Khi AEC được hình thành, thị trường nội địa sẽ không còn là thị trường riêng của doanh nghiệp Việt Nam. Ảnh: B.N

Cộng đồng ASEAN được hình thành dựa trên 3 trụ cột là Cộng đồng Chính trị - An ninh, Cộng đồng Kinh tế và Cộng đồng Văn hóa - Xã hội. Quan hệ đối ngoại của ASEAN cũng như mục tiêu thu hẹp khoảng cách phát triển trong ASEAN, nhất là "Sáng kiến liên kết ASEAN", được lồng ghép vào nội dung của từng trụ cột trong Cộng đồng ASEAN.

AEC tạo ra một thị trường chung duy nhất

Cộng đồng Kinh tế ASEAN (AEC) có mục tiêu tạo ra một thị trường chung duy nhất và cơ sở sản xuất thống nhất, trong đó có sự lưu chuyển hàng hóa, dịch vụ, đầu tư, vốn và lao động có tay nghề, từ đó nâng cao tính cạnh tranh và thúc đẩy sự phát triển thịnh vượng chung cho cả khu vực, tạo sự hấp dẫn với đầu tư và kinh doanh từ bên ngoài. Trong ba trụ cột, AEC được coi là quan trọng nhất. Sự phát triển của AEC là tiền đề để thúc đẩy việc thực hiện hai trụ cột còn lại.

Các nhà lãnh đạo ASEAN đã nhất trí thông qua Kế hoạch tổng thể về AEC với những đặc điểm và nội dung: Sau năm 2015 sẽ đưa ASEAN trở thành một thị trường duy nhất và một cơ sở sản xuất thống nhất, trong đó có sự lưu chuyển tự do của hàng hóa, dịch vụ, đầu tư, vốn và lao động có tay nghề; một khu vực kinh tế có sức cạnh tranh cao; kinh tế phát triển đồng đều, nhất là thực hiện có hiệu quả Sáng kiến liên kết ASEAN (IAI); một khu vực ASEAN hội nhập đầy đủ vào nền kinh tế toàn cầu.

Với tựa đề bài viết "Cộng đồng ASEAN: AEC đang từng bước tiến triển", Tân Hoa xã cho rằng, AEC, một trong ba trụ cột chính của ASEAN, đã và đang thu hút được nhiều sự quan tâm kể từ khi lãnh đạo các quốc gia ASEAN ký kết bản kế hoạch chi tiết về vấn đề này trong khuôn khổ Hội nghị Cấp cao ASEAN lần thứ 13 năm 2007.

Ước tính, những tiêu chuẩn được thực thi đầy đủ trên các điều khoản của AEC có thể sẽ nâng GDP toàn ASEAN tăng 7% vào năm 2025. Với tổng GDP khoảng 2,5 nghìn tỷ USD và một thị trường gồm 600 triệu người tiêu dùng, AEC nếu được thực thi toàn diện có thể sẽ tạo ra một sự thay đổi lớn trong cấu trúc kinh tế tại châu Á.

Còn AP nhận định, 13 năm sau khi đề xuất ý tưởng về cộng đồng chung, ngày 22-11, lãnh đạo các nước Đông Nam Á đã chính thức thành lập một Cộng đồng kinh tế thống nhất trong khu vực có dân số đông hơn, đa dạng hơn cả Liên minh châu Âu (EU) và Bắc Mỹ, với hy vọng sẽ cạnh tranh được với Trung Quốc và Ấn Độ. AEC đã trở thành hiện thực và nhiều trong số các nguyên tắc cơ bản đã được áp dụng ở khu vực, trong đó có việc loại bỏ các hàng rào thuế quan và hạn chế visa. AEC cũng dẫn tới hợp tác lớn hơn trong lĩnh vực chính trị và văn hóa.

Theo một báo cáo của Ban Thư ký ASEAN, hiện nay, 6 nước thành viên ASEAN gồm Bru-nây, In-đô-nê-xi-a, Ma-lai-xi-a, Phi-líp-pin, Xin-ga-po và Thái Lan đã xóa bỏ hầu hết các loại thuế trong khu vực, với khoảng 99,2% các loại thuế được miễn. Đối với 4 nước Việt Nam, Lào, Cam-pu-chia và Mi-an-ma, tỷ lệ này là 90,86%. Như vậy, bình quân tại ASEAN có 95,99% các loại thuế được miễn. Đây được cho là thành tựu đáng kể nhất trong quá trình xây dựng AEC tới nay.

