Trẻ em miền núi hứng sóng điện thoại từ bên kia biên giới.

Trong bản Canool ở A Xan, Tây Giang, Quảng Nam có một khu đất trống bằng cái chiếu mòn dấu chân người. Đây chính là địa điểm mà các thanh niên làng thường xuyên tụ tập, đơn giản vì một giọt sóng điện thoại Viettel đã lọt đúng chỗ đó. Chỉ đứng sai một bước chân là không bắt được sóng, cho nên bọn trẻ dù đi nương, đi chợ hay đi đâu ngang qua đây cũng dừng lại tranh thủ gọi điện thoại. Đã từng có những cuộc hẹn hò của trai gái trong bản chính chỗ này. Và ở rất nhiều nơi như A Xan trên dãy Trường Sơn, nếu đi cả ngày không gặp bóng người thì cứ tới chỗ giọt sóng rớt xuống đó, thể nào cũng có ai đó để hỏi thăm.

Đồn BP A Xan nằm trên vách núi nhìn xuống thung lũng A Xan nhỏ bé lâu nay không hề có khái niệm sóng điện thoại. Những chiếc điện thoại để bàn của bộ đội đóng quân ở đây cũng tậm tịt, nhiều lúc cần kíp thông tin xuống địa bàn, ủy ban xã hay sang đồn bên cạnh. Thế nhưng, việc những đứa trẻ cầm và chơi một chiếc điện thoại là hình ảnh rất hay bắt gặp trong bản. Hầu như những chiếc điện thoại đó không có chức năng thoại, mà nó bị biến thành một cái máy chơi game. Hỏi thì được biết, những chiếc điện thoại đó do người lớn dùng cũ rồi mới cho trẻ nghịch, coi như cho chúng một thứ đồ chơi.

Cơ sở hạ tầng tụt hậu so với đồng bằng, thành thị là thực trạng của miền núi cao. Nhưng không ai có thể phủ nhận tác động của công nghệ điện tử vào các mặt của đời sống tại khu vực này. Đi dọc biên giới Việt - Trung dễ dàng bắt gặp trẻ nhỏ dùng điện thoại bắt sóng của Trung Quốc để liên lạc, dùng các ứng dụng cài sẵn trên điện thoại bằng tiếng Trung. Khoảng cách giữa thiết bị thông tin liên lạc thời thượng và kiến thức công nghệ bằng không của người dùng là nguy cơ cho các kênh tuyên truyền ngoài luồng chiếm lĩnh.

Điều này giống như thực trạng ở các chợ vùng cao có bán rất nhiều những bức tranh treo tường của Trung Quốc, trên đó có in hình ảnh của người dân tộc và sĩ quan Quân đội, Biên phòng của Trung Quốc, in bằng chữ Trung Quốc. Bà con không biết cứ mua những tranh này về treo trên tường và khi được hỏi, thì bà con cứ tưởng đó là hình ảnh của bộ đội Việt Nam. Các bé gái dân tộc thiểu số mới lớn rất thích nghe nhạc từ những chiếc điện thoại di động của mình. Khi chúng tôi lại gần để hỏi xem, thì đó là những bài hát bằng tiếng Trung Quốc. Ở đây, khả năng bồi đắp văn hóa, giữ gìn bản sắc cho đồng bào dân tộc đã bị ảnh hưởng theo chiều hướng tiêu cực.

Nếu nói rằng việc gia tăng tỉ lệ phạm tội thanh thiếu niên là do chúng tiếp cận không đúng cách với thiết bị công nghệ cao là đánh giá có phần võ đoán và khiên cưỡng. Tuy nhiên, về lâu dài, chức năng giải trí, thông tin của trẻ miền núi rồi cũng sẽ phụ thuộc vào những chiếc điện thoại di động thông minh, máy tính có internet. Mở cửa, gió lành và gió độc cùng ùa vào, không ai dám chắc những chiếc điện thoại nối mạng có thể an toàn cho thế hệ trẻ.

Công cuộc xây dựng nông thôn mới sẽ phải tính đến việc nâng cấp hạ tầng cơ sở công nghệ thông tin. Có những vùng sâu, vùng xa như biên giới Lai Châu, Cao Bằng, Hà Giang, Thanh Hóa, Nghệ An, Quảng Nam, Kon Tum, giờ quân và dân sát biên giới vẫn vô tư dùng sóng điện thoại của Trung Quốc, của Lào, bên cạnh việc dùng tiền giao dịch, dùng thực phẩm, hàng tiêu dùng của nước bạn. Tốc độ đầu tư chậm, vướng mắc ở nhiều hạng mục tạo điều kiện cho văn hóa ngoại lai chiếm lĩnh. Có thể cuộc bù đắp về mặt kiến thức học vấn cho trẻ miền núi sẽ luôn bị cơn lốc công nghệ thông tin, internet tràn qua, cuốn trẻ miền núi vào những lệch lạc khó lường.