Người cao tuổi tại Thái Bình tham gia biểu diễn văn nghệ trong một ngày lễ của địa phương. Ảnh: Xuân Hương

Tuổi thọ là thành tựu

Theo báo cáo của Liên hợp quốc, dân số thế giới tính đến năm 2015 đã đạt 7,3 tỷ người. Đây là mức tăng rất lớn, trở thành một thách thức không nhỏ đối với các quốc gia trên thế giới, trong đó có Việt Nam. Đáng lưu tâm là, dân số thế giới đang già hóa nhanh chóng. Trong 10 năm tới, số người từ 60 tuổi trở lên sẽ vượt qua con số 1 tỷ người. Già hóa dân số đang tăng nhanh ở các nước đang phát triển, bao gồm cả những quốc gia có mật độ dân số trẻ cao như Việt Nam.

Với số dân gần 92 triệu người, Việt Nam vẫn giữ vị trí đông dân thứ 14 trên thế giới và thứ 3 trong khu vực Đông Nam Á. Hiện tại, Việt Nam vẫn đang trong thời kỳ dân số vàng, nhưng tỷ trọng người cao tuổi (NCT) từ 60 tuổi trở lên đã chiếm 10,5%, chỉ số già hóa là 44,6%. Tình trạng già hóa dân số đã trở thành vấn đề rất đáng quan tâm ở nước ta.

Việt Nam hiện là một trong những quốc gia có tốc độ già hóa dân số nhanh nhất ở châu Á. Dân số nước ta đã chính thức bước vào thời kỳ già hóa từ năm 2011 - kết quả từ sự sụt giảm của tỷ lệ sinh, tỷ lệ tử vong và tuổi thọ ngày càng tăng lên. Vào năm 2012, tỷ lệ NCT chiếm 10,2% so với tổng dân số. Năm 2014, tỷ lệ này đã tăng lên là 10,5%. Thời kỳ để Việt Nam chuyển giao từ "già hóa dân số" sang "dân số già" ngắn hơn nhiều so với các quốc gia có cấp độ phát triển cao hơn.

Thứ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Việt Tiến khẳng định: "Tuổi thọ cao là thành tựu của y khoa và kết quả của phát triển kinh tế - xã hội về nhiều mặt, chứ không phải là gánh nặng của xã hội hay của nền kinh tế. Thời kỳ già hóa đem lại những tiềm năng bao gồm cơ hội đầu tư, tăng cường chất lượng lao động và kiến thức, đem lại các lợi ích kinh tế. Nhưng đồng thời, cũng đặt ra những thách thức to lớn đòi hỏi phải có những phương thức tiếp cận mới trong chăm sóc sức khỏe, tuổi nghỉ hưu, lương hưu, thay đổi sự tương tác trong xã hội và mối quan hệ liên thế hệ".

Thứ trưởng nhấn mạnh: "Giải quyết những thách thức và tận dụng các cơ hội của thời kỳ già hóa dân số, đòi hỏi chúng ta cần phải có nhiều nỗ lực hơn nữa trong việc nâng cao nhận thức về vấn đề già hóa dân số. Đảm bảo đưa vấn đề già hóa và nhu cầu của NCT vào tất cả các chương trình và chính sách phát triển quốc gia, đặc biệt là các chính sách, chương trình về an sinh xã hội; đa dạng hóa và nâng cao chất lượng dịch vụ chăm sóc NCT. Đồng thời, khuyến khích và tạo điều kiện để NCT tiếp tục tham gia các hoạt động xây dựng đất nước, phù hợp với điều kiện sức khỏe và kinh nghiệm".

Chung tay chăm sóc người cao tuổi

Trước thực trạng già hóa dân số, nước ta đã có nhiều chủ trương, chính sách quan tâm chăm sóc NCT. Năm 2013, Tổng cục Dân số-Kế hoạch hóa gia đình đã chọn chủ đề của "Tháng hành động Quốc gia về Dân số" là "Già hóa dân số - những thách thức trong chăm sóc người cao tuổi". Và năm nay (2015), chủ đề của Tháng hành động Quốc gia về Dân số Việt Nam là "Cộng đồng chung tay chăm sóc NCT". Chủ đề này đưa ra một thông điệp hết sức nhân văn vì đã huy động toàn bộ cộng đồng chăm sóc NCT là lớp người đã có cống hiến to lớn cho đất nước, xã hội và gia đình.

Ông Ngô Trọng Vịnh, Phó Chủ tịch Hội NCT Việt Nam cho rằng: "Chăm sóc NCT không chỉ là chăm sóc y tế mà cần chăm sóc toàn diện, cả về vật chất lẫn tinh thần, sao cho mỗi người khi về già đều có được một cuộc sống đảm bảo và an toàn. Do vậy, vấn đề chính của công tác dân số hiện nay của Việt Nam là cần có chiến lược dài hạn, đề ra những giải pháp phù hợp, kịp thời và đồng bộ để giải quyết các vấn đề nảy sinh khi một quốc gia bước vào giai đoạn già hóa dân số như: Lao động, lương hưu, bảo trợ xã hội, sức khỏe và các dịch vụ y tế, chăm sóc NCT, cơ cấu gia đình, chuyển giao giữa các thế hệ...

Nhiều người già vẫn tham gia làm việc, giúp ích cho xã hội và tự nuôi sống bản thân. Ảnh: Xuân Hương

Theo ông Vịnh, để đảm bảo chăm sóc tốt NCT, cần đẩy mạnh tuyên truyền, nâng cao nhận thức về già hóa dân số, về cách thức chuẩn bị cho tuổi già và vấn đề của NCT. Đồng thời, tạo điều kiện để NCT tự phát huy nội lực, rèn luyện, chăm sóc sức khỏe, tiếp tục cống hiến cho cộng đồng, xã hội, tiếp tục lao động, phát triển kinh tế... để có một tuổi già tích cực, góp phần an sinh xã hội. Cải thiện các chính sách về bảo trợ xã hội, bảo hiểm y tế, hỗ trợ NCT vay vốn làm kinh tế... để tạo nên một xã hội thịnh vượng cho mọi lứa tuổi.

Ông Vịnh cho rằng, Nhà nước và cộng đồng xã hội cần quan tâm thực chất tới 23,5% NCT nghèo, gần 100.000 NCT cô đơn và rất nhiều NCT khuyết tật, khó khăn không có lương hưu bằng các chính sách hiệu quả, huy động sự đóng góp của cộng đồng, xã hội (trợ cấp xã hội, tình nguyện viên, các câu lạc bộ, cấp thẻ Bảo hiểm y tế, xây dựng nhà chăm sóc cộng đồng...). Bên cạnh đó, tạo điều kiện, quan tâm hơn nữa tới các tổ chức của NCT như Hội NCT, các câu lạc bộ... vì chính các tổ chức này sẽ là nơi bảo vệ NCT, là cầu nối của NCT với chính quyền, cộng đồng và gia đình của họ.

Nhân Tháng hành động Quốc gia về dân số" với chủ đề "Cộng đồng chung tay chăm sóc NCT", Thứ trưởng Nguyễn Việt Tiến đã kêu gọi: "Chúng ta hãy cam kết đảm bảo cho cuộc sống mạnh khỏe và hạnh phúc của NCT và khuyến khích sự tham gia có ý nghĩa của họ trong xã hội để tận dụng được vốn sống phong phú, những kinh nghiệm và kiến thức quý báu của NCT".