Biên phòng - Trong bối cảnh gia tăng căng thẳng giữa hai cường quốc kinh tế - chính trị hàng đầu thế giới, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình chuẩn bị có chuyến công du tới Mỹ vào cuối tháng 9 này. Đây là chuyến thăm cấp Nhà nước đầu tiên của nhà lãnh đạo Trung Quốc tới Mỹ trên cương vị nguyên thủ quốc gia.
 |
| Ông Ba-rắc Ô-ba-ma và ông Tập Cận Bình tại cuộc gặp bên lề Hội nghị thượng đỉnh APEC, ở Bắc Kinh, tháng 11-2014. Ảnh: Getty/Huffington Post |
Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình sẽ bắt đầu chuyến thăm Mỹ bằng một loạt hoạt động ngoại giao công chúng ở thành phố Xít-tơn trước khi tới Oa-sinh-tơn D.C để gặp Tổng thống Ba-rắc Ô-ba-ma và sẽ kết thúc chuyến công du bằng bài phát biểu tại Đại Hội đồng Liên hợp quốc vào ngày 28-9. Chuyến thăm diễn ra vào thời điểm quan hệ hai nước đang gặp nhiều "sóng gió" sau hàng loạt sự kiện xảy ra gần đây, như xung đột Trung-Nhật leo thang, hoạt động xây đảo nhân tạo trái phép của Trung Quốc ở Biển Đông, quyết định phá giá đồng nhân dân tệ (NDT) hay cuộc chiến gián điệp mạng Trung-Mỹ.
Cố vấn An ninh Quốc gia Mỹ - bà Xu-dân Rai-xơ cho biết, cuộc gặp cấp cao giữa Chủ tịch Tập Cận Bình và Tổng thống Ô-ba-ma sẽ dựa trên tinh thần mà hai bên đã nhất trí tại cuộc Đối thoại Chiến lược và Kinh tế Mỹ-Trung lần thứ 7 diễn ra hồi tháng 6 năm nay. Còn Người phát ngôn Nhà Trắng Giô-xơ Ơ-nít tuyên bố, chuyến thăm lần này của nhà lãnh đạo Trung Quốc sẽ là cơ hội để mở rộng hợp tác Mỹ-Trung và "giải quyết các bất đồng theo hướng xây dựng". Trước chuyến thăm, Tổng thống Ô-ba-ma cảnh báo rằng quy mô các vụ tấn công mạng từ Trung Quốc là "không thể chấp nhận được", trong khi giới chức Mỹ tỏ ý đang cân nhắc về các đòn trừng phạt cụ thể (đối với Trung Quốc).
Cả Mỹ và Trung Quốc đang đẩy mạnh việc bảo vệ an ninh mạng và năng lực thu thập thông tin tình báo. Bắc Kinh đã bị chỉ trích mạnh mẽ sau các vụ đánh cắp dữ liệu cá nhân của giới chức chính quyền liên bang Mỹ, trong đó có nhiều nhân vật cấp cao. Vụ việc này đã khiến quan hệ hai nước thêm căng thẳng. Theo thăm dò của Viện Nghiên cứu Pew, 54% số người được hỏi ý kiến cho rằng, các vụ tấn công mạng mà Trung Quốc nhằm vào Mỹ là mối quan ngại lớn và là nguy cơ hàng đầu đối với an ninh quốc gia.
Bên cạnh đó, việc Trung Quốc thắt chặt chính sách tiền tệ cũng là chủ đề "nóng" trong chuyến thăm này, bởi Oa-sinh-tơn cho rằng, hành động này của Bắc Kinh là nhằm tạo lợi thế cho các doanh nghiệp xuất khẩu trong nước. Tuy nhiên, lãnh đạo các doanh nghiệp lớn nhất tại Mỹ đã kêu gọi Tổng thống Ô-ba-ma và Chủ tịch Tập Cận Bình tập trung vào các khía cạnh tích cực và thúc đẩy hơn nữa tiến trình đàm phán Hiệp định đầu tư song phương (BIT). Hiệp định này sẽ tạo nhiều cơ hội và thuận lợi hơn cho các doanh nghiệp của hai nước tiếp cận thị trường của nhau.
