Tàu vỏ thép đang được đóng mới tại nhà máy. Ảnh: Văn Chương

Cú hích vươn khơi

Thực hiện Quyết định số 483, ngày 18-3-2015 của UBND tỉnh Quảng Trị, về việc phê duyệt danh sách 25 chủ tàu đủ điều kiện đóng mới tàu cá đợt 1. Hiện nay, ngư dân đã đăng ký 9 tàu cá vỏ thép, 7 tàu vỏ gỗ, 9 tàu composite và 8/25 chủ tàu trong danh sách UBND tỉnh Quảng Trị phê duyệt, đã được các ngân hàng xem xét cho vay vốn. 

Những hộ đóng tàu vỏ thép đa phần là những ngư dân lâu năm trong nghề, có nhiều kinh nghiệm đi biển, có năng lực chỉ đạo cả đội tàu ra khơi đánh bắt thành công, nên khả năng sẽ sớm hoàn trả nợ vay. Đó là các ngư dân Đoạn Văn Dũng, Nguyễn Văn Trọng, Võ Văn Hữu, Nguyễn Văn Hóa, Trần Việt Hùng, Võ Minh Bình. Trong số 6 tàu vỏ thép, thì có 5 tàu khai thác thủy sản và 1 tàu dịch vụ hậu cần nghề cá.

Hiện nay, các tàu đã hoàn thành lắp ráp phần khung xương và nghiệm thu bước 1. Tàu ông Đoạn Văn Dũng và tàu ông Nguyễn Văn Trọng đều có công suất 829 mã lực, cả hai cùng làm nghề lưới rê; tàu ông Trần Việt Hùng có công suất 829 mã lực, làm nghề lưới vây mạn...

Đây là những chủ tàu đánh bắt hải sản rất hiệu quả, có tay nghề đi biển vững, ngư dân đi bạn nhờ đó thường kiếm được thu nhập khá. Còn tàu của ông Võ Văn Hữu có công suất 811 mã lực, làm nghề dịch vụ hậu cần nghề cá. Ông Hữu đã đưa ra phương án khá thuyết phục và cho thấy, việc thu mua trên biển là tạo thuận lợi cho ngư dân bám biển dài ngày, đồng thời tiêu thụ được lượng cá vừa đánh bắt, đảm bảo tươi sống. 

Về đóng tàu vỏ gỗ, hiện nay có 2 tàu cá vỏ gỗ của ông Đinh Văn Trinh, xã Triệu An, huyện Triệu Phong và ông Hồ Minh Tiến, thị trấn Cửa Tùng, huyện Vĩnh Linh, đã được Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn ký hợp đồng tín dụng, cho vay đóng mới theo quy định. Các hộ ngư dân đang khẩn trương trong quá trình thi công để tàu sớm hạ thủy.

Nỗi lo cung không đủ cầu

Theo Chi cục Bảo vệ và Phát triển nguồn lợi thủy sản tỉnh Quảng Trị, các chủ tàu cá đã được tuyên truyền hướng dẫn các chủ trương, chính sách về phát triển thủy sản và đóng mới, nâng cấp tàu cá xa bờ có công suất từ 400 mã lực trở lên. Các chủ tàu đã xây dựng phương án sản xuất phù hợp với điều kiện ngư trường, kinh nghiệm đánh bắt và khả năng tài chính của gia đình.

Quá trình triển khai đóng mới tàu cá khá thuận lợi, đúng tiến độ, nhất là việc tổ chức đóng tàu tại các cơ sở trong tỉnh, giúp quá trình kiểm tra, giám sát được chủ động chặt chẽ, nâng cao chất lượng, giảm chi phí đi lại, được bà con yên tâm phấn khởi thực hiện. Tuy nhiên, trên địa bàn tỉnh Quảng Trị hiện nay chỉ có 1 nhà máy đóng tàu vỏ thép, các tỉnh lân cận cũng ít có nhà máy và các nhà máy đóng tàu cũng quá tải, do đó việc thương thảo ký kết hợp đồng đóng tàu của ngư dân còn chậm, khó khăn.

