Ông Chu Vĩnh Khang trước khi bị bắt. (ảnh: Tân Hoa Xã)

Theo Thông báo của Ban chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc, ông Chu Vĩnh Khang bị điều tra vì bị nghi "vi phạm kỷ luật nghiêm trọng". Cuộc điều tra sẽ do Ủy ban Kiểm tra Kỷ luật Trung ương CPC tiến hành. Như vậy “con hổ” Chu Vĩnh Khang chính thức bị điều tra sau hơn nửa năm bị bắt giam.

Từ người quyền lực tới kẻ “tội đồ”

Ông Chu Vĩnh Khang được coi là một trong những chính trị gia quyền lực nhất ở Trung Quốc trong thập niên vừa qua. Theo hãng tin Reuters, ông Chu chính là người đã bảo trợ cho ông Bạc Hy Lai, một chính trị gia nổi tiếng nhưng đã thất thế khác.

Chu Vĩnh Khang sinh tháng 12-1942, trong một gia đình nghèo tại thành phố Vô Tích, tỉnh Giang Tô, miền đông Trung Quốc. Trong giai đoạn 1961-1966, ông theo học chuyên ngành khảo sát và thăm dò địa chất tại Khoa Khảo sát và Thăm dò thuộc Học viện Dầu khí Bắc Kinh. Trong giai đoạn này, ông Chu đã gia nhập Đảng Cộng sản Trung Quốc vào tháng 12-1964.

Với tấm bằng cử nhân đại học trong tay, ông Chu Vĩnh Khang được coi là một kỹ sư cao cấp với cấp bậc tương đương một giáo sư. Năm 1967, ông đã khởi đầu sự nghiệp trong ngành dầu khí với tư cách một thực tập sinh và sau đó là kỹ sư tại đội thăm dò địa chất của Nhà máy số 673, mỏ dầu Daqing, một trong những mỏ dầu lớn nhất Trung Quốc nằm ở phía Đông Bắc tỉnh Hắc Long Giang.

Trong giai đoạn 1967-1985, ông Chu đã liên tục thăng tiến trong ngành dầu khí. Đến giữa những năm 1980, ông đã trở thành Thứ trưởng ngành dầu khí và sau đó được bổ nhiệm làm Phó tổng Giám đốc kiêm Phó Bí thư Đảng ủy Tập đoàn Dầu khí Quốc gia Trung Quốc (CNPC), một trong những doanh nghiệp hùng mạnh nhất tại nước này.

Năm 1998, ông Chu Vĩnh Khang được bổ nhiệm làm Bộ trưởng Đất đai và Tài nguyên. Một năm sau đó, ông được bổ nhiệm làm Bí thư Đảng ủy tỉnh Tứ Xuyên. Sau đó, ông được bầu làm Ủy viên dự khuyết Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc tại khóa 14 và trở thành Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng tại khóa 15. Năm 2002 đánh dấu cao điểm trong sự nghiệp của ông Chu Vĩnh Khang, khi ông được bổ nhiệm là thành viên của Bộ chính trị tại Đại hội Đảng lần thứ 16. Cuối năm đó, ông trở thành Bộ trưởng Bộ Công an.

Năm 2007, ông Chu Vĩnh Khang tiếp tục được thăng tiến, trở thành Ủy viên thường vụ Bộ Chính trị, cơ quan ra quyết sách cao nhất ở Trung Quốc. Ông cũng đảm nhiệm chức vụ chủ tịch Ủy ban chính trị và Pháp luật trung ương. Nhiệm vụ của ông là duy trì sự ổn định ở đất nước và “ngăn chặn và chống chống phá của các thế lực thù địch trong và ngoài Trung Quốc”. Ngân sách cho Ủy ban này lên tới 114 tỷ USD, cao hơn cả ngân sách quốc phòng Trung Quốc.

Là người phải đối phó với bất ổn ở Tây Tạng và Tân Cương, an ninh Thế vận hội Bắc Kinh, quyền lực của ông Chu được mở rộng sang cả tòa án, cơ quan điều tra, cảnh sát, lực lượng bán quân sự và cơ quan tình báo.

Ông Chu Vĩnh Khang đã từng được tạp chí Forbes (Mỹ) đưa vào danh sách những người quyền lực nhất thế giới và ví như “Đích Chê-ni của Trung Quốc”. Trong danh sách những người quyền lực nhất thế giới năm 2011 của Forbes, ông này đứng ở vị trí thứ 29, cao hơn cả nhà lãnh đạo Tập Cận Bình (xếp ở vị trí 69), người khi đó đang giữ chức Phó chủ tịch Trung Quốc.