Tháng 8 vừa qua, Trung Quốc gần như đã tiến sát tới bờ vực khủng hoảng sau khi Ngân hàng nhân dân Trung Quốc (PoBC, tức ngân hàng Trung ương) bất ngờ điều chỉnh tỷ giá đồng NDT so với đồng USD. Mặc dù hành động của giới chức Trung Quốc sâu xa là nhằm tạo tiền đề đưa đồng NDT vào giỏ tiền dự trữ quốc tế, song nhiều nhà đầu tư quốc tế lại cho rằng, các quyết sách của PoBC phản ánh tâm lý lo ngại của Bắc Kinh trước tình hình kinh tế trong nước. "Cơn địa chấn" trên thị trường chứng khoán Trung Quốc sau đó khiến giới đầu tư càng giảm sút lòng tin và đặt câu hỏi liệu nền kinh tế Trung Quốc có còn đủ sức để đáp ứng những yêu cầu đầy tham vọng của BIT hay không?
Trên thực tế, chuyến thăm của Chủ tịch Tập Cận Bình đã được lên kế hoạch từ đầu năm nay, cho phép hai bên có thời gian chuẩn bị chi tiết, trong đó có BIT. Nếu BIT được hai bên nhất trí thông qua, đó sẽ là "bệ phóng" cho quan hệ Mỹ-Trung, tránh nguy cơ xảy ra "chiến tranh lạnh kinh tế" như một số chuyên gia lo ngại.
Theo dự đoán của các chuyên gia, một vấn đề nổi cộm khác cũng sẽ được đề cập trong cuộc gặp cấp cao Mỹ-Trung lần này đó là những căng thẳng ở Biển Đông và biển Hoa Đông - các khu vực mà Bắc Kinh tuyên bố chủ quyền lãnh thổ chồng chéo với các nước láng giềng Đông Nam Á và Nhật Bản.
Căng thẳng sẽ được hóa giải?
Là chuyên gia hàng đầu về quan hệ Mỹ-Trung, Giáo sư Ét-ra Vâu-giơ của Trung tâm châu Á, thuộc Đại học Ha-vớt nhận định, hai bên khó có thể nhất trí về các vấn đề tỷ giá, gián điệp mạng hay những tranh chấp chủ quyền ở Biển Đông và biển Hoa Đông trong chuyến đi này của ông Tập Cận Bình. Vì vậy, việc thúc đẩy sự tin tưởng lẫn nhau có thể là "biện pháp quan trọng và cơ bản nhất" để quan hệ giữa hai nước đạt được tiến triển.
Bà Rai-xơ tuyên bố rằng, chuyến thăm Mỹ của Chủ tịch Tập Cận Bình là cơ hội quan trọng để hai nước cải thiện hơn nữa vấn đề lòng tin và sự hiểu biết lẫn nhau, từ đó làm sâu sắc thêm quan hệ hợp tác cũng như giải quyết những bất đồng trên tinh thần xây dựng.
Trong chuyến thăm Mỹ năm 2012 trên cương vị Phó Chủ tịch Trung Quốc, ông Tập Cận Bình từng đưa ra khái niệm về "quan hệ nước lớn kiểu mới" có ý nghĩa quan trọng đối với đường lối đối ngoại của Trung Quốc. Tuy nhiên, từ đó đến nay, quan hệ Trung-Mỹ vẫn chưa thực sự phát triển theo khái niệm mới này. Theo tờ "The Diplomat", trong chuyến thăm Mỹ lần này, nhà lãnh đạo Trung Quốc sẽ không bỏ qua cơ hội để tái định hình quan hệ Trung-Mỹ.
Chưa thể khẳng định chuyến thăm tới đây có xua tan những bất đồng phủ bóng lên quan hệ Trung-Mỹ hay không nhưng rõ ràng, cả Bắc Kinh lẫn Oa-sinh-tơn đều có mục đích hóa giải căng thẳng trong quan hệ hai nước.
