Mặc dù tỷ lệ nghiện thuốc lá, thuốc lào ở đồn BP Mù Cả không nhiều nhưng tỷ lệ “hút theo thói quen”, “hút cho đỡ buồn”, “hút cho khỏi thiêu thiếu” và việc “hút để giao tiếp với người dân” khi đi địa bàn lại không hề ít. Với người Hà Nhì ở Mù Cả, việc hút thuốc lào trở thành “nét văn hóa”. Mỗi lần xuống bản trung tâm Mù Cả, ít nhiều cũng phải mua được gói thuốc lào mang về. Đến nhà chơi, thăm người già, đường sữa có thể không có nhưng không thể thiếu gói thuốc lào. Vậy nên, khi triển khai Chỉ thị của Tư lệnh BĐBP về việc cấm hút thuốc lá, thuốc lào trong đơn vị không hề đơn giản. Ban đầu, thấy đơn vị gần như không có “người nghiện”, Ban chỉ huy đồn đã quán triệt đến tất cả cán bộ, chiến sĩ trong đơn vị. Nhưng qua 1 tuần thực hiện, trực ban báo cáo lại thì phát hoảng, “việc hút thuốc vẫn diễn ra thường xuyên”. Nhận thấy vấn đề không đơn giản, ngay cả khi không có người nghiện thuốc nặng, Ban chỉ huy đồn quyết định “mạnh tay” trong việc thực hiện Chỉ thị của Tư lệnh.

Cấp ủy, chỉ huy đồn giao cho Hội đồng Quân nhân là nòng cốt trong việc triển khai và giám sát việc thực hiện “không thuốc lá tại đồn BP Mù Cả”. Buổi họp đột xuất của Hội đồng Quân nhân do Chủ tịch Lý Văn Hùng chủ trì diễn ra “sôi nổi” khi thảo luận các quy chế xử phạt những trường hợp vi phạm. Kết thúc buổi họp, Hội đồng Quân nhân đã đưa ra quy định rất rõ ràng như: Vi phạm lần 1, phạt 1 khối củi nộp cho nhà bếp. Vi phạm lần 2: Nộp 2 khối củi, gác thêm 1 ca đêm. Vi phạm lần 3: Nộp 3 khối củi và gác thêm 1 ca buổi tối, 1 ca ban ngày. Những trường hợp “bao che”, “mua hộ thuốc” cũng được “gác vào ban ngày” và hàng chục hình thức xử phạt khác do cấp đội “phạt thêm” như tăng gia, vệ sinh doanh trại… Tóm lại, nếu ai vi phạm thì ngày nghỉ, giờ nghỉ sẽ thành giờ lấy củi, tăng gia, gác… Tổ giám sát gồm Chính trị viên, Trung tá Lò Văn Viện; Đồn trưởng, Trung tá Nguyễn Đình Dẫn; Chủ tịch Hội đồng Quân nhân; Thiếu tá Lý Văn Hùng và các đội trưởng, trạm trưởng, tổ trưởng tổ công tác làm thành viên. Cán bộ, chiến sĩ vẫn gọi vui là “cảnh sát trưởng” chuyên kiểm soát thuốc lá, thuốc lào trong đồn BP Mù Cả.

Đã rời khỏi đồn BP Mù Cả để học nghề tại trường Đào tạo nghề số 11, nhưng Lý Quang Mìn vẫn không thể quên kỷ niệm 3 khối củi. Lần đầu, Mìn bị “cảnh sát trưởng” Viện bắt gặp hút thuốc khi đang gác đêm. 1 khối củi không thấm gì so với sức thanh niên nên chỉ vài ngày sau, “cảnh sát trưởng” lại bắt gặp Mìn hút thuốc khi đang giặt quần áo. 2 khối củi, rồi tăng ca gác đêm khiến Mìn tự nhủ sẽ bỏ thuốc. Nhưng trong một lần giận bạn gái, Mìn rất buồn và rút thuốc hút. Ai ngờ, “cảnh sát trưởng” Lò Văn Viện đứng đằng sau tự lúc nào. Vậy là suốt 1 tháng sau, cứ vào giờ nghỉ, ngày nghỉ thay vì được chơi thể thao, Mìn phải lên rừng lấy củi, tối lại gác đêm. Mìn cũng không thể kéo dài thời gian vì nếu trong 1 tháng không hoàn thành, quản lý sẽ tự trừ tiền phụ cấp 200.000đồng cho 1 khối củi còn thiếu.