Tại cơ sở đóng tàu vỏ thép ở Cửa Việt, lượng điện cung cấp không đủ, thường xuyên bị cúp điện vì quá tải, nên ảnh hưởng đến tiến độ, chất lượng công trình và thiệt hại về kinh tế. Do đó, cần sớm bổ sung quy hoạch đầu tư thêm nhà máy đóng tàu, để đáp ứng nhu cầu của ngư dân trong tỉnh và khu vực.

Công tác giám sát kỹ thuật quá trình đóng mới, theo quy định của Tổng cục Thủy sản, tàu đóng mới có chiều dài trên 20 mét, thì bên giám sát kỹ thuật thuộc về cấp Cục, không còn là cấp tỉnh. Vậy nên, ngư dân phải chờ cán bộ ở Cục Đăng kiểm về giám sát rất tốn kém và không kịp thời gian.

Về cơ sở hạ tầng nghề cá vùng biển, Cửa Việt là trung tâm nghề cá lớn của tỉnh, số lượng tàu cá tăng nhanh, nhất là tàu đánh bắt xa bờ. Do đó, cần phải tăng cường đầu tư nâng cấp, hoàn thiện hệ thống cơ sở hạ tầng nghề cá, nhất là cảng cá, khu neo đậu tránh trú bão, cơ sở đóng sửa tàu thuyền, điện công nghiệp, giao thông thủy bộ để đáp ứng nhu cầu của ngư dân trước mắt cũng như lâu dài. Trong tương lai phải nâng cấp mở rộng khu neo đậu tránh trú bão Cồn Cỏ từ cấp tỉnh lên cấp vùng, để tàu công suất lớn ra vào thuận lợi.

Vướng chính sách thuế

Việc đóng tàu theo Nghị định 67 vẫn còn vướng mắc về thuế giá trị gia tăng (VAT). Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Quảng Trị đã có kiến nghị, cụ thể: Tại Khoản 9, Điều 1, Thông tư số 26/2015/TT-BTC ngày 27-2-2015 của Bộ Tài chính sửa đổi, bổ sung vào Khoản 2 và Khoản 14a của Điều 14, Thông tư 219/2013/TT-BTC quy định tàu đánh bắt xa bờ, tàu dịch vụ hậu cần nghề cá công suất 90 mã lực trở lên, không chịu thuế giá trị gia tăng.

Tuy nhiên, Khoản 6, Điều 6 của Nghị định 67 quy định các chủ tàu cá khai thác thủy sản được hoàn thuế giá trị gia tăng của tàu dùng để đóng mới, nâng cấp có công suất từ  400 mã lực. Điều đó làm cho ngư dân cũng như nhà máy đóng tàu chưa đi đến thống nhất phải chờ cấp có thẩm quyền hướng dẫn cụ thể, rõ ràng hơn.

Còn theo hướng dẫn tại Thông tư 117/2014/TT-BTC của Bộ Tài chính, sau khi tàu đóng mới có giấy đăng ký tàu cá sẽ làm thủ tục hoàn thuế. Tuy nhiên, phía Ngân hàng thương mại không cho vay vốn phần thuế giá trị gia tăng, chủ cơ sở đóng tàu mua vật tư đóng tàu thì phải trả tiền thuế. Nếu như vậy, chủ tàu phải trả phần thuế cho cơ sở đóng tàu nên rất bất cập.

Theo hướng dẫn của Bộ Tài chính tại Thông tư 26/2015/TT-BTC hướng dẫn về thuế giá trị gia tăng, đối với tàu đánh bắt xa bờ, tàu dịch vụ hậu cần nghề cá có công suất 90 mã lực không thuộc đối tượng chịu thuế giá trị gia tăng. Tuy nhiên, thuế giá trị gia tăng đầu vào các cơ sở đóng tàu không được khấu trừ, nên họ tính toán giá trị con tàu bao gồm cả thuế. Do đó, ngư dân chưa thực sự được hưởng lợi từ chính sách này.