Tổng thống Pê-rết Mô-li-na đang rơi vào tầm ngắm của các nhà điều tra Goa-tê-ma-la. Ảnh: .foxnews.com

Tổng thống cũng bị điều tra tham nhũng

Trong buổi họp báo công bố cuộc điều tra, Chánh án Tòa án Tối cao Goa-tê-ma-la Hô-xuê Ba-ki-át cho biết, 13 thành viên của tòa án đã nghiên cứu đơn kiện của đảng đối lập Winaq về việc Tổng thống Pê-rết Mô-li-na biết về các vụ giao dịch bất hợp pháp của các quan chức dưới quyền trong vụ bê bối tham nhũng thuế và hệ thống an sinh xã hội. Theo Chánh án Ba-ki-át, Quốc hội sẽ chịu trách nhiệm thành lập một ủy ban điều tra vụ việc.

Ông Pê-rết Mô-li-na, 64 tuổi, đã đắc cử Tổng thống trong cuộc bầu cử tổng thống cuối năm 2011. Ngày 14-1-2012, trước sự chứng kiến của nhiều quan chức trong nước và khách mời quốc tế, ông Pê-rết Mô-li-na đã tuyên thệ nhậm chức tổng thống và chính thức lãnh đạo quốc gia Trung Mỹ này trong nhiệm kỳ 2012-2016. Ông là sỹ quan quân đội đầu tiên trở thành nhà lãnh đạo của Goa-tê-ma-la sau khi đất nước Trung Mỹ này kết thúc chế độ quân sự cầm quyền 25 năm trước đây.

Trong bài phát biểu tại lễ nhậm chức tổng thống, ông Pê-rết Mô-li-na cam kết sẽ giành phần lớn thời gian cho công tác thiết lập lại trật tự an ninh đất nước bằng những chính sách "mạnh tay," vốn là tâm điểm của chiến dịch vận động tranh cử trong suốt thời gian qua. Ông cũng nhấn mạnh quyết tâm trước những thách thức đặt ra tại một quốc gia bị bạo lực lấn lướt, nghèo đói hoành hành và hạ tầng cơ sở xuống cấp nghiêm trọng.

Theo Tổng thống Pê-rết Mô-li-na, xóa đói giảm nghèo tại một quốc gia hơn 80% dân số sống trong điều kiện nghèo cũng là một trong những ưu tiên hàng đầu của chính phủ mới do ông dẫn đầu, thông qua sự hợp tác với giới doanh nghiệp nhằm tìm ra một thỏa thuận tài chính đủ mạnh trang trải cho các dự án và chương trình xã hội liên quan.

Tuy nhiên, sau ba năm cầm quyền, Tổng thống Pê-rết Mô-li-na đang phải đối mặt với làn sóng biểu tình rầm rộ kêu gọi từ chức kể từ khi Ủy ban Quốc tế chống tình trạng tội phạm không bị trừng phạt ở Goa-tê-ma-la (CICIG) và Bộ Công cộng nước này phanh phui một đường dây hối lộ hải quan có liên quan tới một loạt giới chức cấp cao nước này. Tháng trước, Tổng thống Pê-rết đã sa thải 3 bộ trưởng trong chính phủ cùng người đứng đầu cơ quan tình báo nhằm tìm cách siết chặt quyền lực trong bối cảnh vụ tai tiếng lan rộng.

Tai tiếng nhất là vụ từ chức của Phó tổng thống Rô-xa-na Ban-đét-ti, người bị cáo buộc bao che cho Thư ký riêng của mình tham gia vụ gian lận tài chính bạc tỷ mang tên “Đường dây”. Theo kết quả điều tra của CICIG, ông Hoan Các-lốt Môn-dôn, Thư ký riêng của Phó tổng thống Rô-xa-na Ban-đét-ti, có dính líu tới các vụ gian lận khai báo hải quan, qua đó làm thất thoát hàng chục triệu USD tiền thuế của quốc gia.

