Việc làm cho người dân vùng đồng bào dân tộc thiểu số là một chủ trương lớn của Nhà nước.

Chính sách hay nhưng đồng bào chưa được hưởng lợi nhiều

Theo số liệu của Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội (LĐ, TB&XH), năm 2012, đã có 836.636 lao động là người DTTS được đào tạo nghề, tăng 57.934 người so với năm 2011. Trong đó, một bộ phận lao động nông thôn sau khi học nghề đã có việc làm mới ở các cơ sở công nghiệp, thủ công nghiệp, dịch vụ ngay tại địa phương...  Đây là một tín hiệu đáng mừng, tuy nhiên, nếu so sánh với mục tiêu đào tạo 7.820.909 người DTTS trong độ tuổi lao động thì con số trên vẫn là quá khiêm tốn so với kỳ vọng.

Câu chuyện chính sách đã đi vào cuộc sống được 3 năm, nhưng chưa giúp được nhiều đồng bào có cuộc sống tốt hơn thông qua việc nâng cao tay nghề là điều vẫn đang tồn tại. Thứ trưởng Bộ LĐ, TB&XH Nguyễn Ngọc Phi đã thẳng thắn nhìn nhận: "Công tác đào tạo nghề cho lao động nông thôn theo Quyết định 1956 còn tồn tại nhiều yếu kém". Theo ông Phi, một số địa phương đã không thực hiện tốt hoạt động tư vấn, hướng nghiệp cho người dân dẫn tới sự "lệch pha" trong cung-cầu, thậm chí chưa nghiêm túc thực hiện chỉ đạo "không tổ chức dạy và học nghề khi chưa xác định được nơi làm việc và mức thu nhập có được sau đào tạo" của Ban chỉ đạo Trung ương. Tình trạng thụ động trong việc huy động các nguồn lực xã hội, chủ yếu trông chờ nguồn kinh phí hỗ trợ từ ngân sách còn rất phổ biến tại các địa phương… dẫn tới chính sách tốt nhưng chưa giúp nhiều cho người dân.

Đánh giá về việc đầu tư cho các cơ sở dạy nghề, ông Sơn Phước Hoan, Thứ trưởng, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Dân tộc (UBDT) cho rằng, các huyện nghèo hầu hết đã có cơ sở đào tạo nghề. Nhưng về lâu về dài cần những  trung tâm đào tạo lớn để giải quyết nhu cầu đào tạo nghề ngày càng tăng cao. Cũng theo ông Hoan, việc xác định nhu cầu đào tạo tại vùng dân tộc miền núi còn hạn chế, chưa sát với nhu cầu của người học và người sử dụng lao động, dẫn đến học xong, khó khăn trong tìm việc làm. Thậm chí, dù Đề án đào tạo nghề cho lao động đi vào cuộc sống đã 3 năm, nhưng hiện vẫn còn một bộ phận lao động nông thôn vùng dân tộc miền núi chưa biết có chính sách hỗ trợ học nghề hoặc biết nhưng không hiểu rõ chính sách, dẫn tới tình trạng đi học không gắn với nhu cầu, hoặc học cho có. Bên cạnh đó, thực tế công tác đào tạo nghề, giải quyết việc làm đang có hiện tượng thiếu tập trung. Hiện, cả nước có 1.197 cơ sở, đơn vị tham gia dạy nghề cho lao động nông thôn, lao động người DTTS, trong khi nhiệm vụ đào tạo nghề đang được nhiều bộ, ngành, cơ quan, đoàn thể thực hiện, dẫn đến công tác quản lý phân tán và chồng chéo, gây tổn thất nguồn lực ngân sách Nhà nước.

Để chủ trương lớn thực sự phát huy hiệu quả

Chính sách dạy nghề cho lao động nông thôn, lao động vùng đồng bào DTTS là một chủ trương đúng đắn của Đảng và Nhà nước ta. Vấn đề cần đặt ra là, chính sách đúng thì triển khai phải đem lại hiệu quả, thì khi đó người dân, đồng bào DTTS mới thực sự được hưởng lợi. Theo Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Nguyễn Thị Xuân Thu, để thực hiện tốt việc dạy nghề cho lao động nông thôn, phải huy động sự tham gia, chỉ đạo tích cực, hiệu quả của các bộ, ban, ngành liên quan. Huy động sự tham gia tích cực của doanh nghiệp, tổ chức sản xuất, bao tiêu hàng hóa cho người dân. Đặc biệt, phải có sự gắn kết chặt chẽ giữa chính quyền các cấp, doanh nghiệp, cơ sở dạy nghề và người học nghề, từ khâu xác định nhu cầu đào tạo đến giải quyết việc làm.
Trên một khía cạnh khác, ông Sơn Phước Hoan chia sẻ, thực tế ở nhiều nơi, đặc biệt là vùng đồng bào DTTS, người dân chưa nhận thức đầy đủ, còn thiếu thông tin về chính sách. Chính vì thế, tăng cường thông tin tuyên truyền không chỉ qua báo chí mà phải bằng cả hệ thống truyền thông để nâng cao nhận thức cho đồng bào, giúp họ hiểu và nhận thức việc học nghề là để chuyển đổi cơ cấu ngành nghề, là "chìa khóa" để thoát nghèo và phát triển kinh tế bền vững.

Tại phiên họp Quốc hội mới đây, ông Giàng Seo Phử, Bộ trưởng, Chủ nhiệm UBDT đã chia sẻ quan điểm của mình về vấn đề này: "Cần có cơ chế khuyến khích, thu hút, kêu gọi, ưu đãi cho doanh nghiệp lên vùng khó khăn sản xuất kinh doanh. Đào tạo nghề cho đồng bào dân tộc phải theo đặc thù, truyền thống của các dân tộc". Bộ trưởng Giàng Seo Phử khẳng định, tới đây, UBDT sẽ bàn bạc với Bộ LĐ, TB&XH có chương trình đào tạo nghề dành riêng cho vùng đồng bào dân tộc và người DTTS. Cụ thể, các bộ, ngành nên xây dựng chính sách thu hút và khuyến khích các doanh nghiệp lên tổ chức sản xuất, phối hợp với nông dân sử dụng nguồn lực của địa phương, tạo công ăn việc làm cho người nông dân ở vùng miền núi, DTTS.

Tóm lại, cần quan niệm rằng, nâng cao tri thức, kỹ năng lao động sản xuất cho nông dân và lao động người DTTS chính là nâng cao năng lực tự thân vận động vươn lên xóa đói, giảm nghèo, phát triển kinh tế cho nông thôn và các DTTS. Cần xác định, đào tạo nghề cho lao động nông thôn, lao động người DTTS là một trong những nhiệm vụ quan trọng, gắn với việc thực hiện các tiêu chí xây dựng nông thôn mới. Chỉ khi con người đóng vai trò "hạt nhân" thì công cuộc giảm nghèo, phát triển kinh tế mới thực sự hiệu quả và bền vững.