Tạo dựng môi trường hòa bình và an ninh cho phát triển ở Đông Nam Á

Cộng đồng Chính trị - An ninh ASEAN (APSC) nhằm mục tiêu là tạo dựng một môi trường hòa bình và an ninh cho phát triển ở khu vực Đông Nam Á thông qua việc nâng cao hợp tác chính trị - an ninh trong khối ASEAN, kết hợp với tham gia và đóng góp xây dựng của các đối tác bên ngoài. Và APSC không nhằm tạo ra một khối phòng thủ chung.

Kế hoạch tổng thể APSC 2009-2015 xác định 3 thành tố chính gồm: Xây dựng một cộng đồng dựa trên các giá trị và chuẩn mực chung; tạo dựng một khu vực gắn kết, hòa bình và tự cường với trách nhiệm chung đối với an ninh toàn diện; hướng tới một khu vực năng động và rộng mở với bên ngoài trong một thế giới ngày càng liên kết và tùy thuộc.

Trên cơ sở đó, ASEAN đang không ngừng tăng cường hợp tác chính trị, hình thành và chia sẻ các chuẩn mực thể hiện trong Hiệp ước Thân thiện và Hợp tác (TAC), Hiệp ước về Khu vực Đông Nam Á không có vũ khí hạt nhân (SEANWFZ), Tuyên bố về ứng xử của các bên trên Biển Đông (DOC), thúc đẩy hợp tác an ninh biển...

Bên cạnh đó, ASEAN cũng tập trung hợp tác xây dựng lòng tin, thúc đẩy đối thoại, hiểu biết lẫn nhau nhằm ngăn ngừa xung đột, tăng cường hợp tác về quốc phòng - an ninh (thông qua cơ chế Hội nghị Bộ trưởng Quốc phòng ASEAN - ADMM), nghiên cứu các biện pháp giải quyết xung đột một cách hòa bình và hợp tác kiến tạo hòa bình sau xung đột cũng như hợp tác trên các lĩnh vực an ninh phi truyền thống.

ASEAN còn đóng vai trò trung tâm trong hợp tác khu vực và xây dựng cộng đồng, mở rộng quan hệ với các đối tác bên ngoài, nỗ lực phát huy vị trí là động lực chính trong một cấu trúc khu vực cởi mở và minh bạch.

Xây dựng một Cộng đồng ASEAN lấy con người làm trung tâm

Mục tiêu của Cộng đồng Văn hóa-Xã hội (ASCC) là góp phần xây dựng một Cộng đồng ASEAN lấy con người làm trung tâm; có trách nhiệm xã hội nhằm xây dựng tình đoàn kết và thống nhất bền vững giữa các quốc gia và dân tộc ASEAN bằng cách tiến tới một bản sắc chung; xây dựng một xã hội chia sẻ, đùm bọc, hòa thuận và rộng mở, nơi mà cuộc sống, mức sống và phúc lợi người dân được nâng cao.

Các hoạt động hợp tác trong khuôn khổ Kế hoạch tổng thể ASCC đang được thúc đẩy trên nhiều lĩnh vực và tập trung vào 6 thành tố chính gồm: Phát triển con người, phúc lợi và bảo hiểm xã hội, các quyền và bình đẳng xã hội, đảm bảo môi trường bền vững, tạo dựng bản sắc ASEAN, thu hẹp khoảng cách phát triển.

Xây dựng Cộng đồng ASEAN là một giai đoạn của tiến trình phát triển, do đó mốc 31-12-2015, khi Cộng đồng ASEAN hình thành theo dự kiến không phải là đích cuối cùng của sự liên kết ASEAN, mà là sự khởi đầu của một giai đoạn phát triển mới của Hiệp hội. Trên cơ sở nhận thức chung này, các quốc gia thành viên ASEAN đã nhất trí xây dựng nội dung Tầm nhìn của Cộng đồng ASEAN sau năm 2015 (giai đoạn 2016-2025) và việc xây dựng này, kế thừa kết quả triển khai lộ trình xây dựng Cộng đồng ASEAN giai đoạn 2009-2015, đồng thời tăng cường các hoạt động kết nối ASEAN và khu vực lên mức cao hơn.

Bảo Hà