Binh nhất Hạng A Hồ và chiếc điều "tiếp khách".

Điếu cày tiếp khách

Đơn vị không còn gặp khó đối với việc cấm hút thuốc ở cán bộ, chiến sĩ là một thành công, nhưng lại nảy sinh khó khăn trong việc tiếp dân. Đã thành thói quen, từ người dân bình thường đến cán bộ xã khi lên đồn làm việc, cái điếu cày như thể “miếng trầu là đầu câu chuyện” của người xuôi. Nay, cán bộ, chiến sĩ không hút thì không còn cớ gì để chiếc điếu cày “có mặt” trong đơn vị. Khách đến, nước chè đặc mà vẫn có cảm giác “nhạt miệng”. Câu chuyện vì thế mà bớt rôm rả, khách cũng thưa dần. Các đội trinh sát, phòng chống tội phạm, vận động quần chúng báo cáo nguy cơ mất “nguồn tin chủ động” quan trọng từ địa bàn. Chỉ huy đơn vị quyết định tại đơn vị, các tổ công tác, trạm kiểm soát BP vẫn duy trì điếu cày nhưng chỉ để… tiếp khách. Tại đồn BP, chiếc điếu cày này được giao cho Đội trưởng Đội vận động quần chúng, Thượng úy Khoàng Ló Giá quản lý. Tôi có nhã ý chụp ảnh chiếc điếu cày tiếp khách ấy, sau một hồi tìm kiếm, Thượng úy Khoàng Ló Giá bảo: “Chính trị viên ơi, em quên mất. Hôm qua, ông Lỳ Lò Cà đi nương, qua đồn mượn cái điếu bảo chiều trả nhưng chưa trả”. Lý do đưa ra là thế, nhưng tôi biết chắc, cái điếu cày ấy ở đâu đó, bởi cả đồn chỉ có 1 cái để tiếp khách, cho mượn rồi thì nhỡ có khách biết làm sao? Đó chỉ là một hành động “cẩn thận không thừa với phóng viên” mà anh em cán bộ, chiến sĩ vẫn thường trêu đùa tôi.

Vườn rau tăng gia của tổ công tác Phìn Khò. Ảnh: T.H

Trung úy Nguyễn Đức Chung, Tổ trưởng tổ công tác tại Phìn Khò (nằm cách đồn BP Mù Cả 30km) cho biết: “Một thực tế không thể phủ nhận là từ trước đến nay, phương pháp giao tiếp với đồng bào là “thuốc lào và rượu”. Việc uống rượu rất dễ dẫn đến hành động, lời nói không chuẩn mực nên cán bộ, chiến sĩ trong tổ công tác hạn chế tới mức tối đa. Giờ việc hút thuốc lá, thuốc lào lại cấm nên anh em thực sự gặp khó trong giao tiếp với dân.

May mà chỉ cấm cán bộ, chiến sĩ hút thuốc trong đơn vị. Khi đi địa bàn vẫn có thể hút một vài điếu “xã giao” và khách đến vẫn có điếu cày để tiếp”. Chỉ vào vườn rau xanh mướt lá su hào, cải bắp bắt đầu cuộn, cà tím sai trĩu cành, anh bảo: “Đây không phải là kết quả phạt việc hút thuốc đâu, mà là anh em động viên nhau tăng gia đấy. Làm việc để quên đi thèm thuốc, lại không bị phạt”. Binh nhất Hạng A Hồ, người được giao quản lý chiếc điếu cày tiếp khách của tổ công tác Phìn Khò dí dỏm: “Việc tuyên truyền tác hại thuốc lá em thấy xa vời và em không hút nên cũng chả quan tâm lắm. Tuy nhiên, em ủng hộ việc không hút thuốc vì từ ngày các anh ấy không hút thuốc lá, thuốc lào, tàn thuốc không bay linh tinh, nước điếu không bị đổ ra nhà, em đỡ mệt trong việc dọn dẹp, lau chùi”.