại biểu Nguyễn Thanh Thủy (Hậu Giang) đặt câu hỏi, khi nào người sản xuất nông nghiệp còn phải chịu cảnh được mùa mất giá triền miên từ nhiều năm nay.

Lần lượt trả lời những câu hỏi chất vấn của đại biểu, Bộ trưởng Cao Đức Phát không chỉ nguyên nhân cụ thể nào mà chỉ thừa nhận tốc độ tăng trưởng của ngành nông nghiệp đang chậm lại.

Bộ trưởng cho rằng để tạo điều kiện cho nông nghiệp phục hồi tốc độ tăng trưởng cao hơn là “một thách thức lớn” và phải có nguồn lực về đất đai, nguồn lực về lao động, nguồn lực về tài chính: “Chúng ta không thể đảo ngược được việc giảm lao động nông nghiệp và bây giờ chỉ còn tạo môi trường để khuyến khích đầu tư của xã hội nhiều hơn vào trong nông nghiệp, trong điều kiện nguồn lực của nhà nước có hạn chế”.

Trước những khó khăn đối với ngành thủy sản, Bộ trưởng trăn trở: “Rõ ràng lỗi không phải người nuôi mà lỗi ở đây chính là chúng ta đã quản lý việc chế biến và xuất khẩu có kẽ hở để cạnh tranh không lành mạnh, sản xuất những mặt hàng kém chất lượng, phá uy tín của chúng ta trên thị trường quốc tế và phá giá lẫn nhau”. Bộ NN&PTNT đã nghiên cứu, trình lên Chính phủ một nghị định quy định chặt chẽ hơn về quản lý sản xuất, chế biến và xuất khẩu cá tra và hy vọng sẽ khắc phục được những tồn tại hiện nay.

Bộ trưởng cũng không đưa ra được mốc thời gian cụ thể để người nông dân hết cảnh “được mùa mất giá”. Ông lý giải giá cả theo quy luật cung cầu: phần cung phụ thuộc thiên nhiên, phần cầu phụ thuộc thị trường. Mà thị trường thế giới thì cũng có nhiều bất ổn. “Chúng ta không thể đòi hỏi lúc nào cũng ổn định thị trường mãi mãi. Chúng ta luôn phải bám sát để điều chỉnh, chỉ đạo sát sao làm sao cho người dân có lợi nhất” - Bộ trưởng khẳng định.

Sẽ chấn chỉnh yếu kém trong quản lý

Bộ trưởng Cao Đức Phát khẳng định, việc quản lý chất lượng vật tư nông nghiệp và an toàn vệ sinh thực phẩm được xác định là trách nhiệm số một của ngành nông nghiệp khi trả lời chất vấn của các đại biểu Trần Văn Minh (Quảng Nam), Huỳnh Minh Hoàng (Bạc Liêu) về những thiếu sót trong công tác quản lý chất lượng, vật tư nông nghiệp…gây thiệt hại cho nông dân.

Bộ trưởng thừa nhận: Qua kiểm tra trên thị trường hiện nay đang đang lưu hành số lượng lớn phân bón, thuốc trừ sâu, thuốc thú y, thức ăn chăn nuôi… chất lượng không đạt yêu cầu. Bộ NN&PTNT đang tập trung vào các nhóm giải pháp đồng bộ và quyết liệt, trong đó sẽ tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý dựa trên cơ sở các văn bản đã ban hành; đã, đang, sẽ xây dựng các tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật mới.

“Chúng tôi đã và đang tiếp tục chỉ đạo các địa phương tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra. Thay vì các đợt đi kiểm tra, chúng tôi đã ban hành thông tư và chỉ đạo kiểm tra siết chặt ở biên giới, trong nước thì thống kê các cơ sở sản xuất kinh doanh để phân loại xác định những trọng tâm, trọng điểm để liên tục kiểm tra, xử lý những vi phạm, đồng thời kiểm tra trên thị trường phối hợp với các bộ, ngành” - Bộ trưởng nhấn mạnh và cho biết: “Đích thân tôi hoặc ủy quyền cho 1 thứ trưởng hằng tháng đều có họp giao ban để giải quyết vấn đề này, tuy nhiên phải thừa nhận là có chuyển biến nhưng chưa được như mong đợi”.

Trước những băn khoăn của một số đại biểu Quốc hội về chính sách tạm trữ lúa gạo và giải pháp để phát triển bền vững ngành lúa gạo Việt Nam, Bộ trưởng Cao Đức Phát cho biết, chính sách tạm trữ lúa gạo đã được Bộ báo cáo trước Quốc hội tại nhiều phiên chất vấn. Chính sách này chỉ là giải pháp tình thế, bởi không phải năm nào cũng thu mua tạm trữ lúa gạo. Chỉ khi nào giá lúa xuống thấp, nhân dân không được lãi khoảng 30% như cam kết giữa Chính phủ với nông dân thì mới sử dụng biện pháp để ngăn chặn suy giảm giá do mất cân đối cung cầu tạm thời.