Bên cạnh đó, cũng có báo cáo cho rằng rất có thể ông Môn-dôn đã “gián tiếp” điều hành một đường dây tội phạm có tổ chức. Mặc dù khẳng định không biết sự việc này, nhưng Phó tổng thống Ban-đét-ti vẫn từ chức hôm 8-5 sau khi ông Môn-dôn đào tẩu. Hiện tại, một thẩm phán đã ra lệnh đóng băng 7 tài khoản ngân hàng của bà Ban-đét-ti để phục vụ công tác điều tra.

Theo báo chí Goa-tê-ma-la, chỉ riêng trong vụ bê bối trên đã có ít nhất 45 doanh nhân giàu có, quan tòa, sĩ quan quân đội và quan chức cấp cao bị tạm giam do hành vi tham nhũng. Và từ nhóm này người ta lại lần ra những nhánh tham nhũng khác hoạt động trong cùng khoảng thời gian trên.

Ngày 2-6 vừa qua, Thư ký trưởng Phủ tổng thống Gu-xta-vô Mát-ti-nết Lu-na, nhân vật thân cận của Tổng thống Pê-rết cũng đệ đơn từ chức. Theo tờ El Periodico, chỉ trong 6 tháng, ông Mác-ti-nê đã mua sắm với tổng số tiền 1,9 triệu USD. Nhiều người đặt câu hỏi, vì sao ông Mác-ti-nê lại có nhiều tiền mua sắm như vậy trong khi lương chính thức của Thư ký trưởng Phủ tổng thống ở mức 3.500 USD/tháng. Phải chăng số tiền đó là do hành vi tham nhũng mà có?

Thách thức của đảng cầm quyền

Trước sức ép ngày càng gia tăng, Tổng thống Pê-rết Mô-li-na khẳng định sẽ không từ chức trước khi mãn nhiệm vào tháng 1-2016, đồng thời cho biết sẽ nhờ Bộ Ngoại giao Mỹ cử một nhóm chuyên gia thẩm vấn bằng máy phát hiện nói dối đối với các quan chức thuộc Tổng cục Thuế, đơn vị đầu tiên bị phanh phui trong vụ bê bối này. Về phần mình, Phát ngôn viên Bộ ngoại giao Mỹ Giép Rát-cơ tuyên bố, Oa-sinh-tơn hậu thuẫn những nỗ lực của Tổng thống Mô-li-na và chính phủ của ông nhằm giải quyết các tố cáo tham nhũng trong chính phủ.

Cuộc khủng hoảng chính trị hiện nay đang là cơ hội cho các lực lượng tiến bộ, các phong trào xã hội vốn không có tiếng nói trong chính trường Goa-tê-ma-la. Đối với họ, thay đổi nhân sự mà không thay đổi cơ cấu nhà nước chỉ là một dạng kỹ xảo “thay đổi tất cả để không thay đổi gì” của giới cầm quyền.

Những yêu cầu của họ cho tới nay chủ yếu là Tổng thống phải từ chức ngay lập tức, thay đổi Hiến pháp, các Luật bầu cử và Tổ chức chính đảng trước khi tổ chức tổng tuyển cử, tăng cường vai trò Nhà nước trong nền kinh tế và trong bảo đảm phúc lợi xã hội, quốc hữu hóa các nguồn tài nguyên thiên nhiên, thanh lọc quân đội và cảnh sát, minh bạch hóa ngân sách nhà nước.

Tuy nhiên, khó khăn lớn nhất của các lực lượng quần chúng Goa-tê-ma-la hiện tại là không có một nhân vật thủ lĩnh có ảnh hưởng hay một tổ chức mạnh mẽ, do đó, cho dù cuộc khủng hoảng hiện tại có thể dẫn tới một cuộc bùng nổ xã hội, thì những thay đổi tham vọng trên cũng khó thành hiện thực.

Đó là chưa kể tới vai trò của Mỹ, nước vẫn có ảnh hưởng rất lớn tại Goa-tê-ma-la. Chính CICIG, tổ chức đã phanh phui vụ án “Đường dây” cùng các nhân vật liên quan, dù là một thể chế thuộc Liên hợp quốc nhưng cũng chịu ảnh hưởng trực tiếp từ Mỹ. Và có điều chắc chắn rằng, Oa-sinh-tơn sẽ không muốn thấy thêm một chính phủ tả khuynh như Ni-ca-ra-goa khác tại Trung Mỹ.