Cụm tượng đài và tháp chuông Đồng Lộc.

Khu di tích còn có Nhà truyền thống TNXP toàn quốc. Gian chính có nhóm tượng Bác Hồ với bộ đội, TNXP, có 100 hiện vật gốc, 12 ảnh gốc, 145 hiện vật được phục chế gồm: Xe bò, xe cút kít, ống nhòm, xắc cốt... Cạnh đó là phòng truyền thống Ngã ba Đồng Lộc có hệ thống sa bàn lập trình bằng điện tử tái hiện chiến trường Đồng Lộc. Ở đây có nhiều hiện vật quý như: Bức thư chị Võ Thị Tần gửi mẹ, dây điện và thỏi nam châm phá bom của anh Vương Đình Nhỏ, bát ăn cơm của các cô... Có một điều lạ là, đầu buổi sáng tôi đến phòng truyền thống, cả khu nhà còn rất vắng vẻ. Bước qua cửa, tôi gặp ngay tấm ảnh phá bom của anh hùng Vương Đình Nhỏ. Lát sau, tôi thấy một cô gái nhỏ nhắn mặc áo đồng phục của hướng dẫn viên bảo tàng vào lau mặt kính từng tấm ảnh. Khi ra hành lang trò chuyện, tôi mới biết cô chính là Vương Thị Thương, con gái út của anh Vương Đình Nhỏ.

Thương kể: “Lần đi tìm hài cốt của cha ở Quảng Trị, do mệt quá nên chiếc ba lô đựng hài cốt của cha Thương cùng mấy người (do bị bom nổ bất ngờ nên phải chôn chung một mộ) để ngay dưới sàn nhà. Đêm đó, Thương lên cơn sốt nặng. Trong mơ, thấy cha về trách: Sao lại để dưới đất hả con! Thương liền gọi di động về cho mẹ đang ở ngoài quê Đồng Lộc thắp hương cho cha. Lát sau, Thương tỉnh dần và khỏe hẳn lên để theo kịp đoàn đưa hài cốt về quê”. Trong kí ức của Thương, bố Nhỏ đúng là người nhỏ thật, da đen và rất hiền, có đôi tay tài hoa, không những giỏi phá bom (bom loại gì cũng phá được) mà còn phá bom không ảnh hưởng đến đường, lại có thuốc nổ cho công binh nổ mìn san đường nữa... Vậy mà sau bao thăng trầm, bố của Thương mới được Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân ngày 23-5-2005.

Nhà văn Đức Ban cùng dự trại viết đã kể cho tôi nghe những chuyện rất cảm động về cuộc đời của mười cô gái Đồng Lộc. Cuộc tình của chị Võ Thị Tần và anh Nguyễn Đình Hồng thật giản dị như một câu chuyện cổ tích. Anh Hồng vào bộ đội, họ chia tay nhau bên ngọn đèn dầu ở gian bếp nhà Tần. Chị nói: ”Anh đi khi mô hoàn thành nhiệm vụ thì ta mần lễ cưới”. Anh Hồng lặng đi: ”Chịu khó đợi Tần nhé, nhất định anh sẽ về”. Chị Tần tiễn anh Hồng ra sân, dúi vào tay anh một hộp giấy màu đỏ, xinh xắn như cái hộp diêm. Trong hộp là tấm ảnh chân dung của Tần và một lọn tóc mềm đen nhánh. Tấm ảnh, lọn tóc thề thủy chung ấy đã theo anh từ mặt trận B5 vào Tây Nguyên, ra Cồn Cỏ. Bây giờ, lọn tóc ấy đã thành kỉ vật thiêng liêng trong bảo tàng. Lọn tóc vẫn đen và trẻ mãi với thời gian.

Võ Thị Hà, cô gái trẻ nhất có lần nói với Tiểu đội phó Hồ Thị Cúc: “Em nhớ mẹ quá. Mai kia thằng Mỹ bị diệt, việc đầu tiên chị biết em làm chi không? Em sẽ chạy về với mẹ và rủ mấy thằng em ào xuống sông La, cào hến, sướng lắm chị ạ...”. “Cho chị về cùng “ - Cúc nói và hai chị em cùng cười. Bây giờ thì cả hai chị em đã về cùng bến sông ở bên kia thế giới. Dòng sông thẳm sâu linh thiêng hồn người. Chắc họ được siêu thoát, thanh thản, tắm gội bồ kết trên dòng sông tâm tưởng của mình - Một dòng sông trong suốt không có bên bồi, bên lở.

Tôi có một người bạn thơ khá thân thiết, đó là Yến Thanh, đã viết bài thơ “Cúc ơi” trong đầm đìa nước mắt. Yến Thanh kể: Lần nào về Đồng Lộc, thắp hương đến mộ Hồ Thị Cúc thì mấy cây hương bỗng cháy bùng lên. Có một sự giao cảm bí ẩn nào đó giữa người sống và người chết. Bài thơ vẫn còn sống mãi như một tượng đài bắt đầu từ tiếng gọi hồn tha thiết: “Cúc ơi”. Và trên mộ các chị, ngày ngày những đóa hoa cúc vẫn nở tươi, vẫn đau đáu nhìn mọi người với một niềm tin bất diệt các chị vẫn sống mãi với tuổi hai mươi của mình.

Ở Bảo tàng Đồng Lộc có một người con gái mà mọi người trìu mến gọi thân thương “Cô gái thứ mười một”. Chị là Đặng Thị Yến, Phó Ban quản lí Khu di tích Ngã ba Đồng Lộc. Hơn ba mươi năm chị lặng lẽ đi góp nhặt những lọn tóc, lược cài, những bức thư, những tấm áo dính bụi thời gian của mười cô gái và đồng đội để lại trước lúc hi sinh ở Ngã ba Đồng Lộc. Chị nói: “Kỷ vật của người đã mất là cả gia tài của tôi”. Hơn ba mươi năm gắn bó với ngã ba huyền thoại, chị thuộc từng gốc cây ngọn cỏ, nâng niu chăm sóc từng hiện vật. Có lần chị đã bật khóc khi nhìn thấy chiếc áo đầy mảnh vá của Hồ Thị Cúc. Vượt hơn trăm cây số thuyết phục mãi, người nhà mới đồng ý để chị đưa chiếc áo o Cúc về trưng bày ở bảo tàng. Chị Yến kể cho tôi nghe về lần ngồi sau xe máy ôm 10 tấm ảnh lồng trong khung kính của các cô bị nạn, mà người chị và 10 tấm ảnh đều nguyên vẹn; về những bông hoa súng trồng trên mặt nước trong cái hố bom thật mà các cô đã hi sinh cách đây mấy năm. Bao giờ đến mùa, hoa cũng nở rực rỡ mười bông. Tuy đã đến tuổi nghỉ hưu, nhưng mọi người ở đây ai cũng muốn chị ở lại. Vắng chị như vắng hẳn cả một trầm tích quá khứ mà chị là chứng nhân, sưu tập.

Đứng trong bạt ngàn thông xanh ở đồi Đồng Lộc, tôi lại nhớ đến 10 cây bạch đàn duy nhất sót lại sau chiến tranh. Bây giờ, một tháp chuông bảy tầng đã được dựng lên thật kỳ vỹ và thiêng liêng. Tiếng chuông Đồng Lộc ngân vọng, ôm choàng cả khu di tích, cả tượng đài TNXP toàn quốc, cả những liệt sĩ pháo phòng không của Trung đoàn 210... Tiếng chuông không dành riêng cho riêng ai. Bởi “bao xương máu mới làm lên Đồng Lộc”.