Tuy nhiên, tháng 12-2013, một năm sau khi nghỉ hưu, ông Chu Vĩnh Khang đã bị bắt cùng vợ ở Bắc Kinh. Quyết định điều tra một nhân vật cao cấp như ông Chu Vĩnh Khang là một điều chưa từng có tiền lệ, kể từ khi Đảng Cộng sản Trung Quốc lên nắm quyền năm 1949. Hơn nửa năm thu thập các chứng cứ, ngày 29-7, cơ quan chức năng đã quyết định mở cuộc điều tra toàn diện đối với Chu Vĩnh Khang. Tờ Thời báo kinh tế Hong Kong bình luận rằng, việc mở cuộc điều tra Chu Vĩnh Khang “là một bước đi quan trọng trong hành trình dài chống tham nhũng của Trung Quốc”.

Cuộc chiến “đánh hổ”

Kể từ khi lên cầm quyền, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình quyết tâm “nhổ tận gốc” nạn tham nhũng và làm trong sạch hình ảnh của Đảng Cộng sản Trung Quốc. Chủ tịch Tập Cận Bình đã từng mô tả tham nhũng như một nguy cơ đe dọa sự tồn vong của Đảng Cộng sản Trung Quốc. Vì vậy, ông coi chống tham nhũng, trong đó có cuộc chiến “đánh hổ”, như một nhiệm vụ trọng tâm của chính quyền hiện nay.

Sau khi có lệnh từ Chủ tịch Tập Cận Bình, các cơ quan chức năng nước này đã mở rộng điều tra, liên tục thẩm vấn hoặc bắt giữ nhiều người có liên quan tới ông Chu Vĩnh Khang, trong đó có nhiều người đang giữ chức vụ quan trọng trong các cơ quan Nhà nước.

Reuters cho biết, trong hơn 7 tháng qua, hơn 300 người thân, đồng minh chính trị, nhân viên và những người được ông Chu Vĩnh Khang bảo trợ đã bị cách chức, thẩm vấn hoặc bắt giữ. Trong số này, đáng chú ý có ông Tưởng Khiết Mẫn, người đã từng giữ chức Chủ tịch của PetroChina và CNPC; nguyên Thứ trưởng Bộ Công an Lý Đông Sinh; và Phó tỉnh trưởng tỉnh Hải Nam Ký Văn Lâm.

Ông Chu Vĩnh Khang chỉ là một trong nhiều “con hổ” rơi vào tầm ngắm của cơ quan chống tham nhũng ở Trung Quốc. Trước ông Chu, Bạc Hy Lai, Từ Tài Hậu... cũng là những nhân vật cao cấp bị điều tra và kết án. Theo cơ quan chức năng, kể từ sau Đại hội Đảng Cộng sản Trung Quốc lần thứ 18 đến nay, đã có 180.000 người bị điều tra, xử lý, trong đó có 35 người là lãnh đạo cấp Thứ trưởng trở lên.

Báo cáo của Tổng cục phòng chống tham nhũng Viện kiểm sát Nhân dân Tối cao Trung Quốc đưa ra ngày 25-7 vừa qua cho biết, trong 6 tháng đầu năm 2014, cơ quan kiểm sát các cấp của nước này đã khởi tố hơn 19.000 vụ án tham nhũng, tiến hành điều tra 25.240 người có liên quan.

Trong số những vụ án tham nhũng bị điều tra, xử lý, có 15.999 vụ có số tiền tham nhũng từ 50.000 Nhân dân tệ trở lên (tương đương khoảng 9.000 USD), chiếm 83,8%, tăng 13.7% so với cùng kỳ năm ngoái. Tổng cục trưởng Tổng cục phòng chống tham nhũng Viện kiểm sát Nhân dân Tối cao Trung Quốc Từ Tiến Huy cho biết, trong số hơn 19.000 vụ án được xử lý thì có đến 11.000 vụ liên quan đến các ngành kinh tế xã hội như y tế, giáo dục, bảo hiểm xã hội....

Trong 6 tháng đầu năm 2014 đã có 7 lãnh đạo cấp bộ, tỉnh bị điều tra, 1.676 người là cán bộ cấp phòng trở lên bị xử lý, trong đó có 182 người là cán bộ cấp cục, sở.
Với việc quyết định điều tra công khai ông Chu Vĩnh Khang thể hiện lập trường cứng rắn của Chủ tịch Tập Cận Bình rằng dù quan chức cấp cao nhất mà tham nhũng cũng bị trừng phạt nghiêm khắc.