Bộ trưởng Cao Đức Phát khẳng định, thời gian tới, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn sẽ triển khai những giải pháp đồng bộ để xây dựng ngành lúa gạo Việt Nam phát triển bền vững, hiệu quả, thực sự phát huy lợi thế của đất nước, trong đó tập trung vào rà soát quy hoạch, nâng cao năng suất và giá trị cây lúa. Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn sẽ tổ chức nhân rộng mô hình cánh đồng mẫu lớn. Đây được xem là lối thoát có triển vọng cho ngành lúa gạo Việt Nam.

Bộ trưởng cho biết thêm ngành nông nghiệp sẽ tiếp tục hỗ trợ nông dân ứng dụng khoa học kỹ thuật, đặc biệt là về giống. Những năm qua, Bộ đã giúp nông dân chọn 102 giống lúa được phổ biến, tuy nhiên con số này là quá nhiều. Bộ đã đặt hàng các viện nghiên cứu những giống lúa có giá trị cao, năng suất ổn định, giá trị xuất khẩu 500-600 USD/tấn, có loại giá trị 800 USD/tấn.

Làm rõ trách nhiệm của Bộ trưởng

“Trách nhiệm của Bộ trưởng ở đâu” là câu hỏi được nhiều đại biểu đặt ra trước những bất cập, yếu kém của ngành nông nghiệp như: tình trạng thiếu đất sản xuất, người dân bị thiệt hại do thủy điện (đại biểu Phạm Đức Châu - Quảng Trị); vấn nạn ốc bươu vàng, vật tư nông nghiệp kém chất lượng, nông sản không tiêu thụ được do hàng nhập lậu (đại biểu Nguyễn Thị Khá - Trà Vinh); “vỡ” quy hoạch cao su và việc phá rừng tràn lan để trồng cao su (đại biểu Trương Văn Vở - Đồng Nai); quy chuẩn về sản xuất phân bón, còn nhiều kẽ hở cho hàng giả, hàng kém chất lượng (đại biểu Huỳnh Minh Hoàng - Bạc Liêu)…

Bộ trưởng Cao Đức Phát thẳng thắn: “Đương nhiên trách nhiệm về quản lý đối với toàn ngành thuộc về Bộ trưởng NN&PTNT, chúng tôi chịu trách nhiệm. Tuy nhiên, các đồng chí lãnh đạo chính quyền địa phương cũng phải liên đới, thực tế là quản lý ở các địa phương phải là các đồng chí. Bộ trưởng không thể lặn lội đến từng cánh đồng để biết được khu vực này có trong quy hoạch hay không trong quy hoạch, mà chủ yếu là làm trên tổng thể và cơ chế chính sách”.

Đại biểu Trương Minh Hoàng (Cà Mau)phát biểu tại hội trường.

Trước thắc mắc về việc để cho bà con nông dân chịu thua thiệt trước nạn vật tư kém chất lượng, giả, dịch bệnh, thiên tai, Bộ trưởng giải trình, ở đây cũng có cái là do khách quan, thiên tai, nhưng cũng có cái do chủ quan trong quản lý chất lượng hay phòng chống dịch bệnh. "Chính phủ, Quốc hội giao cho tôi làm Bộ trưởng Bộ NN-PTNT để lo cho dân việc này. Chúng tôi cũng rất cố gắng, có sự chuyển biến nhưng cũng còn chậm. Chúng tôi cần phải nỗ lực hơn rất nhiều để đáp ứng mong đợi của nhân dân"- Bộ trưởng thừa nhận.

Trước những vấn đề “nóng” gần đây như an toàn hồ thủy lợi, Bộ trưởng Cao Đức Phát cho biết hiện nước ta có hơn 6.800 hồ, trong đó có khoảng 1.200 hồ có vấn đề cần phải nâng cấp. Một trong những khó khăn trong việc nâng cấp, sửa chữa các hồ đập xuống cấp là thiếu kinh phí. Riêng năm 2013 xác định tu bổ 317 hồ, Chính phủ đã chi hơn 500 tỉ đồng để hỗ trợ các địa phương sửa chữa hơn 90 hồ, đập, trong khi đảm bảo cho công tác này phải cần tới 3.000 tỉ đồng. Trước mỗi trận bão, Bộ NN&PTNT đều có cảnh báo về các hồ nguy hiểm để địa phương cử người canh gác và cảnh báo cho người dân.

Chưa hài lòng với câu trả lời trên, Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Sinh Hùng đặt vấn đề: “Vậy 1.200 hồ đập đó có vỡ không? Nếu vỡ thì gay. Nếu chưa có tiền phải tìm cách báo cáo Chính phủ, Quốc hội để thực hiện”.

Trước câu hỏi quan điểm của Bộ trưởng về đề xuất của Công ty Cổ phần Hoàng Anh Gia Lai nhập khẩu 30 nghìn tấn đường được sản xuất tại Lào, Bộ trưởng Cao Đức Phát cho biết: “Chúng tôi thấy rằng đường trong nước đã dư thừa và bây giờ ngành nông nghiệp, ngành công thương sẽ phải phối hợp để tham mưu cho Chính phủ thực hiện các biện pháp hỗ trợ để tiêu thụ đường để giữ giá mía có lợi cho nông dân”. Tuy nhiên, Bộ trưởng lại nói: “vì đây là một tình huống cụ thể, tôi chưa được rõ những chi tiết, nên xin phép không trả lời”.