Các cán bộ, chiến sĩ phục vụ Bác trong thời gian chuẩn bị tiếp quản Thủ đô tại một lần họp mặt.

Quần thể xây dựng bao gồm: Nhà làm việc của Bác, lán của Trung ương, cơ quan 11, khu làm việc của Đoàn cố vấn 12 và khu nhà Đại sứ. Khu nhà Đại sứ cách xa khu làm việc của Bác khoảng 5-6km. Hồi đó, Đại sứ Liên Xô là ông La-vơ-rít-sép, Đại sứ Trung Quốc là ông Lã Quý Ba. Ngày nay, nhân dân địa phương vẫn quen gọi đó là khu đồi Đại sứ.

Khu cơ quan của Chủ tịch Hồ Chí Minh được dựng trên một quả đồi bên suối, nằm cách quốc lộ 2km, bao gồm  một lán lớn là nơi làm việc của cơ quan, một ngôi nhà sàn nhỏ hai tầng là nơi ở và làm việc của Bác, cạnh đó có một cây cầu treo qua suối. Ông Nguyễn Văn Hậu, nguyên cán bộ Cục Cảnh vệ, kể: "Tôi may mắn cùng với các đồng chí khác ở Trung đội 1, Đại đội 272 được giao nhiệm vụ xây dựng khu nhà ở của Bác tại Vai Cầy và bắc cầu treo qua suối. Ngày ấy, Vai Cầy rừng tre nứa bạt ngàn. Từ Vai Cầy đi vào chừng 2km, chúng tôi dựng ngôi nhà sàn của Bác ở bên bờ suối cao, ngay chân đồi...".

Theo ông Hậu, nhà sàn của Bác gồm hai gian, có hai tầng, mái lợp bằng tranh. Khung nhà và cầu thang lên tầng trên được làm bằng gỗ, còn lại đều làm bằng tre nứa, kể cả bàn làm việc. Cùng với ngôi nhà sàn của Bác, ông Hậu và đồng đội còn dựng một cây cầu treo bắc qua suối. Đây là ý tưởng thiết kế của đồng chí Hoàng Văn Học, Trung đội trưởng Trung đội 1. Nhờ những cây cổ thụ có cành ngả xuống phía suối, nên các "thợ cầu" đã thiết kế một số quang treo mắc vào cành cây để giữ cây cầu. Toàn bộ cầu được kết nối lắp ghép với nhau bằng các con xỏ và dây rừng.

"Để có được những cây mai làm cầu, có đường kính khoảng 15-20cm, chúng tôi phải đi ngược 7km lên cùng rừng mai ở mạn Cao Vân, Văn Lãng mới lấy được. Sau khi dựng xong cây cầu treo, đồng chí Hoàng Văn Học được Chính phủ tặng thưởng Huân chương Lao động hạng Ba” - Ông Hậu cho biết.

Cũng theo ông Hậu, một số cơ quan trực thuộc Chính phủ tập trung xung quanh đại bản doanh của Bác, trong các vùng lân cận. Tại "Phủ Chủ tịch" này, trong thời gian 80 ngày (trước khi về tiếp quản Thủ đô), Bác và Chính phủ đã có những công việc như: Hội đồng Chính phủ họp kỳ trung tuần tháng 8-1954, Hội đồng Chính phủ họp trung tuần tháng 9-1954 (tư liệu Viện Bảo tàng Hồ Chí Minh).

Cũng tại đây, Bác đã tiếp đoàn Ấn Độ, Ba Lan, Ca-na-đa trong Ủy ban Quốc tế Giám sát đình chiến ở Việt Nam, tiếp Đại sứ Trung Quốc La Quý Ba trình quốc thư (ngày 1-9-1954), tiếp đạo diễn điện ảnh Xô Viết Rô-man Các-men… Tối 5-9-1954, tại Vai Cầy, Bác đã nói chuyện với các đơn vị bộ đội thanh niên xung phong, cơ quan 11 và 12, chuẩn bị tư tưởng cho anh chị em trước khi về Thủ đô. Bác nhắc nhở phải chú ý phát huy truyền thống tốt đẹp sẵn có trong kháng chiến, cần kiệm giản dị, tránh xa mọi cám dỗ nơi thị thành…

Ngày 18-9-1954, Bác đến nói chuyện với bộ đội Đại đoàn quân Tiên Phong tại Đền Hùng (Phú Thọ). Câu nói của Bác: "Các vua Hùng đã có công dựng nước, Bác cháu ta phải cùng nhau giữ nước", từ đó đã đi vào lịch sử. Cùng thời gian này, Bác đi dự hội nghị thí điểm cải cách ruộng đất, đi thăm hai xã Hùng Sơn, Phục Linh (Đại Từ)…

Ngày 12-10-1954, Bác rời Đại Từ để trở về Hà Nội (theo tư liệu của ông Tạ Đình Hiểu, nguyên Tiểu đoàn Trưởng Tiểu đoàn 600). Dọc đường, Bác ở lại Sơn Tây, sau đó, qua thị xã Hà Đông rồi về thẳng nhà thương Đồn Thủy vào chiều tối 14-10-1954. Vậy là, sau 8 năm, Hà Nội lộng lẫy cờ hoa đón Bác về…